สงครามอิหร่านกำลังเปลี่ยนโฉมการค้าน้ำมันโลก และเปิดโอกาสให้เงินหยวนในตลาดพลังงาน

ความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านและความตึงเครียดใน ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) กำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนต่อโครงสร้างการค้าน้ำมันโลก ผลกระทบไม่ได้ทำให้ระบบน้ำมันที่อิง ดอลลาร์สหรัฐ พังทลายทันที แต่กำลังเร่งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่เริ่มขึ้นมาหลายปีแล้ว โดยเฉพาะการขยายตัวของการซื้อขายน้ำมันที่ชำระเงินด้วย เงินหยวนของจีน หรือที่เรียกว่า “เปโตรหยวน”.

ปัจจัยหลักที่กำลังขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงนี้มีอย่างน้อยสามด้าน ได้แก่

• ความเสี่ยงด้านการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ
• บทบาทของจีนในฐานะผู้ซื้อน้ำมันรายใหญ่ที่ยังคงซื้ออย่างต่อเนื่อง
• ความได้เปรียบจากคลังน้ำมันสำรองขนาดมหาศาลของจีน

ช่องแคบฮอร์มุซ: จุดคอขวดของพลังงานโลก

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางเดินเรือที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของตลาดพลังงานโลก โดยปกติแล้ว ประมาณหนึ่งในห้าของน้ำมันโลก ต้องผ่านช่องแคบแคบ ๆ นี้เพื่อออกจากอ่าวเปอร์เซียสู่ตลาดโลก

ในช่วงความขัดแย้งล่าสุด กองกำลังของอิหร่านได้ดำเนินการหลายรูปแบบ เช่น การขู่โจม การโจมตีเรือพาณิชย์ และการวางทุ่นระเบิดทะเล ส่งผลให้การเดินเรือหยุดชะงักอย่างหนัก บริษัทขนส่งบางแห่งถึงกับหยุดให้บริการหลังมีการโจมตีเรือสินค้าในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม

แม้จะมีความเสี่ยงสูง แต่ เรือบรรทุกน้ำมันที่เชื่อมโยงกับจีนยังคงพยายามเดินทางผ่านช่องแคบนี้ ข้อมูลติดตามเรือระบุว่าเรือซูเปอร์แท็งเกอร์ของจีนที่บรรทุกน้ำมันดิบจากอิรักเกือบ 2 ล้านบาร์เรล พยายามผ่านช่องแคบเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม

หนึ่งสัปดาห์ต่อมา ยังมีรายงานว่าเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่ของจีนสองลำที่บรรทุกน้ำมันรวมราว 4 ล้านบาร์เรล สามารถผ่านเส้นทางดังกล่าวได้

ความเคลื่อนไหวนี้สะท้อนว่า ในภาวะวิกฤต ประเทศหรือบริษัทที่ยังสามารถซื้อ ประกัน ขนส่ง และจัดการการชำระเงินได้ จะกลายเป็นผู้มีอิทธิพลต่อรูปแบบการค้าพลังงานโลก

วิกฤตภูมิรัฐศาสตร์ดันการชำระเงินด้วยหยวน

เมื่อเกิดความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์ โครงสร้างทางการเงินมักเปลี่ยนเร็วขึ้น ในกรณีนี้ ความเสี่ยงรอบช่องแคบฮอร์มุซทำให้ การชำระเงินด้วยเงินหยวนในการค้าน้ำมัน กลายเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจมากขึ้น

มีรายงานว่าความต้องการเงินหยวนเพิ่มขึ้น หลังอิหร่านเริ่มรับชำระเงินบางส่วนด้วยสกุลเงินของจีนสำหรับการขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบ ซึ่งช่วยให้ธุรกรรมเกิดขึ้นได้แม้อยู่ในภาวะสงคราม

อย่างไรก็ตาม มีข้อสำคัญที่ต้องระวัง คือ

ยังไม่มีการยืนยันอย่างเป็นทางการ จากรัฐบาลอิหร่านหรือจีนว่ามีการกำหนดกฎให้เรือทุกลำต้องชำระค่าน้ำมันเป็นเงินหยวนเพื่อผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ดังนั้น การเติบโตของ “เปโตรหยวน” ในตอนนี้จึงเกิดจาก พฤติกรรมการค้าจริงในตลาด มากกว่าการประกาศนโยบายแทนที่ระบบดอลลาร์โดยตรง

เปโตรหยวน vs เปโตรดอลลาร์

เป็นเวลาหลายทศวรรษที่ตลาดน้ำมันโลกผูกกับ ระบบเปโตรดอลลาร์ ซึ่งหมายถึงการกำหนดราคาและชำระเงินน้ำมันด้วยเงินดอลลาร์สหรัฐเป็นหลัก

จีนพยายามสร้างทางเลือกมานาน เช่น

• สัญญาซื้อขายล่วงหน้าน้ำมันที่ใช้เงินหยวน
• ระบบชำระเงินระหว่างประเทศที่ลดการพึ่งพาเครือข่ายการเงินของสหรัฐ

