AI ให้ “มุมมองจากฟ้า” ต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานหมุนเวียนของจีน

นักวิจัยจาก มหาวิทยาลัยปักกิ่ง (Peking University) และ Alibaba DAMO Academy ได้ใช้ปัญญาประดิษฐ์ร่วมกับภาพถ่ายดาวเทียมเพื่อสร้างฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานพลังงานหมุนเวียนทั่วประเทศจีน ซึ่งสื่อจีนเรียกว่าเป็นแผนที่ระดับประเทศที่มีความละเอียดสูงครั้งแรกของประเทศ

ระบบ AI ถูกนำมาใช้ประมวลผลภาพดาวเทียมแบบเปิดความละเอียด 0.5 เมตร จำนวน 7.56 เทราไบต์ ที่ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมดของจีน ผ่านแพลตฟอร์มคลาวด์ของ Alibaba เพื่อระบุและทำตำแหน่งสิ่งติดตั้งพลังงานสะอาดโดยอัตโนมัติ
ผลลัพธ์คือฐานข้อมูลขนาดใหญ่ที่ตรวจพบ โซลาร์เซลล์ (solar PV) ประมาณ 319,000 แห่ง และกังหันลม 91,600 ตัว ใน 1,915 อำเภอทั่วประเทศ

ศาสตราจารย์ หลิว อวี่ (Liu Yu) จากคณะ Earth and Space Sciences ของมหาวิทยาลัยปักกิ่งกล่าวว่า ฐานข้อมูลนี้ทำให้นักวิจัยสามารถมองเห็นภูมิทัศน์พลังงานใหม่ของจีนจากมุมมองแบบ “God’s‑eye view” หรือมุมมองจากฟ้า ซึ่งช่วยให้เข้าใจการกระจายตัวของพลังงานหมุนเวียนทั่วประเทศได้อย่างละเอียด

วิธีที่ทีมวิจัยสร้างแผนที่พลังงานระดับประเทศ

แทนที่จะพึ่งพาข้อมูลรายงานจากหน่วยงานท้องถิ่นหรือการประมาณเชิงสถิติ ทีมวิจัยใช้เทคนิค computer vision วิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียมโดยตรง เพื่อค้นหาโครงสร้างที่มีลักษณะเฉพาะของแผงโซลาร์และกังหันลม

โมเดล AI ของ DAMO Academy ถูกนำไปประมวลผลบนระบบคลาวด์เพื่อรองรับข้อมูลขนาดมหาศาลและความหลากหลายของภูมิประเทศในจีน ตั้งแต่ทะเลทราย ภูเขา ไปจนถึงเขตเมือง ซึ่งเป็นความท้าทายสำคัญในการสร้างแผนที่ทั้งประเทศที่มีความละเอียดสูง

รายงานระบุว่าผลงานวิจัยนี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิทยาศาสตร์ระดับโลก Nature เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2026

ฐานข้อมูลพลังงานสะอาดที่ละเอียดที่สุดของจีน

แผนที่ที่ได้ไม่เพียงแค่แสดงตำแหน่งของโครงสร้างพื้นฐานพลังงานหมุนเวียนเท่านั้น แต่ยังสร้าง “บัญชีรายการระดับประเทศ” ที่บันทึกจำนวนและตำแหน่งของโครงการพลังงานลมและโซลาร์อย่างเป็นระบบ

การมีข้อมูลเชิงพื้นที่ที่ครบถ้วนช่วยให้นักวิจัยและหน่วยงานด้านพลังงานสามารถ:

• วิเคราะห์ว่าพลังงานลมและแสงอาทิตย์กระจุกตัวอยู่ในภูมิภาคใด
• วางแผนโครงข่ายส่งไฟฟ้าและการกระจายพลังงานได้แม่นยำขึ้น
• ประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและการใช้ที่ดิน

นักวิจัยยังใช้แผนที่นี้ศึกษากลยุทธ์ “ลม‑แสงอาทิตย์เสริมกัน” (wind‑solar complementarity) ซึ่งพบว่าในหลายพื้นที่ พลังงานแสงอาทิตย์ผลิตไฟได้มากในช่วงกลางวัน ขณะที่พลังงานลมมักเสถียรกว่าในช่วงกลางคืน ทำให้การผสมผสานทั้งสองแบบสามารถเพิ่มประสิทธิภาพของระบบไฟฟ้าได้

ทำไมข้อมูลนี้สำคัญต่อโครงข่ายไฟฟ้า

หนึ่งในปัญหาที่จีนเผชิญมานานคือ “การทิ้งพลังงานลมและแสงอาทิตย์” หรือสถานการณ์ที่โรงไฟฟ้าพลังงานสะอาดผลิตไฟได้ แต่โครงข่ายไฟฟ้าไม่สามารถรับหรือส่งต่อได้ทั้งหมด ทำให้เกิดการสูญเสียพลังงานสะอาด

การมีแผนที่ตำแหน่งโครงการพลังงานหมุนเวียนทั่วประเทศช่วยให้นักวางแผนโครงข่ายสามารถ:

• ออกแบบสายส่งไฟฟ้าใหม่
• เพิ่มระบบกักเก็บพลังงาน
• บริหารการจ่ายไฟระหว่างภูมิภาค

ทั้งหมดนี้ช่วยให้ระบบไฟฟ้าสามารถรองรับพลังงานหมุนเวียนจำนวนมากได้ดีขึ้น

ความเชื่อมโยงกับการเติบโตของดาต้าเซ็นเตอร์และ AI

การทำแผนที่พลังงานหมุนเวียนยังเกี่ยวข้องกับความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นจาก ดาต้าเซ็นเตอร์และระบบ AI ซึ่งใช้พลังงานสูงมาก

จีนเริ่มทดลองโครงการที่เชื่อมพลังงานสะอาดเข้ากับศูนย์ข้อมูลโดยตรง ตัวอย่างเช่น โครงการในเขตปกครองตนเองหนิงเซี่ยที่ใช้โรงไฟฟ้าโซลาร์ขนาด 500 เมกะวัตต์ เพื่อจ่ายไฟให้โครงสร้างพื้นฐานด้านคอมพิวติ้งโดยตรง

เมื่อรวมกับแผนที่พลังงานระดับประเทศ นักวางแผนสามารถตัดสินใจได้ดีขึ้นว่า:

• ควรตั้งดาต้าเซ็นเตอร์ใกล้แหล่งพลังงานหมุนเวียนที่ใด
• พื้นที่ใดควรเพิ่มสายส่งหรือระบบกักเก็บพลังงาน
• จะลดการปล่อยคาร์บอนจากอุตสาหกรรมคอมพิวติ้งได้อย่างไร

ในภาพรวม งานวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าการผสาน AI + ภาพดาวเทียม + คลาวด์คอมพิวติ้ง สามารถเปลี่ยนข้อมูลกระจัดกระจายให้กลายเป็นภาพรวมของระบบพลังงานทั้งประเทศ ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการวางแผนพลังงานสะอาดในยุคที่ความต้องการไฟฟ้าจากเทคโนโลยีกำลังเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว