คลื่นประท้วงนำโดยนักศึกษาเขย่าเซอร์เบีย

ความไม่พอใจของสาธารณชน โดยเฉพาะในหมู่นักศึกษามหาวิทยาลัย แพร่กระจายอย่างรวดเร็ว การประท้วงเริ่มต้นในเมืองโนวีซาดก่อนจะขยายไปยังเมืองต่าง ๆ ทั่วประเทศ และพัฒนาเป็นการเคลื่อนไหวทางการเมืองขนาดใหญ่

เอกสารของรัฐสภายุโรประบุว่าเหตุหลังคาถล่มนี้เป็นตัวจุดชนวนให้เกิด “การประท้วงทั่วประเทศที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนและนำโดยนักศึกษา”

ข้อเรียกร้องหลักของผู้ประท้วง

แม้การประท้วงเริ่มต้นจากการเรียกร้องความยุติธรรมให้กับเหยื่อ แต่ต่อมากลายเป็นการเรียกร้องการปฏิรูปเชิงโครงสร้างของระบบการเมืองและการบริหารประเทศ

ข้อเรียกร้องสำคัญ ได้แก่

• เปิดเผยข้อมูลทั้งหมดเกี่ยวกับการบูรณะสถานีรถไฟโนวีซาด รวมถึงสัญญาและเอกสารโครงการก่อสร้าง
• เอาผิดทั้งทางกฎหมายและการเมืองกับผู้ที่ต้องรับผิดชอบ ต่อเหตุการณ์ถล่มและความประมาทที่ถูกกล่าวหา
• จัดการเลือกตั้งรัฐสภาก่อนกำหนด เพื่อคลี่คลายวิกฤตการเมืองของประเทศ
• ปฏิรูปการต่อต้านคอร์รัปชันและเสริมหลักนิติธรรม เช่น การคุ้มครองความเป็นอิสระของศาลและความโปร่งใสในการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐ
• เพิ่มเสรีภาพสื่อ การคุ้มครองสิทธิพลเมือง และการแยกอำนาจรัฐ ในระบบการเมือง

นักศึกษามีบทบาทสำคัญในการจัดการชุมนุม การปิดมหาวิทยาลัย และกิจกรรมประท้วงทั่วประเทศ ซึ่งทำให้การเคลื่อนไหวขยายจากในรั้วมหาวิทยาลัยไปสู่ประชาชนวงกว้าง

ความพยายามของรัฐบาลในการควบคุมการชุมนุม

ทางการเซอร์เบียพยายามจำกัดหรือควบคุมการประท้วงผ่านมาตรการด้านความมั่นคงและการแทรกแซงของตำรวจในบางการชุมนุมขนาดใหญ่

ในการประท้วงหลายครั้งในกรุงเบลเกรด ตำรวจปราบจลาจลปะทะกับผู้ชุมนุมและใช้แก๊สน้ำตา รวมถึงการควบคุมตัวผู้ประท้วงจำนวนมาก หลังสถานการณ์ตึงเครียดเพิ่มขึ้น

ผู้สังเกตการณ์และองค์กรสิทธิมนุษยชนยังรายงานว่า

• มี การจับกุมหรือควบคุมตัวผู้ประท้วงโดยพลการ ระหว่างการชุมนุม
• ตำรวจบางกรณีถูกกล่าวหาว่า ใช้กำลังเกินกว่าเหตุ ในการสลายฝูงชน
• มีข้อกล่าวหาว่าทางการ ไม่สามารถป้องกันหรือยับยั้งการโจมตีผู้สื่อข่าวและผู้ประท้วงบางรายได้

รัฐบาลระบุว่าการดำเนินการของตำรวจมีเป้าหมายเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อย แต่ฝ่ายวิจารณ์มองว่าการตอบสนองดังกล่าวอาจกระทบต่อเสรีภาพทางประชาธิปไตยและทำให้ความตึงเครียดทางการเมืองยิ่งเพิ่มขึ้น

เหตุใดการประท้วงจึงดึงดูดความสนใจจากนานาชาติ

การประท้วงในเซอร์เบียได้รับความสนใจจากสถาบันยุโรปและองค์กรสิทธิมนุษยชน เนื่องจากเซอร์เบียเป็น ประเทศผู้สมัครเข้าร่วมสหภาพยุโรป (EU candidate country) ซึ่งต้องผ่านการตรวจสอบเรื่องประชาธิปไตยและหลักนิติธรรมอย่างเข้มงวด

เจ้าหน้าที่สหภาพยุโรปและรัฐสภายุโรปได้แสดงความกังวลเกี่ยวกับ

• ปัญหา หลักนิติธรรมและแรงกดดันต่อระบบตุลาการ
• เสรีภาพสื่อและความแตกแยกทางการเมือง ภายในประเทศ
• ข้อกล่าวหาเรื่อง การใช้กำลังเกินเหตุและการจับกุมโดยพลการ ระหว่างการประท้วง

คณะกรรมาธิการสิทธิมนุษยชนของสภายุโรปยังเตือนว่าการใช้กำลังและการจับกุมเพื่อสลายการชุมนุมอาจกระทบต่อ เสรีภาพในการชุมนุมและการแสดงความคิดเห็น ซึ่งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานตามมาตรฐานยุโรป

ประเด็นเหล่านี้มีความสำคัญต่อสถานะระหว่างประเทศของเซอร์เบีย เพราะการปฏิรูปประชาธิปไตยและการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเป็นเงื่อนไขสำคัญในการเข้าร่วมสหภาพยุโรป

การเคลื่อนไหวที่ยังคงขยายตัว

จากเหตุโศกนาฏกรรมเพียงครั้งเดียว การประท้วงได้พัฒนาเป็นขบวนการทางการเมืองระดับชาติ ภายในปี 2025 การชุมนุมได้เกิดขึ้นในหลายร้อยชุมชนทั่วประเทศ และมีผู้เข้าร่วมจำนวนมหาศาลในกรุงเบลเกรดและเมืองใหญ่อื่น ๆ

สำหรับผู้ประท้วงจำนวนมาก เหตุการณ์โนวีซาดกลายเป็นสัญลักษณ์ของปัญหาที่ลึกกว่านั้น เช่น คอร์รัปชัน การขาดความโปร่งใส และความรับผิดชอบของสถาบันรัฐที่อ่อนแอ

แม้ยังไม่แน่ชัดว่าการประท้วงจะนำไปสู่การปฏิรูปการเมืองหรือการเลือกตั้งก่อนกำหนดหรือไม่ แต่เหตุการณ์เหล่านี้ได้เปลี่ยนภูมิทัศน์การเมืองของเซอร์เบียอย่างชัดเจน และทำให้ประเทศเผชิญการจับตามองจากนานาชาติมากขึ้น