ไหหินยักษ์ในลาวบรรจุกระดูกมนุษย์ 37 คน นักโบราณคดีเริ่มไขปริศนาอายุกว่าศตวรรษ

ท่ามกลางที่ราบสูงเชียงขวางทางตอนเหนือของประเทศลาว มีภูมิประเทศโบราณที่ทำให้นักโบราณคดีสงสัยมานานกว่า 100 ปี นั่นคือ “ทุ่งไหหิน” (Plain of Jars) ซึ่งเต็มไปด้วยไหหินขนาดมหึมาหลายพันใบกระจายอยู่ตามเนินเขา

แม้จะมีการศึกษาอย่างต่อเนื่อง แต่คำถามสำคัญยังคงอยู่เสมอว่า ไหหินเหล่านี้ถูกสร้างขึ้นเพื่ออะไร กันแน่

การขุดค้นล่าสุดที่บริเวณ ไซต์ 75 (Site 75) ได้ให้คำตอบสำคัญ เมื่อทีมวิจัยพบว่าไหหินขนาดใหญ่ใบหนึ่งมีซากมนุษย์จำนวนมากอยู่ภายใน พร้อมวัตถุโบราณ เช่น ลูกปัดแก้วจากต่างถิ่น

การค้นพบนี้ช่วยยืนยันว่าอย่างน้อยไหบางใบถูกใช้เป็น ภาชนะสำหรับพิธีศพของชุมชนในอดีต และอาจเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมระลึกถึงบรรพบุรุษที่ดำเนินต่อเนื่องหลายชั่วอายุคน

ไหหินยักษ์ที่เต็มไปด้วยกระดูกมนุษย์

ไหหินที่ถูกขุดค้นมีเส้นผ่านศูนย์กลางมากกว่า 2 เมตร ภายในเต็มไปด้วยเศษกระดูกและฟันมนุษย์จำนวนมากที่ถูกบรรจุอย่างหนาแน่น

จากการวิเคราะห์ นักโบราณคดีระบุว่าซากเหล่านี้เป็นของ มนุษย์อย่างน้อย 37 คน ทั้งเด็กและผู้ใหญ่

นอกจากนี้ยังพบวัตถุประกอบพิธี เช่น

• ลูกปัดแก้วนำเข้า
• เครื่องมือโลหะและวัตถุทางวัฒนธรรมอื่น ๆ

สิ่งเหล่านี้ชี้ว่า การนำกระดูกมาใส่ในไหไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นส่วนหนึ่งของ พิธีกรรมทางศพที่มีแบบแผน

ที่สำคัญ ก่อนหน้านี้นักวิจัยแทบไม่เคยพบการฝังศพจำนวนมาก ภายในไหหินโดยตรง มาก่อน ทำให้การค้นพบครั้งนี้โดดเด่นอย่างยิ่ง

อายุของกระดูก: ราวคริสต์ศตวรรษที่ 9–12

การตรวจหาอายุด้วยคาร์บอนกัมมันตรังสีจากตัวอย่างกระดูกและฟันระบุว่า ซากมนุษย์ถูกนำมาใส่ในไหระหว่าง คริสต์ศตวรรษที่ 9 ถึง 12

บางตัวอย่างให้ช่วงอายุแคบลงอยู่ประมาณ ค.ศ. 890–1160

หลักฐานยังชี้ว่าไหใบนี้ถูกใช้ซ้ำหลายครั้ง ยาวนานอาจถึงประมาณ 270 ปี

กล่าวคือ ซากมนุษย์ไม่ได้ถูกใส่ลงไปพร้อมกันทั้งหมด แต่ถูกนำมาฝังเพิ่มในหลายช่วงเวลาต่างกันตลอดหลายรุ่นของชุมชน

หลักฐานของ “การฝังศพแบบทุติยภูมิ”

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือ สภาพของกระดูก ภายในไห

นักโบราณคดีพบว่ากระดูกส่วนใหญ่ไม่ได้เรียงเป็นโครงกระดูกครบชุด แต่เป็น กระดูกที่แยกชิ้นจากกัน

ลักษณะนี้สอดคล้องกับพิธีที่เรียกว่า การฝังศพแบบทุติยภูมิ (secondary burial) ซึ่งมีขั้นตอนโดยทั่วไปคือ

• นำร่างผู้เสียชีวิตไปวางไว้ที่หนึ่งก่อนเพื่อให้ย่อยสลาย
• หลังจากนั้นจึงรวบรวมกระดูกบางส่วน
• นำกระดูกเหล่านั้นไปฝังใหม่ในสถานที่พิธีกรรมสำคัญ

