ศูนย์นวัตกรรม AI อาเซียน-จีนในปักกิ่ง: ทำไมถึงสำคัญต่ออนาคตดิจิทัลของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI กำลังกลายเป็นเวทีกลางของทั้งความร่วมมือและการแข่งขันในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในเดือนพฤษภาคม 2026 จีนและประเทศภาคีอาเซียนได้ร่วมกันเปิดตัว ศูนย์นวัตกรรมอุตสาหกรรมปัญญาประดิษฐ์อาเซียน-จีน (ASEAN–China Artificial Intelligence Industry Innovation Centre) ณ กรุงปักกิ่ง ซึ่งถือเป็นศูนย์กลางเชิงสถาบันแห่งใหม่ที่ออกแบบมาเพื่อแปลงความตกลงดิจิทัลระดับภูมิภาคให้เป็นความร่วมมือในทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม

ศูนย์แห่งนี้มีเป้าหมายในการประสานงานการวิจัย สร้างพันธมิตรทางอุตสาหกรรม เปิดเวทีเจรจาเรื่องธรรมาภิบาล และพัฒนาบุคลากรที่มีความสามารถ (talent) ภายใต้ระบบนิเวศดิจิทัลอาเซียน-จีน การเปิดตัวของศูนย์ยังตอกย้ำให้เห็นถึงบทบาทที่เพิ่มมากขึ้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในการแข่งขันด้าน AI และการถกเถียงเรื่องกฎระเบียบด้าน AI ในระดับโลก

แพลตฟอร์มเพื่อกระชับความร่วมมือด้าน AI อาเซียน-จีน

ศูนย์ในกรุงปักกิ่งแห่งนี้ ก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม 2026 ในฐานะแพลตฟอร์มความร่วมมือพหุภาคีที่มุ่งเน้นการพัฒนาความร่วมมือด้าน AI ระหว่างจีนและประเทศสมาชิกอาเซียน

ตามคำอธิบายอย่างเป็นทางการ โครงการริเริ่มนี้มุ่งความสนใจไปที่งานหลักสี่ด้าน:

• การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีร่วมกัน รวมถึงการทำงานกับโมเดล AI ขนาดใหญ่ (large AI models) และการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในภาคอุตสาหกรรม
• การสร้างระบบนิเวศภาคอุตสาหกรรม ด้วยกลไกการหารือที่เชื่อมโยงบริษัท AI, นักลงทุน, และผู้กำหนดนโยบายของจีนและอาเซียนเข้าไว้ด้วยกัน
• การประสานงานด้านธรรมาภิบาลและมาตรฐาน ส่งเสริมความร่วมมือด้านจริยธรรม AI, กรอบการกำกับดูแล, และมาตรฐานทางเทคนิค
• การพัฒนาศักยภาพและบุคลากร รวมถึงโครงการฝึกอบรมและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่ใช้ร่วมกัน เพื่อขยายการเข้าถึงเทคโนโลยี AI ในระดับภูมิภาค

การรวมภารกิจเหล่านี้ไว้ในสถาบันเดียว ศูนย์แห่งนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อเปลี่ยนคำมั่นสัญญาทางการเมืองให้เป็นการดำเนินงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง ผ่านรัฐบาล สถาบันวิจัย และบริษัทเอกชน

ข้อตกลงและเหตุการณ์ที่นำไปสู่การก่อตั้ง

ศูนย์ในกรุงปักกิ่งไม่ได้เกิดขึ้นมาลอยๆ หากแต่เป็นผลจากลำดับขั้นความร่วมมือดิจิทัลระหว่างอาเซียนและจีนที่เร่งตัวขึ้นในช่วงปี 2025 และ 2026

1. การวางแผนหุ้นส่วนเชิงกลยุทธ์ (2025)

อาเซียนและจีนได้ให้การรับรอง แผนปฏิบัติการว่าด้วยความเป็นหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์อย่างรอบด้าน (Comprehensive Strategic Partnership) สำหรับปี 2026–2030 ซึ่งกำหนดเป้าหมายที่กว้างขึ้นสำหรับความร่วมมือในหลายด้าน รวมถึงเทคโนโลยีดิจิทัลและนวัตกรรม

