FCAS ของยุโรปยังไปต่อได้ แม้เครื่องบินรบรุ่นใหม่จะเกิดความขัดแย้ง

อย่างไรก็ตาม ความขัดแย้งด้านอุตสาหกรรมระหว่าง Dassault Aviation ของฝรั่งเศส และ Airbus ซึ่งเป็นตัวแทนผลประโยชน์ของเยอรมนีและสเปน กำลังทดสอบอนาคตของโครงการ โดยเฉพาะในส่วนเครื่องบินรบหลักของระบบ

ปมขัดแย้งเรื่องเครื่องบินรบ NGF

จุดตึงเครียดใหญ่ของ FCAS อยู่ที่ Next‑Generation Fighter (NGF) เครื่องบินรบมีนักบินรุ่นที่หก ซึ่งถูกออกแบบให้เป็นแกนกลางของระบบทั้งหมด

Dassault ผู้พัฒนาเครื่องบิน Rafale เป็นผู้นำด้านการออกแบบเครื่องบินรบ ขณะที่ Airbus มีบทบาทหลักในฝั่งเยอรมนีและสเปน แต่ทั้งสองบริษัทมีความเห็นไม่ตรงกันเรื่อง

• การควบคุมการออกแบบ
• สิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา
• การแบ่งงานพัฒนา

Eric Trappier ซีอีโอของ Dassault เคยเตือนว่า หากทั้งสองฝ่ายไม่สามารถตกลงกันได้ โครงการเครื่องบินรบอาจ “จบลง” ได้เลย

รัฐบาลฝรั่งเศสและเยอรมนีพยายามไกล่เกลี่ย และกำหนดเส้นตายให้ทั้งสองบริษัทหาทางออกร่วมกันเพื่อไม่ให้โครงการล่ม

คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า FCAS จะยังเดินหน้าต่อได้หรือไม่ หากเครื่องบินรบหลักไม่สามารถพัฒนาร่วมกันได้

FCAS ไม่ได้มีแค่เครื่องบินรบ

ตั้งแต่แรก FCAS ถูกออกแบบเป็น “system of systems” หรือระบบที่รวมหลายแพลตฟอร์มเข้าด้วยกัน ไม่ใช่แค่เครื่องบินลำเดียว

องค์ประกอบหลักประกอบด้วย

• Next‑Generation Fighter (NGF) เครื่องบินรบรุ่นที่หกแบบมีนักบิน
• Remote Carriers โดรนหรืออากาศยานไร้คนขับที่บินร่วมกับเครื่องบินหลัก ทำหน้าที่ลาดตระเวน สงครามอิเล็กทรอนิกส์ หรือโจมตี
• Combat Cloud เครือข่ายข้อมูลดิจิทัลที่เชื่อมเครื่องบิน โดรน เซนเซอร์ และระบบบัญชาการเข้าด้วยกัน

ทั้งหมดนี้รวมเรียกว่า Next Generation Weapon System (NGWS) ซึ่งเปลี่ยนแนวคิดการรบทางอากาศจากเครื่องบินลำเดียวที่ทำทุกอย่าง ไปสู่ระบบแพลตฟอร์มหลายชนิดที่ทำงานร่วมกัน

ด้วยเหตุนี้ แม้การพัฒนาเครื่องบิน NGF จะสะดุด แต่ เสาหลักด้านเทคโนโลยีอื่นยังสามารถเดินหน้าต่อได้

Combat Cloud และโดรน Remote Carrier สำคัญอย่างไร

หนึ่งในองค์ประกอบที่ถูกมองว่าเปลี่ยนเกมมากที่สุดคือ Combat Cloud เครือข่ายข้อมูลการรบที่ใช้ AI และระบบสื่อสารความปลอดภัยสูง เพื่อเชื่อมระบบต่าง ๆ ในสนามรบหลายมิติ ทั้งอากาศ บก ทะเล อวกาศ และไซเบอร์

ในทางปฏิบัติ เครือข่ายนี้จะช่วยให้

• เครื่องบินและโดรนแชร์ข้อมูลเป้าหมายทันที
• เซนเซอร์หลายจุดตรวจจับภัยคุกคามได้ไกลกว่าที่เรดาร์ของเครื่องบินลำเดียวทำได้
• โดรนอัตโนมัติสามารถทำงานเป็นฝูง (swarm) ร่วมกัน

ส่วน Remote Carrier จะทำหน้าที่คล้าย “loyal wingman” หรือผู้ช่วยของเครื่องบินรบ โดยอาจบรรทุกเซนเซอร์ เครื่องรบกวนสัญญาณ หรืออาวุธ เพื่อลดความเสี่ยงต่อเครื่องบินที่มีนักบิน

