ถ้าช่องแคบฮอร์มุซปิดลง จะเกิดอะไรกับเศรษฐกิจโลก

การปิดช่องแคบฮอร์มุซเป็นเวลานานอาจสร้างแรงกระแทกต่อเศรษฐกิจโลกเกือบจะทันที ช่องแคบแคบ ๆ แห่งนี้ถือเป็นหนึ่งใน “จุดคอขวดพลังงาน” ที่สำคัญที่สุดของโลก โดยมีน้ำมันประมาณหนึ่งในห้าของโลกและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ปริมาณมหาศาลไหลผ่านทุกวัน เมื่อการขนส่งหยุดชะงัก ตลาดพลังงานจะตึงตัวอย่างรวดเร็ว ทำให้ราคาพุ่งสูงและเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเศรษฐกิจชะลอตัวทั่วโลก

นักวิเคราะห์เตือนว่า หากการปิดช่องแคบยืดเยื้อเป็น “หลายเดือน” แทนที่จะเป็นเพียงไม่กี่สัปดาห์ ผลกระทบอาจคล้ายวิกฤตน้ำมันในอดีต ซึ่งมักมาพร้อมกับเงินเฟ้อสูง การเติบโตชะลอ และปัญหาในห่วงโซ่อุปทานโลก

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญมาก

ช่องแคบฮอร์มุซเชื่อมอ่าวเปอร์เซียกับเส้นทางเดินเรือหลักของโลก และเป็นเส้นทางส่งออกหลักของประเทศผู้ผลิตพลังงานในตะวันออกกลาง เมื่อการเดินเรือบรรทุกน้ำมันผ่านจุดนี้ชะลอลงหรือหยุดลง ปริมาณพลังงานในตลาดโลกจะลดลงทันที เพราะส่วนใหญ่ไม่สามารถเปลี่ยนเส้นทางได้ง่าย

การประเมินล่าสุดระบุว่า วิกฤตครั้งนี้กระทบการไหลของน้ำมันประมาณ 18.4 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งเกือบหนึ่งในห้าของอุปทานน้ำมันโลก สะท้อนความเสี่ยงมหาศาลต่อระบบพลังงานโลก

เนื่องจากน้ำมันซื้อขายในตลาดโลก แม้ประเทศที่นำเข้าน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียไม่มากก็ยังได้รับผลกระทบผ่านราคาพลังงานที่สูงขึ้น

ราคาน้ำมันอาจพุ่งถึง 130–200 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

บริษัทวิเคราะห์พลังงานหลายแห่งจำลองสถานการณ์ว่าหากช่องแคบยังปิดอยู่ ราคาน้ำมันอาจพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว

Rapidan Energy Group เตือนว่า หากช่องแคบยังปิดจนถึงเดือนสิงหาคม ผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกอาจใกล้เคียงกับ ภาวะถดถอยครั้งใหญ่ในปี 2008 ในกรณีพื้นฐานที่คาดว่าช่องแคบเปิดอีกครั้งเร็วกว่านั้น ความต้องการน้ำมันโลกอาจลดลงเฉลี่ย 2.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน และราคาน้ำมันดิบ Brent อาจแตะ ประมาณ 130 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ในช่วงวิกฤต

ด้าน Wood Mackenzie ประเมินความเสี่ยงที่รุนแรงกว่า โดยระบุว่าอุปทานน้ำมันและคอนเดนเสทจากอ่าวเปอร์เซียมากกว่า 11 ล้านบาร์เรลต่อวัน อาจถูกจำกัดในสถานการณ์รุนแรง หากเกิดกรณีเลวร้ายที่สุด ราคาน้ำมันอาจพุ่งเข้าใกล้ 200 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ราคาที่พุ่งขึ้นระดับนี้จะส่งผลกระทบต่อระบบขนส่ง อุตสาหกรรมการผลิต และห่วงโซ่อาหารทั่วโลก

สามฉากทัศน์ของวิกฤต

Wood Mackenzie เสนอ 3 ฉากทัศน์หลัก ขึ้นอยู่กับความเร็วในการคลี่คลายความตึงเครียดและการเปิดช่องแคบอีกครั้ง

1. Quick Peace
เกิดข้อตกลงทางการทูตอย่างรวดเร็ว การเดินเรือกลับมาปกติ ราคาพลังงานลดลง และเศรษฐกิจโลกกลับสู่แนวโน้มเดิม

2. Summer Settlement
การเจรจายืดเยื้อหลายเดือน ช่องแคบยังปิดจนถึงปลายฤดูร้อน ตลาดพลังงานตึงตัว ราคายังสูง และการเติบโตของเศรษฐกิจโลกชะลอลงอย่างชัดเจน

3. Extended Disruption
การหยุดชะงักยาวนานกว่าที่คาด ทำให้เกิดภาวะขาดแคลนอุปทานต่อเนื่อง ราคาน้ำมันอาจเข้าใกล้ 200 ดอลลาร์ และแรงกดดันเงินเฟ้ออาจผลักเศรษฐกิจใหญ่เข้าสู่ภาวะถดถอย

ตลาด LNG และก๊าซธรรมชาติก็ได้รับผลกระทบ

ช่องแคบฮอร์มุซไม่ได้สำคัญแค่กับน้ำมัน แต่ยังเป็นเส้นทางส่งออก LNG หลักของผู้ผลิตในอ่าวเปอร์เซีย