2. การประชุมรัฐมนตรีดิจิทัลอาเซียน มกราคม 2026

แรงผลักดันเพิ่มขึ้นอย่างมากระหว่างการประชุม รัฐมนตรีดิจิทัลอาเซียน ครั้งที่ 6 (ADGMIN) ซึ่งจัดขึ้นที่กรุงฮานอยในเดือนมกราคม 2026 ที่ประชุมมุ่งเน้นไปที่การเสริมสร้างความร่วมมือดิจิทัลในภูมิภาคและการขยายการนำ AI มาใช้ทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ระหว่างการประชุมเหล่านี้:

• อาเซียนและจีนตกลงที่จะกระชับความร่วมมือในด้าน AI, ความมั่นคงปลอดภัยทางดิจิทัล, และเศรษฐกิจดิจิทัล ให้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
• เจ้าหน้าที่ยืนยันแผนการที่จะจัดตั้งสถาบันความร่วมมือใหม่ๆ ซึ่งรวมถึง สถาบันดิจิทัลจีน-อาเซียน (China–ASEAN Digital Academy) และ ศูนย์นวัตกรรมอุตสาหกรรม AI จีน-อาเซียน

3. แผนความร่วมมือด้านระบบนิเวศดิจิทัล ปี 2026–2030

ที่ประชุมรัฐมนตรียังได้รับรอง แผนความร่วมมือจีน-อาเซียนว่าด้วยการสร้างระบบนิเวศดิจิทัลที่ยั่งยืนและครอบคลุม (จีน-อาเซียน) ปี 2026–2030 ซึ่งกำหนดแนวทางความร่วมมือระยะยาวในด้านนโยบายดิจิทัล, โครงสร้างพื้นฐาน, และเทคโนโลยีเกิดใหม่อย่าง AI

ศูนย์ในปักกิ่งทำหน้าที่เป็นกลไกหลักอย่างหนึ่งในการดำเนินการตามแผนนี้ โดยเป็นเวทีถาวรสำหรับโครงการร่วม การหารือ และการประสานงานระดับสถาบัน

ความเชื่อมโยงกับศูนย์ความร่วมมือการประยุกต์ใช้ AI หนานหนิง

ศูนย์ในปักกิ่งเป็นส่วนหนึ่งของเครือข่ายโครงการริเริ่ม AI จีน-อาเซียนที่กว้างขึ้น ไม่ใช่โครงการเดี่ยวๆ

โครงการริเริ่มรองรับที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งคือ ศูนย์ความร่วมมือการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์กลุ่มประเทศจีน-อาเซียน (China–ASEAN Countries Artificial Intelligence Application Cooperation Center) ในเมือง หนานหนิง ซึ่งเปิดตัวในเดือนกันยายน 2025 ระหว่างการประชุมโต๊ะกลมระดับรัฐมนตรีว่าด้วย AI

ศูนย์ในหนานหนิงมุ่งเน้นไปที่การใช้งานจริงและโครงสร้างพื้นฐานเป็นหลัก ได้แก่:

• การสร้างโครงสร้างพื้นฐาน AI และแพลตฟอร์มโอเพนซอร์ส
• การสนับสนุนการประยุกต์ใช้ในภาคอุตสาหกรรม
• การฝึกอบรมบุคลากรด้าน AI สำหรับโครงการระดับภูมิภาค

ภายในปลายปี 2025 แพลตฟอร์มนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องในหนานหนิงได้ลงนามใน 51 โครงการภายในประเทศจีน และ 16 โครงการที่เกี่ยวข้องกับประเทศอาเซียน แล้ว ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความร่วมมือข้ามพรมแดนที่เติบโตขึ้น

กิจกรรมระบบนิเวศขนาดใหญ่ยังช่วยเร่งความร่วมมือนี้ให้เร็วขึ้นอีกด้วย ในการประชุม China (Guangxi)–ASEAN AI Application Ecosystem Exchange Conference 2025 มีการเปิดตัวความสำเร็จด้าน AI ข้ามพรมแดนมากกว่า 30 รายการ และมีการลงนามข้อตกลงความร่วมมือมากกว่า 50 ฉบับ

