ทำไมค่ายรถตะวันตกถึงใช้จีนเป็นฐานส่งออกรถยนต์ไฟฟ้า

จีนกลายเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ไฟฟ้า (EV) ที่สำคัญที่สุดของโลกอย่างรวดเร็ว และสิ่งที่น่าสนใจคือไม่ใช่แค่แบรนด์จีนเท่านั้นที่ใช้ฐานการผลิตในประเทศนี้ แม้แต่ผู้ผลิตรถยนต์จากยุโรปและสหรัฐฯ ก็เริ่มใช้โรงงานในจีนเพื่อผลิตรถและส่งออกไปยังตลาดทั่วโลก

เหตุผลหลักคือ ต้นทุนที่ต่ำกว่า ซัพพลายเชนแบตเตอรี่ที่แข็งแกร่ง และความเร็วในการพัฒนาเทคโนโลยี EV ซึ่งทำให้จีนกลายเป็นแพลตฟอร์มการผลิตที่มีประสิทธิภาพมากกว่าหลายประเทศในโลกตะวันตก

ในขณะเดียวกัน การเพิ่มขึ้นของรถ EV ที่ผลิตในจีนและส่งเข้าไปขายในต่างประเทศ—โดยเฉพาะในยุโรป—ก็กำลังสร้างแรงกดดันทางเศรษฐกิจและการเมืองต่ออุตสาหกรรมยานยนต์ของภูมิภาคนั้น

ทำไมค่ายรถตะวันตกถึงผลิต EV ในจีน

เดิมทีบริษัทรถยนต์ระดับโลกสร้างโรงงานในจีนเพื่อขายให้กับตลาดภายในประเทศ ซึ่งเป็นตลาดรถยนต์ที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โรงงานเหล่านี้เริ่มถูกใช้เป็น ศูนย์กลางการส่งออก ไปยังตลาดอื่น

รถที่ผลิตในจีน—including รถจากบริษัทอย่าง Tesla, BMW และ Volkswagen—กำลังถูกส่งออกไปขายในยุโรปและตลาดอื่น ๆ มากขึ้นเรื่อย ๆ

มีเหตุผลเชิงโครงสร้างหลายประการที่ทำให้จีนกลายเป็นฐานการผลิตที่น่าสนใจ

1. ต้นทุนการผลิตต่ำกว่า

การผลิตรถ EV ในจีนมีข้อได้เปรียบด้านต้นทุนจากหลายปัจจัย เช่น

• ค่าแรงที่ต่ำกว่า
• กำลังการผลิตขนาดใหญ่
• การสนับสนุนจากนโยบายภาครัฐมานานหลายปี

นโยบายอุตสาหกรรมของจีนส่งเสริมการลงทุนในโรงงาน EV โครงสร้างพื้นฐานการชาร์จ และการผลิตแบตเตอรี่ ทำให้โรงงานจำนวนมากสามารถผลิตรถในปริมาณสูงและลดต้นทุนต่อคันได้

2. ซัพพลายเชนแบตเตอรี่ที่แข็งแกร่ง

แบตเตอรี่เป็นส่วนประกอบที่แพงที่สุดของรถยนต์ไฟฟ้า จีนจึงลงทุนอย่างหนักในอุตสาหกรรมนี้

ปัจจุบันบริษัทจีนผลิตแบตเตอรี่ EV ส่วนใหญ่ของโลก และมีสัดส่วนกำลังการผลิตจำนวนมากในตลาดโลก ทำให้ผู้ผลิตรถยนต์สามารถเข้าถึงซัพพลายเออร์ เทคโนโลยี และวัตถุดิบได้ง่าย

สำหรับผู้ผลิตรถยนต์ การตั้งโรงงานใกล้ผู้ผลิตแบตเตอรี่ช่วยลดต้นทุนด้านโลจิสติกส์และทำให้การพัฒนารถรุ่นใหม่ทำได้เร็วขึ้น

3. นวัตกรรม EV ที่พัฒนาเร็ว

ตลาด EV ในจีนมีการแข่งขันสูงมาก มีผู้ผลิตหลายสิบแบรนด์และมีการเปิดตัวรถรุ่นใหม่อย่างต่อเนื่อง

การแข่งขันที่เข้มข้นนี้ช่วยเร่งการพัฒนาเทคโนโลยี เช่น

• ซอฟต์แวร์ในรถยนต์
• ระบบดิจิทัลในรถ
• เทคโนโลยีแบตเตอรี่

ผลลัพธ์คือจีนกลายเป็นทั้ง ตลาด EV ที่ใหญ่ที่สุดและผู้ผลิตรายใหญ่ที่สุดของโลก ทำให้ประเทศนี้กลายเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมด้านรถไฟฟ้า

การส่งออก EV ของจีนโตเร็วแค่ไหน

การเติบโตของการส่งออกรถ EV จากจีนถือว่ารวดเร็วมาก

ข้อมูลจาก U.S. International Trade Commission ระบุว่า การส่งออก EV ของจีนเพิ่มขึ้นถึง 1,016% ระหว่างปี 2018 ถึง 2023 และในปี 2023 มีการส่งออกรถเกือบ 1.6 ล้านคัน