ความขัดแย้งกับอิหร่านช่วยผลักดันแนวโน้มนี้ เพราะ

• ประเทศผู้ส่งออกที่ถูกคว่ำบาตรยอมรับสกุลเงินทางเลือกมากขึ้น
• ความเสี่ยงจากมาตรการคว่ำบาตรทำให้การใช้ดอลลาร์บางครั้งไม่สะดวก
• ธนาคารและเครือข่ายขนส่งของจีนสามารถสร้างช่องทางการค้าแบบคู่ขนาน

อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์ส่วนใหญ่ยังเห็นตรงกันว่า ดอลลาร์ยังคงเป็นสกุลเงินหลักของตลาดพลังงานโลก และการเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้นแบบค่อยเป็นค่อยไป

คลังน้ำมันยักษ์ของจีน: ไพ่ลับในวิกฤต

จีนเข้าสู่วิกฤตครั้งนี้ด้วยสถานะที่แข็งแกร่งด้านความมั่นคงพลังงาน

สำนักงานสารสนเทศพลังงานของสหรัฐ (EIA) ประเมินว่า ณ เดือนธันวาคม 2025 จีนมีคลังน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดในโลก มากกว่าสหรัฐและญี่ปุ่น โดยมีปริมาณเกือบ 1.4 พันล้านบาร์เรล หลังเพิ่มสำรองเฉลี่ยประมาณ 1.1 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2025

ปริมาณสำรองมหาศาลนี้สร้างความได้เปรียบหลายด้าน เช่น

• ลดแรงกดดันในการซื้อ: จีนไม่จำเป็นต้องรีบซื้อน้ำมันเมื่อราคาพุ่ง
• เพิ่มอำนาจต่อรอง: สามารถเจรจาราคากับผู้ส่งออกได้ดีกว่า
• ความยืดหยุ่นต่อมาตรการคว่ำบาตร: ผู้ผลิตที่ถูกจำกัดตลาดอาจยอมรับการชำระเงินด้วยหยวนเพื่อเข้าถึงตลาดจีน

กล่าวอีกนัยหนึ่ง คลังน้ำมันสำรองไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือด้านพลังงาน แต่ยังเป็น เครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์ ด้วย

ตลาดน้ำมันโลกกำลังแตกออกเป็นหลายเครือข่าย

ผลลัพธ์ระยะสั้นของความขัดแย้งไม่ใช่การล่มสลายของระบบเปโตรดอลลาร์ แต่เป็นการเกิด ตลาดน้ำมันที่แบ่งเป็นหลายเครือข่าย เช่น

• การค้าน้ำมันแบบดั้งเดิมที่ใช้ดอลลาร์
• เส้นทางการค้าที่เกี่ยวข้องกับประเทศที่ถูกคว่ำบาตร เช่น อิหร่าน รัสเซีย และจีน
• ช่องทางชำระเงินทางเลือกที่ใช้หยวนหรือสกุลเงินอื่น

หากน้ำมันจำนวนมากขึ้นถูก จัดหาเงินโดยธนาคารจีน ขนส่งโดยกองเรือที่เกี่ยวข้องกับจีน และขายให้จีนเป็นผู้ซื้อหลัก บทบาทของเงินหยวนในตลาดพลังงานก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น แม้ราคามาตรฐานอย่าง Brent และ WTI ยังตั้งราคาเป็นดอลลาร์

“หน้าต่างทองคำ” ของการทำให้เงินหยวนเป็นสากล

ประวัติศาสตร์แสดงให้เห็นว่า วิกฤตทางภูมิรัฐศาสตร์มักเร่งการเปลี่ยนแปลงของระบบการเงินโลก ความปั่นป่วนในช่องแคบฮอร์มุซจึงอาจเป็น ช่วงโอกาสสำคัญสำหรับการขยายบทบาทของเงินหยวน

จุดเปลี่ยนสำคัญไม่ได้อยู่ที่อุดมการณ์ แต่เป็นเรื่องการใช้งานจริง ในสถานการณ์ไม่มั่นคง ผู้ค้าจะเลือกใช้ระบบที่ทำให้ เรือเดินทางได้และการชำระเงินเกิดขึ้นได้จริง

หากการชำระเงินด้วยหยวนยังคงช่วยให้การค้าพลังงานดำเนินต่อไปในช่วงวิกฤต บทบาทของสกุลเงินนี้ในตลาดน้ำมันโลกก็อาจขยายตัวอย่างมีนัยสำคัญในระยะยาว

ตอนนี้ระบบพลังงานโลกยังไม่ได้เปลี่ยนจาก เปโตรดอลลาร์เป็นเปโตรหยวนในชั่วข้ามคืน แต่สงครามอิหร่านกำลังแสดงให้เห็นว่า โครงสร้างการเงินของตลาดน้ำมันสามารถเริ่มเปลี่ยนได้รวดเร็วเพียงใด เมื่อหนึ่งในเส้นทางขนส่งพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลกกลายเป็นสนามความขัดแย้ง