หากการขนส่งหยุด ผลกระทบจะลามไปยังตลาดก๊าซและไฟฟ้า โดยเฉพาะประเทศที่ต้องนำเข้า LNG ข้อมูลจากสำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานของสหรัฐ (EIA) ระบุว่า หลังการหยุดชะงัก ราคา LNG มาตรฐานยุโรปเพิ่มเป็นประมาณ 14.80 ดอลลาร์ต่อ MMBtu หรือสูงขึ้นประมาณ 35% จากก่อนการปิดช่องแคบ

ในเอเชีย ราคาก๊าซ LNG ปรับขึ้นแรงยิ่งกว่า เพราะภูมิภาคนี้พึ่งพาการนำเข้าพลังงานจากตะวันออกกลางอย่างมาก

ผลลัพธ์คือปฏิกิริยาลูกโซ่: ราคาก๊าซที่สูงขึ้นทำให้ค่าไฟแพงขึ้น ซึ่งเพิ่มต้นทุนให้กับอุตสาหกรรม การขนส่ง และครัวเรือน

ความเสี่ยงเงินเฟ้อและเศรษฐกิจถดถอย

ในอดีต “ช็อกน้ำมัน” ขนาดใหญ่แทบทุกครั้งทำให้เศรษฐกิจชะลอตัวพร้อมกับเงินเฟ้อสูง ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่ยากต่อการรับมือของธนาคารกลาง

ต้นทุนเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นส่งผลต่อเกือบทุกภาคเศรษฐกิจ เช่น

• การขนส่งและการบินต้องเผชิญต้นทุนเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นทันที
• อุตสาหกรรมการผลิตและเคมีภัณฑ์มีต้นทุนพลังงานเพิ่ม
• ราคาอาหารเพิ่มจากค่าปุ๋ย เชื้อเพลิง และโลจิสติกส์ที่สูงขึ้น

หากราคาพลังงานอยู่ในระดับสูงนานพอ ธนาคารกลางอาจต้องเลือกระหว่างการควบคุมเงินเฟ้อกับการรักษาการเติบโตทางเศรษฐกิจ ซึ่งเป็นเหตุผลที่นักวิเคราะห์บางส่วนเตือนว่าการปิดช่องแคบยาวนานอาจผลักโลกเข้าสู่ภาวะถดถอยใกล้เคียงกับวิกฤตปี 2008

ค่าเรือและค่าประกันที่พุ่งสูงยิ่งซ้ำเติมปัญหา

แม้ก่อนที่การขาดแคลนอุปทานจริงจะเกิดขึ้นเต็มรูปแบบ การขนส่งที่มีความเสี่ยงก็สามารถทำให้ราคาพลังงานสูงขึ้นได้

บริษัทประกันภัยทางทะเลได้ขยายพื้นที่ความเสี่ยงสูงในอ่าวเปอร์เซีย ส่งผลให้ ค่าเบี้ยประกันความเสี่ยงสงคราม (war‑risk premiums) เพิ่มขึ้นและความสามารถในการรับประกันลดลง

บางกรณี ค่าเบี้ยประกันสำหรับเรือบรรทุกน้ำมันเพิ่มจากต่ำกว่า 1% ของมูลค่าเรือก่อนวิกฤต เป็น ประมาณ 1% ถึง 7.5% ซึ่งหมายถึงค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นหลายล้านดอลลาร์ต่อการเดินเรือหนึ่งเที่ยว

ต้นทุนที่สูงขึ้นเหล่านี้ทำให้ผู้ประกอบการลังเลที่จะส่งเรือผ่านพื้นที่ และทำให้ราคาพลังงานที่ส่งถึงผู้ซื้อสูงขึ้น

ภูมิภาคใดได้รับผลกระทบมากที่สุด

ผลกระทบทางเศรษฐกิจจะไม่เท่ากันในแต่ละภูมิภาค

• เอเชีย: พึ่งพาน้ำมันและ LNG จากอ่าวเปอร์เซียสูง จึงเสี่ยงต่อการขาดแคลนและราคาพลังงานพุ่ง
• ยุโรป: ได้รับผลกระทบทางอ้อมผ่านราคาน้ำมันโลกและการแข่งขันแย่ง LNG
• สหรัฐอเมริกา: มีการผลิตก๊าซในประเทศจำนวนมากจึงรับแรงกระแทกด้านก๊าซน้อยกว่า แต่ยังได้รับผลจากราคาน้ำมันโลกและเงินเฟ้อ

แม้แต่ประเทศผู้ส่งออกพลังงานในอ่าวเปอร์เซียเองก็อาจได้รับผลกระทบทางเศรษฐกิจ หากไม่สามารถส่งออกได้แม้ราคาพลังงานจะสูงขึ้น

สรุป

ช่องแคบฮอร์มุซยังคงเป็นหนึ่งในจุดยุทธศาสตร์ด้านพลังงานที่สำคัญและเปราะบางที่สุดของโลก หากการปิดช่องแคบยืดเยื้อ อาจทำให้อุปทานน้ำมันหลายล้านบาร์เรลและ LNG จำนวนมากหายไปจากตลาดโลก ดันราคาน้ำมันขึ้นสู่ช่วง 130–200 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล พร้อมกับตลาดก๊าซที่ตึงตัวและต้นทุนการขนส่งที่สูงขึ้น

หากวิกฤตยืดเยื้อไปตลอดฤดูร้อนหรือยาวกว่านั้น นักวิเคราะห์เตือนว่าแรงกระแทกด้านเงินเฟ้อและการขาดแคลนอุปทานอาจผลักเศรษฐกิจโลกเข้าสู่ภาวะถดถอยที่รุนแรงใกล้เคียงกับวิกฤตการเงินปี 2008