ทำไมวิกฤตปุ๋ยจากช่องแคบฮอร์มุซอาจทำให้ราคาอาหารโลกพุ่งรอบใหม่

ข้อมูลจากธนาคารโลกระบุว่า ราคาปุ๋ยพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงต้นปี 2026 โดยเฉพาะ ราคายูเรียที่เพิ่มขึ้นเกือบ 46% ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงมีนาคมเพียงเดือนเดียว

ธนาคารโลกยังเตือนว่า หากการหยุดชะงักของอุปทานยังคงอยู่ ราคาปุ๋ยทั่วโลกอาจเพิ่มขึ้นอีกประมาณ 31% ตลอดปี 2026

เมื่อส่วนต่างกำไรของเกษตรกรหดตัวเร็วขนาดนี้ การตอบสนองของเกษตรกรมักเกิดขึ้นในรูปแบบที่ค่อนข้างคาดเดาได้

เกษตรกรมักลดการใช้ปุ๋ยก่อน

ปุ๋ยถือเป็นหนึ่งในต้นทุนผันแปรที่ใหญ่ที่สุดของการผลิตพืช เมื่อราคาพุ่งสูง เกษตรกรจำนวนมากจึงเลือกปรับตัว เช่น

• ลดปริมาณการใส่ปุ๋ย
• เลื่อนการซื้อปุ๋ยออกไป
• เปลี่ยนไปปลูกพืชที่ต้องใช้ปุ๋ยน้อยกว่า
• หรือในกรณีรุนแรงอาจลดพื้นที่เพาะปลูก

งานวิจัยเกี่ยวกับตลาดปุ๋ยพบว่า เมื่อราคาปุ๋ยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกษตรกรมักลดการใช้ธาตุอาหารพืช ซึ่งส่งผลให้ผลผลิตต่อไร่ลดลงโดยตรง

การปรับตัวแบบนี้ช่วยลดภาระทางการเงินระยะสั้น แต่ก็ทำให้ผลผลิตในฤดูกาลถัดไปมีแนวโน้มลดลง

ใช้ปุ๋ยน้อยลง ผลผลิตก็ลดลง

ผลผลิตพืชหลักอย่างข้าวสาลี ข้าวโพด และข้าว ขึ้นอยู่กับปุ๋ยไนโตรเจนและฟอสเฟตอย่างมาก หากอัตราการใส่ปุ๋ยลดลงพร้อมกันในหลายภูมิภาคการเกษตร ปริมาณการผลิตอาหารหลักของโลกก็อาจลดลง

แม้ผลผลิตจะลดลงเพียงเล็กน้อยในหลายประเทศ แต่เมื่อรวมกันในระดับโลกก็สามารถทำให้สต็อกอาหารลดลงและดันราคาสินค้าเกษตรให้สูงขึ้นได้

เนื่องจากการเพาะปลูกและการเก็บเกี่ยวเกิดขึ้นหลายเดือนหลังจากการซื้อปุ๋ย ผลกระทบด้านเงินเฟ้อมักจะปรากฏช้ากว่าต้นเหตุของวิกฤต

ข้อมูลล่าสุดสะท้อนภาพนี้ได้ชัดเจน แม้ว่าราคาอาหารหลักทั่วโลกในช่วงต้นปี 2026 จะยังค่อนข้างทรงตัว แต่ตัวชี้วัดล่วงหน้าหลายตัวเริ่มส่งสัญญาณแรงกดดันด้านเงินเฟ้อจากต้นทุนพลังงานและปุ๋ยที่สูงขึ้น

ประเทศที่ต้องพึ่งการนำเข้าเสี่ยงที่สุด

ประเทศที่ต้องนำเข้าทั้งปุ๋ยและอาหารจะเผชิญความเสี่ยงมากที่สุด เพราะต้องรับแรงกระแทกสองต่อ

1. ต้นทุนปุ๋ยที่สูงขึ้นทำให้ต้นทุนการผลิตในประเทศเพิ่มขึ้น
2. หากผลผลิตโลกลดลง ราคานำเข้าอาหารก็จะสูงขึ้นตาม

ภูมิภาคที่มีความเปราะบางสูง ได้แก่ หลายประเทศในแอฟริกาและเอเชียใต้ ซึ่งพึ่งพาปุ๋ยจากภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียเป็นหลัก

สภาพอากาศอาจทำให้สถานการณ์รุนแรงขึ้น

ตลาดเกษตรมีความอ่อนไหวต่อสภาพภูมิอากาศอยู่แล้ว หากเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรงเกิดขึ้นพร้อมกับวิกฤตปุ๋ย ผลกระทบอาจทวีคูณ

ตัวอย่างเช่น หากเกิดภัยแล้งหรือคลื่นความร้อนที่เกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ เอลนีโญ (El Niño) ในช่วงเดียวกับที่เกษตรกรใช้ปุ๋ยน้อยลง ผลผลิตทั่วโลกอาจลดลงพร้อมกันหลายภูมิภาค ซึ่งจะทำให้สต็อกธัญพืชตึงตัวและราคาอาหารเพิ่มขึ้นเร็วขึ้น

ทำไมเงินเฟ้ออาหารมักมาช้ากว่าเหตุการณ์ต้นเหตุ

ห่วงโซ่อุปทานเกษตรดำเนินตามรอบฤดูกาล ดังนั้นแรงกระแทกด้านต้นทุนไม่ได้สะท้อนสู่ราคาซูเปอร์มาร์เก็ตทันที

โดยทั่วไปลำดับเหตุการณ์จะเป็นดังนี้

1. ความขัดแย้งทำให้การผลิตหรือการขนส่งปุ๋ยหยุดชะงัก
2. ราคาปุ๋ยพุ่งสูง
3. เกษตรกรลดการใช้ปุ๋ยหรือปรับแผนปลูกพืช
4. ผลผลิตลดลงในฤดูเก็บเกี่ยวถัดไป
5. อุปทานอาหารโลกตึงตัวและราคาปรับขึ้น

เนื่องจากแต่ละขั้นตอนใช้เวลาหลายเดือน ผลกระทบด้านเงินเฟ้อมักจะปรากฏหลังจากเหตุการณ์ต้นเหตุผ่านไปสักระยะ

บทสรุป

การพุ่งขึ้นของราคาปุ๋ยจากความปั่นป่วนรอบช่องแคบฮอร์มุซอาจไม่ทำให้ราคาอาหารพุ่งทันที แต่กำลังเพิ่มความเสี่ยงต่อ คลื่นเงินเฟ้ออาหารในระยะถัดไป

ต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น กำไรเกษตรกรที่หดตัว และความเสี่ยงจากสภาพอากาศ ล้วนกำลังมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจเพาะปลูกทั่วโลก หากราคาปุ๋ยยังคงอยู่ในระดับสูงตลอดฤดูกาลเพาะปลูกที่จะมาถึง ผลลัพธ์อาจปรากฏในรูปของผลผลิตที่ลดลงและอุปทานอาหารที่ตึงตัวในรอบการเกษตรถัดไป

กล่าวอีกอย่างหนึ่ง วิกฤตปุ๋ยในวันนี้อาจกลายเป็นเงินเฟ้ออาหารของโลกในวันข้างหน้า