เนื่องจากระบบเหล่านี้เน้นซอฟต์แวร์ เครือข่าย และมาตรฐานการเชื่อมต่อ จึง ไม่จำเป็นต้องผูกกับเครื่องบินแบบเดียวกันเสมอไป นี่คือเหตุผลที่บางฝ่ายมองว่า FCAS ยังสามารถอยู่รอดได้ แม้โครงการเครื่องบินหลักจะสะดุด

สงครามยูเครนเปลี่ยนการคิดด้านกลาโหมยุโรป

การรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบของรัสเซียในปี 2022 ทำให้ยุโรปปรับยุทธศาสตร์ความมั่นคงอย่างรวดเร็ว

งบกลาโหมของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยรวมแล้วแตะ €343 พันล้านในปี 2024 เพิ่มขึ้น 19% จากปีก่อน และอาจแตะประมาณ €392 พันล้านในปี 2025 ตามข้อมูลของ European Defence Agency

สงครามครั้งนี้ทำให้หลายประเทศยุโรปตอกย้ำแนวคิดว่า

• ยุโรปต้องมี ความเป็นอิสระด้านอุตสาหกรรมกลาโหมมากขึ้น
• สงครามยุคใหม่ต้องใช้ ระบบเครือข่ายหลายโดเมน
• กองทัพต้องเร่งปรับปรุงเทคโนโลยีเพื่อตอบรับภัยคุกคามใหม่

สิ่งเหล่านี้ทำให้เหตุผลเชิงยุทธศาสตร์ของ FCAS แข็งแรงขึ้น แต่ในเวลาเดียวกัน รัฐบาลก็ต้องทุ่มงบให้กับ ความสามารถทางทหารที่ต้องใช้ทันที ซึ่งอาจแข่งขันกับงบของโครงการระยะยาวอย่างเครื่องบินรบรุ่นที่หก

ทางออกแบบ “สองเครื่องบินรบ” อาจเกิดขึ้น

เมื่อความขัดแย้งระหว่าง Airbus และ Dassault ยังไม่คลี่คลาย นักวิเคราะห์บางส่วนเริ่มพูดถึงแนวคิด “two‑fighter solution” หรือการมีเครื่องบินรบสองแบบในระบบเดียว

แนวทางที่ถูกพูดถึงคือ

• ฝรั่งเศสพัฒนาเครื่องบินรบตามความต้องการของตนเอง (รวมถึงการใช้งานบนเรือบรรทุกเครื่องบิน)
• เยอรมนีและสเปน อาจร่วมกับ Airbus พัฒนาเครื่องบินอีกแบบหนึ่ง
• เครื่องบินทั้งสองแบบยังคงเชื่อมต่อกับ Combat Cloud และระบบโดรนของ FCAS เดียวกัน

ผู้บริหาร Airbus ระบุว่าบริษัทเปิดรับแนวคิดนี้ หากรัฐบาลต้องการใช้เป็นทางออกของความขัดแย้ง

แม้จะต่างจากวิสัยทัศน์เดิมที่ต้องการ เครื่องบินรบยุโรปรุ่นเดียวร่วมกัน แต่ก็อาจเป็นวิธีรักษาความร่วมมือด้านเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมเอาไว้

อนาคตของ FCAS: สถาปัตยกรรมสำคัญกว่าเครื่องบิน

แนวโน้มหนึ่งที่เริ่มชัดขึ้นคือ ศูนย์กลางของ FCAS อาจย้ายจาก “เครื่องบินรบ” ไปสู่ สถาปัตยกรรมดิจิทัลร่วมกัน ที่เชื่อมระบบการรบทั้งหมด

หากประเทศต่าง ๆ ตกลงใช้มาตรฐานเปิดและอินเทอร์เฟซร่วมกัน ก็อาจเกิดสถานการณ์ที่

• แต่ละประเทศใช้เครื่องบินต่างแบบ
• แต่ทั้งหมดเชื่อมเข้ากับ เครือข่ายการรบยุโรปเดียวกัน

ทางเลือกตรงข้ามคือการแตกออกเป็นโครงการระดับชาติที่ไม่สามารถเชื่อมระบบกันได้

ไม่ว่า FCAS จะจบลงด้วยเครื่องบินแบบเดียว สองแบบ หรือหลายแบบ สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ คือ อนาคตของกำลังทางอากาศยุโรปจะเป็นระบบเครือข่าย กระจายตัว และทำงานร่วมกันหลายแพลตฟอร์ม แม้เครื่องบินรบที่เป็นศูนย์กลางของมันจะยังไม่ถูกตัดสินก็ตาม