ภายในไหยังพบรูปแบบการจัดวาง เช่น กะโหลกศีรษะวางรอบขอบไห และกระดูกแขนขาถูกจัดกลุ่มไว้ด้วยกัน

รูปแบบเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า ไหไม่ได้ถูกใช้เป็นที่ทิ้งซาก แต่เป็น พื้นที่ประกอบพิธีศพอย่างเป็นระบบ

สุสานรวมของชุมชนหลายรุ่น

เมื่อพิจารณาจากจำนวนบุคคลที่มากและช่วงเวลาการใช้งานที่ยาวนาน นักวิจัยจึงตีความว่าไหใบนี้น่าจะเป็น สุสานรวมของชุมชนหรือเครือญาติกลุ่มหนึ่ง

ชุมชนอาจกลับมาที่สถานที่เดียวกันครั้งแล้วครั้งเล่า เพื่อทำพิธีนำกระดูกบรรพบุรุษมาบรรจุไว้ในไหเดียวกัน

แนวคิดนี้สอดคล้องกับวัฒนธรรมการเคารพบรรพบุรุษ ซึ่งพบในหลายสังคมโบราณของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

กุญแจสำคัญในการไขปริศนา “ทุ่งไหหิน”

ทุ่งไหหินเป็นหนึ่งในภูมิทัศน์โบราณที่ลึกลับที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

พื้นที่นี้มี ไหหินขนาดใหญ่กว่า 2,000 ใบ กระจายอยู่มากกว่า 100 แห่ง บนที่ราบสูงเชียงขวาง

ในอดีตมีทฤษฎีหลากหลายเกี่ยวกับหน้าที่ของไห เช่น

• ใช้เก็บอาหารหรือเครื่องดื่ม
• ใช้เก็บน้ำ
• หรือใช้ในพิธีศพ

แต่หลักฐานโดยตรงมีค่อนข้างน้อย

การพบกระดูกมนุษย์จำนวนมาก ภายในไหเพียงใบเดียว จึงเป็นหนึ่งในหลักฐานที่ชัดเจนที่สุดว่า ไหเหล่านี้อย่างน้อยบางส่วนถูกใช้เป็น ภาชนะในพิธีฝังศพ

ภูมิทัศน์โบราณที่ถูกนำกลับมาใช้ใหม่

สิ่งที่น่าสนใจคือ นักวิจัยเชื่อว่า ตัวไหหินเองอาจเก่าแก่กว่าการฝังศพที่พบอยู่ภายในมาก

นั่นหมายความว่า ผู้คนในยุคหลังอาจพบภูมิทัศน์หินขนาดมหึมานี้ที่มีอยู่ก่อนแล้ว และนำมันกลับมาใช้ในพิธีกรรมฝังศพของตน

หลักฐานยังบ่งชี้ว่ากิจกรรมพิธีศพที่ไซต์เหล่านี้อาจดำเนินต่อเนื่องไปจนถึง คริสต์ศตวรรษที่ 13 ซึ่งเป็นช่วงที่ภูมิภาคนี้กำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมและศาสนา รวมถึงการแพร่กระจายของพุทธศาสนา

อย่างไรก็ตาม นักโบราณคดีเน้นว่า ความเชื่อมโยงกับพุทธศาสนายังเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน และต้องการหลักฐานเพิ่มเติม

ทำไมการค้นพบนี้จึงสำคัญ

การขุดค้นที่ไซต์ 75 ถือเป็นหนึ่งในการค้นพบที่ให้ข้อมูลมากที่สุดเกี่ยวกับทุ่งไหหิน โดยช่วยให้เข้าใจว่า

• ไหหินบางใบถูกใช้เป็น ภาชนะประกอบพิธีศพ
• ชุมชนโบราณมีประเพณี ฝังศพแบบทุติยภูมิ
• สถานที่เดียวกันถูกใช้เป็นพื้นที่ประกอบพิธีกรรม ต่อเนื่องหลายชั่วอายุคน

การค้นพบนี้จึงช่วยไขปริศนาทางโบราณคดีที่ค้างคามานาน และทำให้เราเข้าใจมากขึ้นเกี่ยวกับผู้คนในอดีตที่ใช้ภูมิทัศน์ลึกลับแห่งนี้เพื่อ ระลึกถึงและให้เกียรติผู้ล่วงลับ