ทั่วโลกเร่งพัฒนาวัคซีนรับมืออีโบลาสายพันธุ์ Bundibugyo

ดังนั้นในระยะสั้น การควบคุมโรคยังต้องพึ่งมาตรการสาธารณสุขพื้นฐาน ได้แก่

• การตรวจพบผู้ป่วยอย่างรวดเร็วและยืนยันผลในห้องปฏิบัติการ
• การแยกผู้ป่วยและให้การดูแลรักษาแบบประคับประคอง
• การติดตามผู้สัมผัสใกล้ชิด (contact tracing)
• มาตรการควบคุมการติดเชื้อในโรงพยาบาล
• การจัดการพิธีฝังศพอย่างปลอดภัยและการทำงานร่วมกับชุมชน

มาตรการเหล่านี้ยังคงเป็นเครื่องมือหลักในการจำกัดการแพร่ระบาดระหว่างที่วัคซีนใหม่กำลังพัฒนา.

วัคซีน ChAdOx1 BDBV จากมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด

หนึ่งในโครงการวัคซีนที่ได้รับความสนใจมากที่สุดคือ ChAdOx1 BDBV ซึ่งพัฒนาโดย Oxford Vaccine Group แห่งมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด.

วัคซีนนี้ใช้แพลตฟอร์ม ChAdOx viral‑vector ซึ่งเป็นเทคโนโลยีเดียวกับที่ใช้ในวัคซีนบางชนิดช่วงการระบาดของโควิด‑19 โดยใช้ไวรัสอะดีโนไวรัสที่ถูกดัดแปลงเพื่อนำคำสั่งทางพันธุกรรมเข้าไปกระตุ้นภูมิคุ้มกันต่อโปรตีนของไวรัสอีโบลา

นักวิจัยของออกซ์ฟอร์ดกำลังเร่งสร้างข้อมูล preclinical (ก่อนการทดลองในมนุษย์) เพื่อให้สามารถนำวัคซีนเข้าสู่การทดลองทางคลินิกได้เร็วที่สุด.

เพื่อให้สามารถผลิตวัคซีนได้รวดเร็วหากการทดลองสำเร็จ ทีมวิจัยกำลังทำงานร่วมกับหลายองค์กร เช่น

• Clinical BioManufacturing Facility ของมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด
• Serum Institute of India ผู้ผลิตวัคซีนรายใหญ่ที่สุดของโลก
• องค์กรด้านความพร้อมรับมือโรคระบาดอย่าง CEPI

ความร่วมมือกับ Serum Institute มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยให้สามารถ ขยายกำลังการผลิตวัคซีนจำนวนมากได้อย่างรวดเร็ว หากวัคซีนผ่านการทดสอบด้านความปลอดภัยและประสิทธิภาพ.

วัคซีนอีกแนวทาง: แพลตฟอร์ม rVSV

นอกจากโครงการของออกซ์ฟอร์ด ยังมีวัคซีนอีกชนิดหนึ่งที่กำลังพัฒนาโดยใช้ แพลตฟอร์ม recombinant vesicular stomatitis virus (rVSV)

เทคโนโลยีนี้คือพื้นฐานเดียวกับวัคซีน Ervebo ที่ใช้กับอีโบลาสายพันธุ์ Zaire แต่ถูกปรับให้แสดงโปรตีนของไวรัส Bundibugyo แทน.

การทดลองในสัตว์ เช่น ไพรเมตที่ไม่ใช่มนุษย์ แสดงสัญญาณว่ามีโอกาสให้การป้องกันได้ แต่ ยังไม่เข้าสู่การทดลองในมนุษย์.

อีกอุปสรรคสำคัญคือเรื่องการผลิตวัคซีน โดยพันธมิตรด้านวัคซีนระดับโลก Gavi ระบุว่า ขณะนี้ ยังไม่มีโดสสำหรับการทดลองทางคลินิก และการผลิตชุดทดลองอาจใช้เวลา ประมาณ 6–9 เดือน.

ระยะเวลาที่คาดสำหรับการทดลอง

แม้ว่าจะมีการเร่งงานวิจัยอย่างเต็มที่ แต่ระยะเวลายังคงไม่แน่นอน

รายงานบางส่วนระบุว่าวัคซีน ChAdOx ของออกซ์ฟอร์ด อาจเริ่มทดลองในมนุษย์ได้ภายในไม่กี่เดือน หากการทดลองก่อนคลินิกเป็นไปด้วยดี

ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขบางรายประเมินว่า อาจต้องใช้เวลา หลายเดือนจนถึงประมาณ 6–9 เดือน ก่อนที่วัคซีนจะพร้อมใช้ในสถานการณ์การระบาดจริง.

ขั้นตอนเหล่านี้จำเป็นต้องรักษาสมดุลระหว่าง ความรวดเร็ว ความปลอดภัย และการกำกับดูแลทางกฎหมาย

ทางเลือกการรักษาเชิงทดลอง

แตกต่างจากอีโบลาสายพันธุ์ Zaire ที่มียารักษาบางชนิดแล้ว ปัจจุบัน ยังไม่มียาเฉพาะสำหรับโรคที่เกิดจากไวรัส Bundibugyo.

นักวิจัยและหน่วยงานสาธารณสุขจึงกำลังพิจารณาทางเลือกเชิงทดลอง เช่น

• ยาต้านไวรัสที่อยู่ระหว่างการวิจัย เช่น obeldesivir
• การพัฒนา โมโนโคลนอลแอนติบอดี สำหรับการทดลองทางคลินิก
• การใช้วัคซีนที่ออกแบบสำหรับสายพันธุ์ Zaire ในเชิงทดลอง ซึ่งงานวิจัยในสัตว์บางส่วนชี้ว่าอาจมี การป้องกันข้ามสายพันธุ์บางส่วน

อย่างไรก็ตาม วิธีเหล่านี้ยังอยู่ในขั้นทดลอง และหากนำมาใช้จริงมักต้องอาศัย การอนุญาตแบบฉุกเฉินหรือ compassionate use.

การแข่งขันระหว่างวิทยาศาสตร์กับเวลา

การระบาดของ Bundibugyo สะท้อนปัญหาสำคัญของการเตรียมพร้อมรับโรคระบาด: แม้จะมีวัคซีนสำหรับไวรัสบางสายพันธุ์ แต่สายพันธุ์อื่นที่ใกล้เคียงกันอาจยังไม่มีเครื่องมือป้องกัน

จนกว่าวัคซีนเฉพาะสำหรับ Bundibugyo จะผ่านการทดสอบและใช้งานได้จริง การควบคุมโรคยังต้องพึ่งพา การตรวจพบเร็ว การกักแยกผู้ป่วย การติดตามผู้สัมผัส และมาตรการสาธารณสุขในชุมชน เป็นหลัก.

ในขณะเดียวกัน ความก้าวหน้าของวัคซีนบนแพลตฟอร์ม ChAdOx และ rVSV อาจช่วยปิดช่องว่างนี้ได้ ไม่เพียงสำหรับการระบาดครั้งนี้ แต่ยังรวมถึงเหตุการณ์ไวรัสในตระกูลฟิโลไวรัสในอนาคต

เป้าหมายระยะยาวของนักวิจัยคือการสร้าง วัคซีนแบบหลายสายพันธุ์ (multivalent vaccines) ที่สามารถป้องกันอีโบลาหลายชนิดพร้อมกัน เพื่อลดความเสี่ยงที่โลกจะต้องเผชิญกับสถานการณ์ “ไม่มีวัคซีนใช้ทันที” อีกครั้ง.