มูลค่าการส่งออกก็เพิ่มขึ้นอย่างมากเช่นกัน โดยในปี 2023 มูลค่าการส่งออก EV ของจีนเพิ่มขึ้นประมาณ 70% เป็นราว 38.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

การเติบโตนี้ไม่ได้มาจากบริษัทจีนเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงรถที่ผลิตในจีนโดยแบรนด์ตะวันตกด้วย

ทำไมยุโรปถึงเป็นตลาดหลัก

ยุโรปกลายเป็นหนึ่งในปลายทางสำคัญที่สุดของ EV ที่ผลิตในจีน

มีสองเหตุผลหลักที่อธิบายแนวโน้มนี้

• ความต้องการรถไฟฟ้าในยุโรปเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• รถที่ผลิตในจีนมักมีราคาถูกกว่า

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างยุโรปกับจีนในตลาด EV มีความไม่สมดุลอย่างชัดเจน ยุโรปนำเข้ารถไฟฟ้าจากจีนมากกว่าที่ส่งออกไปยังจีนอย่างมาก

เจ้าหน้าที่ของสหภาพยุโรปจึงกังวลว่า การไหลเข้าของ EV ราคาถูกจากจีนและกำลังการผลิตที่ล้นตลาด อาจกระทบความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมรถยนต์ยุโรป

นโยบายตอบโต้ของสหภาพยุโรป

เพื่อตอบสนองต่อสถานการณ์นี้ สหภาพยุโรปกำลังใช้ทั้งมาตรการทางการค้าและนโยบายอุตสาหกรรม

ภาษีนำเข้ารถ EV จากจีน

หลังการสอบสวนเรื่องการอุดหนุนจากรัฐ สหภาพยุโรปได้กำหนด ภาษีตอบโต้การอุดหนุน (countervailing duties) สำหรับรถ EV ที่ผลิตในจีน

อัตราภาษีอยู่ระหว่าง 7.8% ถึง 35.3% ขึ้นอยู่กับผู้ผลิต

สหภาพยุโรประบุว่าเงินอุดหนุนและนโยบายอุตสาหกรรมของจีนทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม เพราะช่วยให้รถ EV จากจีนมีราคาต่ำกว่าความเป็นจริง

นโยบายเสริมสร้างอุตสาหกรรมในยุโรป

นอกจากภาษีแล้ว ยุโรปยังพยายามสร้างระบบนิเวศ EV ของตัวเองให้แข็งแกร่งขึ้น เช่น

• เงินสนับสนุนการสร้างโรงงานผลิตรถ EV และแบตเตอรี่ในยุโรป
• นโยบายส่งเสริมซัพพลายเชนภายในภูมิภาค
• การกระจายแหล่งวัตถุดิบเพื่อลดการพึ่งพาจีน

แนวทางนี้มักถูกเรียกว่า “de‑risking” ซึ่งหมายถึงการลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาจีนมากเกินไป โดยไม่ถึงขั้นตัดความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจทั้งหมด

ปัญหาที่ซับซ้อน: บริษัทตะวันตกก็เกี่ยวข้องด้วย

ประเด็นนี้ซับซ้อนกว่าที่คิด เพราะรถจำนวนมากที่ส่งออกจากจีนไปยุโรปนั้น ผลิตโดยบริษัทตะวันตกเอง

หากยุโรปจำกัดการนำเข้าจากจีนมากเกินไป ก็อาจกระทบกับบริษัทยุโรปและอเมริกาที่ใช้โรงงานในจีนเพื่อผลิต EV ที่มีต้นทุนแข่งขันได้

นั่นทำให้ผู้กำหนดนโยบายต้องเผชิญกับทางเลือกที่ยาก

• ปกป้องอุตสาหกรรมภายในประเทศ
• แต่ต้องไม่ทำให้ราคารถไฟฟ้าสูงเกินไปจนการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดชะลอตัว

สรุป

การที่จีนกลายเป็นศูนย์กลางการส่งออกรถยนต์ไฟฟ้าของโลกเกิดจากการผสมผสานของ นโยบายอุตสาหกรรม การครองซัพพลายเชนแบตเตอรี่ และกำลังการผลิตขนาดใหญ่

ค่ายรถตะวันตกจึงเริ่มผนวกการผลิตในจีนเข้ากับกลยุทธ์ระดับโลก และส่งออกรถที่ผลิตในจีนไปยังตลาดทั่วโลก

สำหรับยุโรป ความท้าทายสำคัญในตอนนี้คือการสร้างสมดุลระหว่าง

• การปกป้องอุตสาหกรรมรถยนต์ในประเทศ
• การรักษาราคา EV ให้เข้าถึงได้

วิธีที่ยุโรปจัดการกับสมดุลนี้จะมีผลต่อโครงสร้างของอุตสาหกรรมรถยนต์โลกในอนาคต