FCAS ของยุโรปยังไปต่อได้ แม้เครื่องบินรบรุ่นใหม่จะเกิดความขัดแย้ง

รัฐบาลฝรั่งเศสและเยอรมนีพยายามไกล่เกลี่ย และกำหนดเส้นตายให้ทั้งสองบริษัทหาทางออกร่วมกันเพื่อไม่ให้โครงการล่ม

คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า FCAS จะยังเดินหน้าต่อได้หรือไม่ หากเครื่องบินรบหลักไม่สามารถพัฒนาร่วมกันได้

FCAS ไม่ได้มีแค่เครื่องบินรบ

ตั้งแต่แรก FCAS ถูกออกแบบเป็น “system of systems” หรือระบบที่รวมหลายแพลตฟอร์มเข้าด้วยกัน ไม่ใช่แค่เครื่องบินลำเดียว

องค์ประกอบหลักประกอบด้วย

• Next‑Generation Fighter (NGF) เครื่องบินรบรุ่นที่หกแบบมีนักบิน
• Remote Carriers โดรนหรืออากาศยานไร้คนขับที่บินร่วมกับเครื่องบินหลัก ทำหน้าที่ลาดตระเวน สงครามอิเล็กทรอนิกส์ หรือโจมตี
• Combat Cloud เครือข่ายข้อมูลดิจิทัลที่เชื่อมเครื่องบิน โดรน เซนเซอร์ และระบบบัญชาการเข้าด้วยกัน

ทั้งหมดนี้รวมเรียกว่า Next Generation Weapon System (NGWS) ซึ่งเปลี่ยนแนวคิดการรบทางอากาศจากเครื่องบินลำเดียวที่ทำทุกอย่าง ไปสู่ระบบแพลตฟอร์มหลายชนิดที่ทำงานร่วมกัน

ด้วยเหตุนี้ แม้การพัฒนาเครื่องบิน NGF จะสะดุด แต่ เสาหลักด้านเทคโนโลยีอื่นยังสามารถเดินหน้าต่อได้

Combat Cloud และโดรน Remote Carrier สำคัญอย่างไร

หนึ่งในองค์ประกอบที่ถูกมองว่าเปลี่ยนเกมมากที่สุดคือ Combat Cloud เครือข่ายข้อมูลการรบที่ใช้ AI และระบบสื่อสารความปลอดภัยสูง เพื่อเชื่อมระบบต่าง ๆ ในสนามรบหลายมิติ ทั้งอากาศ บก ทะเล อวกาศ และไซเบอร์

ในทางปฏิบัติ เครือข่ายนี้จะช่วยให้

• เครื่องบินและโดรนแชร์ข้อมูลเป้าหมายทันที
• เซนเซอร์หลายจุดตรวจจับภัยคุกคามได้ไกลกว่าที่เรดาร์ของเครื่องบินลำเดียวทำได้
• โดรนอัตโนมัติสามารถทำงานเป็นฝูง (swarm) ร่วมกัน

ส่วน Remote Carrier จะทำหน้าที่คล้าย “loyal wingman” หรือผู้ช่วยของเครื่องบินรบ โดยอาจบรรทุกเซนเซอร์ เครื่องรบกวนสัญญาณ หรืออาวุธ เพื่อลดความเสี่ยงต่อเครื่องบินที่มีนักบิน

เนื่องจากระบบเหล่านี้เน้นซอฟต์แวร์ เครือข่าย และมาตรฐานการเชื่อมต่อ จึง ไม่จำเป็นต้องผูกกับเครื่องบินแบบเดียวกันเสมอไป นี่คือเหตุผลที่บางฝ่ายมองว่า FCAS ยังสามารถอยู่รอดได้ แม้โครงการเครื่องบินหลักจะสะดุด

สงครามยูเครนเปลี่ยนการคิดด้านกลาโหมยุโรป

การรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบของรัสเซียในปี 2022 ทำให้ยุโรปปรับยุทธศาสตร์ความมั่นคงอย่างรวดเร็ว

งบกลาโหมของประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปเพิ่มขึ้นอย่างมาก โดยรวมแล้วแตะ €343 พันล้านในปี 2024 เพิ่มขึ้น 19% จากปีก่อน และอาจแตะประมาณ €392 พันล้านในปี 2025 ตามข้อมูลของ European Defence Agency

สงครามครั้งนี้ทำให้หลายประเทศยุโรปตอกย้ำแนวคิดว่า

• ยุโรปต้องมี ความเป็นอิสระด้านอุตสาหกรรมกลาโหมมากขึ้น
• สงครามยุคใหม่ต้องใช้ ระบบเครือข่ายหลายโดเมน
• กองทัพต้องเร่งปรับปรุงเทคโนโลยีเพื่อตอบรับภัยคุกคามใหม่

สิ่งเหล่านี้ทำให้เหตุผลเชิงยุทธศาสตร์ของ FCAS แข็งแรงขึ้น แต่ในเวลาเดียวกัน รัฐบาลก็ต้องทุ่มงบให้กับ ความสามารถทางทหารที่ต้องใช้ทันที ซึ่งอาจแข่งขันกับงบของโครงการระยะยาวอย่างเครื่องบินรบรุ่นที่หก

ทางออกแบบ “สองเครื่องบินรบ” อาจเกิดขึ้น

เมื่อความขัดแย้งระหว่าง Airbus และ Dassault ยังไม่คลี่คลาย นักวิเคราะห์บางส่วนเริ่มพูดถึงแนวคิด “two‑fighter solution” หรือการมีเครื่องบินรบสองแบบในระบบเดียว

แนวทางที่ถูกพูดถึงคือ

• ฝรั่งเศสพัฒนาเครื่องบินรบตามความต้องการของตนเอง (รวมถึงการใช้งานบนเรือบรรทุกเครื่องบิน)
• เยอรมนีและสเปน อาจร่วมกับ Airbus พัฒนาเครื่องบินอีกแบบหนึ่ง
• เครื่องบินทั้งสองแบบยังคงเชื่อมต่อกับ Combat Cloud และระบบโดรนของ FCAS เดียวกัน

ผู้บริหาร Airbus ระบุว่าบริษัทเปิดรับแนวคิดนี้ หากรัฐบาลต้องการใช้เป็นทางออกของความขัดแย้ง

แม้จะต่างจากวิสัยทัศน์เดิมที่ต้องการ เครื่องบินรบยุโรปรุ่นเดียวร่วมกัน แต่ก็อาจเป็นวิธีรักษาความร่วมมือด้านเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมเอาไว้

อนาคตของ FCAS: สถาปัตยกรรมสำคัญกว่าเครื่องบิน

แนวโน้มหนึ่งที่เริ่มชัดขึ้นคือ ศูนย์กลางของ FCAS อาจย้ายจาก “เครื่องบินรบ” ไปสู่ สถาปัตยกรรมดิจิทัลร่วมกัน ที่เชื่อมระบบการรบทั้งหมด

หากประเทศต่าง ๆ ตกลงใช้มาตรฐานเปิดและอินเทอร์เฟซร่วมกัน ก็อาจเกิดสถานการณ์ที่

• แต่ละประเทศใช้เครื่องบินต่างแบบ
• แต่ทั้งหมดเชื่อมเข้ากับ เครือข่ายการรบยุโรปเดียวกัน

ทางเลือกตรงข้ามคือการแตกออกเป็นโครงการระดับชาติที่ไม่สามารถเชื่อมระบบกันได้

ไม่ว่า FCAS จะจบลงด้วยเครื่องบินแบบเดียว สองแบบ หรือหลายแบบ สิ่งหนึ่งที่ชัดเจนขึ้นเรื่อย ๆ คือ อนาคตของกำลังทางอากาศยุโรปจะเป็นระบบเครือข่าย กระจายตัว และทำงานร่วมกันหลายแพลตฟอร์ม แม้เครื่องบินรบที่เป็นศูนย์กลางของมันจะยังไม่ถูกตัดสินก็ตาม