ในทางปฏิบัติ ศูนย์ทั้งสองแห่งดูเหมือนจะมีบทบาทที่ส่งเสริมซึ่งกันและกัน:

• ปักกิ่ง: การประสานนโยบาย, การหารือภาคอุตสาหกรรม, กรอบธรรมาภิบาล, และการวางแผนกลยุทธ์
• หนานหนิง: โครงการนำร่อง, การพัฒนาแอปพลิเคชัน, และการปรับใช้เทคโนโลยีในภาคส่วนต่างๆ

การทำงานร่วมกันนี้ก่อให้เกิดทั้ง ศูนย์กลางนโยบายและศูนย์กลางการนำไปใช้จริง สำหรับความร่วมมือด้าน AI ระหว่างจีน-อาเซียน

เหตุใดศูนย์แห่งนี้จึงสำคัญในการแข่งขัน AI ระดับโลก

การเปิดตัวศูนย์ในกรุงปักกิ่งเกิดขึ้นในห้วงเวลาที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังกลายเป็นสมรภูมิสำคัญในการพัฒนา AI ระดับโลก

มีหลายปัจจัยที่อธิบายความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ของภูมิภาคนี้:

• เอเชียตะวันออกเฉียงใต้กำลังขยาย โครงสร้างพื้นฐานด้านศูนย์ข้อมูลและดิจิทัล อย่างรวดเร็ว โดยดึงดูดการลงทุนหลักๆ จากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก
• รัฐบาลทั่วทั้งภูมิภาคยังคงอยู่ในขั้นตอนการพัฒนา กรอบการกำกับดูแลด้าน AI ซึ่งเปิดช่องให้พันธมิตรระหว่างประเทศเข้ามามีอิทธิพลต่อมาตรฐานและรูปแบบการกำกับดูแล

บริบทนี้ยิ่งทวีความรุนแรงของการแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ โดยเฉพาะ สหรัฐอเมริกาและจีน ในการกำหนดทิศทางระบบนิเวศ AI ของภูมิภาค

นักวิเคราะห์ตั้งข้อสังเกตว่าจีนดำเนินกลยุทธ์ในการขยายความร่วมมือด้าน AI ในต่างประเทศผ่านการแพร่กระจายเทคโนโลยี, โครงการโครงสร้างพื้นฐาน, และพันธมิตรภาคอุตสาหกรรมที่สร้างความผูกพันทางเศรษฐกิจในระยะยาว

แพลตฟอร์มเชิงสถาบันอย่างศูนย์นวัตกรรม AI อาเซียน-จีน จึงมีน้ำหนักเชิงยุทธศาสตร์อย่างมาก ด้วยการเชื่อมโยงการวิจัย, การปรับใช้ในภาคอุตสาหกรรม, การหารือด้านธรรมาภิบาล, และการฝึกอบรมไว้ในกรอบการทำงานเดียว ศูนย์แห่งนี้ช่วยหล่อหลอมให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทั้งจีนและอาเซียนอยู่ในระบบนิเวศดิจิทัลร่วมกัน

สิ่งที่ยังคงไม่แน่นอน

ข้อมูลสาธารณะเกี่ยวกับโครงสร้างที่กว้างขึ้นของศูนย์ยังคงมีจำกัด รายละเอียดสำคัญๆ เช่นรูปแบบการกำกับดูแล, งบประมาณ, และบริษัทหรือมหาวิทยาลัยที่เกี่ยวข้อง ยังไม่ถูกรายงานอย่างกว้างขวาง

สิ่งที่ชัดเจนคือศูนย์ในกรุงปักกิ่งแสดงให้เห็นถึงความพยายามที่จะยกระดับความร่วมมือด้าน AI ของอาเซียน-จีนจาก โครงการเดี่ยวๆ ไปสู่แพลตฟอร์มระดับภูมิภาคที่มีการประสานงานกัน

ในขณะที่ AI ทวีความสำคัญต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจและธรรมาภิบาลดิจิทัล สถาบันเช่นนี้มีแนวโน้มที่จะมีบทบาทสำคัญในการกำหนดแนวทางการพัฒนา, การปรับใช้, และการควบคุมปัญญาประดิษฐ์ทั่วทั้งภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้