เหตุใดความขัดแย้งทางการค้าระหว่าง EU–จีนกำลังรุนแรงขึ้น

ความตึงเครียดทางการค้าระหว่าง สหภาพยุโรป (EU) กับ จีน กำลังเพิ่มสูงขึ้น หลังจากยุโรปเริ่มทบทวนความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกับปักกิ่งใหม่ เดิมทีสหภาพยุโรปใช้แนวคิด “ลดความเสี่ยง (de‑risking) ไม่ใช่ตัดขาด (decoupling)” แต่ในช่วงหลังแนวคิดนี้เริ่มแปลเป็นนโยบายจริง เช่น มาตรการปกป้องการค้า การกระจายซัพพลายเชน และข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี

ความขัดแย้งหลักหมุนรอบสามประเด็นสำคัญ ได้แก่

• ความกังวลของยุโรปต่อ กำลังการผลิตล้นตลาดของจีน (industrial overcapacity)
• ความเสี่ยงด้านความมั่นคงจากบริษัทเทคโนโลยีจีน
• แรงกดดันทางการเมืองในยุโรปให้ลดการพึ่งพาทางเศรษฐกิจต่อจีน

ปมสำคัญ: ความกังวลเรื่องกำลังการผลิตล้นตลาดของจีน

ผู้กำหนดนโยบายในยุโรประบุว่า กำลังการผลิตส่วนเกินที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐจีน ทำให้สินค้าจีนจำนวนมากถูกส่งออกในราคาต่ำเข้าสู่ตลาดโลก งานศึกษาของรัฐสภายุโรประบุว่าปรากฏการณ์นี้ถูกมองว่าเป็นปัจจัยที่บิดเบือนการแข่งขันและคุกคามผู้ผลิตในยุโรป

ประเด็นนี้สำคัญมากเพราะจีนยังคงเป็นคู่ค้าใหญ่ของยุโรป คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า จีนเป็นคู่ค้ารายใหญ่อันดับสามของ EU และเป็นอันดับสองสำหรับการค้าสินค้า โดยมูลค่าการค้าสินค้าระหว่างกันอยู่ที่ประมาณ 732 พันล้านยูโรในปี 2024

เจ้าหน้าที่ในยุโรปจึงมองว่าปัญหาไม่ได้อยู่แค่ดุลการค้า แต่คือ โครงสร้างตลาดที่ถูกบิดเบือนจากการสนับสนุนของรัฐและกำลังผลิตที่เกินความต้องการ ซึ่งทำให้ราคาสินค้าทั่วโลกถูกกดต่ำลง

เครื่องมือการค้าใหม่ของ EU เพื่อตอบโต้ความบิดเบือนตลาด

บรัสเซลส์กำลังพิจารณามาตรการใหม่เพื่อรับมือกับสินค้านำเข้าที่เกี่ยวข้องกับโอเวอร์แคปาซิตี้

หนึ่งในข้อเสนอคือเครื่องมือทางการค้าใหม่ของ EU ที่อาจ จำกัดการเข้าถึงตลาดยุโรปของสินค้าหรือบริษัทที่ได้รับประโยชน์จากกำลังการผลิตส่วนเกิน เพื่อให้สหภาพยุโรปมีอำนาจตอบโต้การบิดเบือนตลาดได้มากขึ้น

จีนได้ออกมาเตือนแล้วว่าหากมาตรการดังกล่าวถูกนำมาใช้ ปักกิ่งจะตอบโต้ทันที โดยกระทรวงพาณิชย์จีนระบุว่าจะใช้ “มาตรการตอบโต้ที่เด็ดขาด” ต่อข้อจำกัดที่มองว่าเลือกปฏิบัติต่อบริษัทหรือสินค้าจีน

มาตรการใหม่นี้จะเสริมกับระบบป้องกันการค้าของ EU ที่มีอยู่แล้ว โดย ณ สิ้นปี 2024 สหภาพยุโรปมี มาตรการป้องกันการค้า 199 รายการ และได้เปิด การสอบสวนใหม่ 33 คดีในปีเดียว ซึ่งเป็นจำนวนสูงสุดนับตั้งแต่ปี 2006

การกระจายซัพพลายเชนเพื่อลดการพึ่งพาจีน

อีกแนวโน้มสำคัญคือความพยายามลดการพึ่งพาซัพพลายเออร์จากประเทศเดียว

ผู้กำหนดนโยบายยุโรปกำลังหารือกฎเกณฑ์ที่จะส่งเสริมให้บริษัท กระจายซัพพลายเชนออกจากการพึ่งพาจีนมากเกินไป โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมสำคัญ เช่น เครื่องจักรอุตสาหกรรมและเคมีภัณฑ์

แนวคิดนี้เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ “ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ” ของ EU ซึ่งต้องการรักษาความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีนไว้ แต่ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาในภาคส่วนที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์

Huawei และ ZTE: จุดปะทุด้านความมั่นคงเทคโนโลยี

ความตึงเครียดยังลุกลามไปถึงภาคเทคโนโลยี โดยเฉพาะเครือข่ายโทรคมนาคม

คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าบริษัทโทรคมนาคมจีน Huawei และ ZTE มีความเสี่ยงด้านความปลอดภัยสูงกว่าซัพพลายเออร์รายอื่น และได้แนะนำให้ประเทศสมาชิกจำกัดหรือยกเว้นบริษัทเหล่านี้จากโครงสร้างพื้นฐาน 5G ภายใต้กรอบความปลอดภัยไซเบอร์ของ EU

บรัสเซลส์ยังให้คำมั่นว่าจะหลีกเลี่ยงการใช้เครือข่ายที่มีอุปกรณ์ของ Huawei หรือ ZTE ในระบบสื่อสารภายในของสหภาพยุโรป และเรียกร้องให้ประเทศสมาชิกดำเนินมาตรการความปลอดภัยเหล่านี้เร็วขึ้น

ข้อเสนอในกฎหมายความปลอดภัยไซเบอร์บางฉบับอาจเปิดทางให้ EU ค่อย ๆ เลิกใช้อุปกรณ์จาก “ซัพพลายเออร์ความเสี่ยงสูง” ในโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ซึ่งนักวิจารณ์มองว่าเป็นมาตรการที่มุ่งเป้าไปยังบริษัทจีน

การตอบโต้จากจีน: ปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องโอเวอร์แคปาซิตี้

รัฐบาลจีนปฏิเสธข้อกล่าวหาของยุโรปอย่างหนักแน่น

เจ้าหน้าที่จีนระบุว่าคำกล่าวหาเรื่องกำลังการผลิตล้นตลาดเป็น ข้อกล่าวหาที่มีแรงจูงใจทางการเมือง และสะท้อนความกังวลของชาติตะวันตกต่อการแข่งขันจากจีนมากกว่าปัญหาทางเศรษฐกิจจริง

ปักกิ่งยังเตือนว่ามาตรการจำกัดการค้าของ EU อาจนำไปสู่การตอบโต้ และอาจกระทบห่วงโซ่อุปทานโลก โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมพลังงานสะอาดและการผลิตขั้นสูง

ทำไมเยอรมนีและประเทศสมาชิกอื่นจึงถูกกดดัน

การเมืองภายในสหภาพยุโรปก็มีบทบาทสำคัญในความขัดแย้งครั้งนี้

ประเทศสมาชิกบางประเทศ โดยเฉพาะประเทศที่พึ่งพาการส่งออกไปจีนสูง เคยมักระมัดระวังต่อการใช้มาตรการแข็งกร้าวกับจีน

เยอรมนี เป็นตัวแปรสำคัญที่สุด เนื่องจากเป็นเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่สุดของ EU และมีความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีนอย่างลึกซึ้ง จุดยืนของเบอร์ลินจึงมักเป็นตัวกำหนดว่ามาตรการใหม่ของสหภาพยุโรปจะได้รับการสนับสนุนเพียงพอหรือไม่

เมื่อบรัสเซลส์กำลังเตรียมตัดสินใจเชิงนโยบายสำคัญเกี่ยวกับความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ประเทศอย่างเยอรมนีจึงถูกกดดันให้สนับสนุนแนวทางที่เข้มงวดขึ้นต่อการนำเข้าสินค้าจีนและความเสี่ยงด้านซัพพลายเชน

จุดเปลี่ยนเชิงยุทธศาสตร์ในนโยบายจีนของยุโรป

เมื่อพิจารณารวมกัน แนวโน้มทั้งหมดสะท้อนการเปลี่ยนแปลงสำคัญในแนวคิดของยุโรป

ในอดีต ผู้กำหนดนโยบายยุโรปมักเน้นประโยชน์จากการนำเข้าสินค้าราคาถูกและการผสานเศรษฐกิจอย่างลึกซึ้งกับจีน แต่ปัจจุบันการถกเถียงเริ่มหันไปที่คำถามว่า การส่งออกที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐและการพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติอาจบั่นทอนอุตสาหกรรมยุโรปหรือสร้างความเสี่ยงด้านความมั่นคงหรือไม่

ผลลัพธ์คือการเปลี่ยนผ่านเชิงนโยบายอย่างค่อยเป็นค่อยไป—from การเปิดตลาดและการมีส่วนร่วม ไปสู่แนวทางที่ระมัดระวังและป้องกันมากขึ้น ซึ่งผสมผสานทั้งมาตรการการค้า ข้อจำกัดด้านเทคโนโลยี และการกระจายซัพพลายเชน

ว่ายุทธศาสตร์นี้จะช่วยรักษาสมดุลความสัมพันธ์กับจีน หรือจะนำไปสู่ความขัดแย้งทางการค้าระดับลึกมากขึ้น ยังเป็นคำถามที่ยังไม่มีคำตอบในระยะยาว