WTO หลัง MC14: ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และสวีเดนผลักดันวาระปฏิรูปการค้าโลก

ความตึงเครียดทางการค้าโลกและกระแสกีดกันทางการค้าที่เพิ่มขึ้นกำลังสร้างแรงกดดันให้ องค์การการค้าโลก (World Trade Organization: WTO) ต้องเร่งปฏิรูปโครงสร้างของตนเอง ประเด็นนี้ยิ่งชัดเจนขึ้นหลังการประชุมรัฐมนตรี WTO ครั้งที่ 14 หรือ MC14 ที่เมืองยาอุนเด ประเทศแคเมอรูน ซึ่งสิ้นสุดในเดือนมีนาคม 2026 โดยไม่สามารถบรรลุข้อตกลงปฏิรูปที่ครอบคลุมได้

แม้การประชุมจะมีมติบางประการ แต่หลายประเด็นสำคัญ เช่น การปรับปรุงโครงสร้าง WTO และกฎการค้าดิจิทัล ยังคงค้างอยู่ และถูกส่งกลับไปหารือในการเจรจาที่นครเจนีวา ประเทศสวิตเซอร์แลนด์

ท่ามกลางสถานการณ์ดังกล่าว ประเทศอย่าง ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และสวีเดน ได้กลายเป็นหนึ่งในกลุ่มประเทศที่พยายามรักษาแรงขับเคลื่อนของการปฏิรูประบบการค้าพหุภาคีเอาไว้

ทำไม MC14 จึงยังปิดประเด็นการปฏิรูป WTO ไม่ได้

MC14 สะท้อนให้เห็นความยากลำบากของการหาฉันทามติระหว่างสมาชิก WTO มากกว่า 160 ประเทศ

• การประชุมจบลงโดยไม่มีชุดข้อตกลงสุดท้ายหรือปฏิญญารัฐมนตรีร่วม
• ความเห็นต่างเกี่ยวกับการขยายเวลาการงดเก็บภาษีศุลกากรต่อการส่งข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ (e‑commerce moratorium) เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้การเจรจาติดขัด
• ประเด็นสำคัญหลายเรื่อง เช่น การปฏิรูป WTO เงินอุดหนุนประมง การเกษตร และการค้าดิจิทัล ถูกเลื่อนกลับไปเจรจาต่อที่เจนีวา

ผลลัพธ์คือวาระการปฏิรูป WTO ซึ่งครอบคลุมทั้งการบริหารองค์กร การเจรจากฎใหม่ และระบบระงับข้อพิพาท ยังคงเปิดค้างอยู่

บทบาทเชิงรุกของเกาหลีใต้ในการผลักดันการปฏิรูป

ในบรรดาประเทศที่ผลักดันการปฏิรูป เกาหลีใต้ถือว่ามีบทบาทโดดเด่น

ระหว่างการประชุม MC14 รัฐมนตรีการค้า ยอ ฮันกู (Yeo Han‑koo) ทำหน้าที่เป็นผู้ดำเนินการประชุมหลายช่วงเกี่ยวกับการปฏิรูป WTO โดยเน้นประเด็น เช่น กระบวนการตัดสินใจขององค์กร และการสร้างกติกาการแข่งขันที่เป็นธรรมในระบบการค้าโลก

คณะผู้แทนเกาหลีใต้ยังเข้าร่วมการเจรจาในหลายหัวข้อสำคัญ ได้แก่

• การปฏิรูปสถาบันของ WTO
• การต่ออายุการงดเก็บภาษีต่อการส่งข้อมูลดิจิทัล
• ข้อเสนอให้นำ ข้อตกลงอำนวยความสะดวกด้านการลงทุนเพื่อการพัฒนา (Investment Facilitation for Development Agreement) เข้าสู่กรอบของ WTO

การมีบทบาทเป็นผู้ประสานการเจรจาทำให้เกาหลีใต้ถูกมองว่าเป็นตัวกลางระหว่างประเทศพัฒนาแล้วและประเทศกำลังพัฒนาที่ต้องการปรับปรุงโครงสร้างองค์กรการค้าโลก

ญี่ปุ่นกับการผลักดัน WTO ให้ทันต่อเศรษฐกิจโลก

ญี่ปุ่นก็ยังคงมีบทบาทอย่างต่อเนื่องในการหารือเรื่องการปรับปรุง WTO

เจ้าหน้าที่ญี่ปุ่นเข้าร่วมการประชุม MC14 และมีส่วนร่วมในการเจรจาระดับรัฐมนตรีเกี่ยวกับการปฏิรูป WTO รวมถึงประเด็นการค้าระหว่างประเทศสำคัญอื่น ๆ

โดยตลอด ญี่ปุ่นเน้นว่าการปฏิรูปต้องเสริมความแข็งแกร่งให้กับหน้าที่หลักของ WTO ได้แก่

• การติดตามนโยบายการค้าของประเทศสมาชิก
• การเจรจาจัดทำกฎการค้าใหม่
• การรักษาระบบระงับข้อพิพาทที่มีประสิทธิภาพ

แนวคิดนี้มีเป้าหมายเพื่อให้ WTO ยังคงมีบทบาทสำคัญในระบบการค้าโลกที่กำลังเผชิญความแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์มากขึ้น

บทบาทของสวีเดนผ่านนโยบายสหภาพยุโรป

สำหรับ สวีเดน อิทธิพลต่อการปฏิรูป WTO ส่วนใหญ่เกิดขึ้นผ่านสองช่องทางหลัก

ประการแรก คือ นโยบายการค้าร่วมของสหภาพยุโรป (EU) ซึ่งสวีเดนเป็นสมาชิก โดยรัฐสภายุโรปได้สนับสนุนแผนปรับปรุง WTO ที่ครอบคลุมทั้งระบบติดตาม การเจรจา การหารือ และระบบระงับข้อพิพาท

ประการที่สอง คือการสนับสนุนทางการเงินแก่โครงการที่ช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนามีส่วนร่วมในระบบการค้าโลกมากขึ้น ตัวอย่างเช่น เงินสนับสนุนของสวีเดนต่อโครงการ Standards and Trade Development Facility ที่ช่วยให้เกษตรกรและผู้ผลิตรายย่อยสามารถเข้าถึงตลาดต่างประเทศและปฏิบัติตามมาตรฐานการค้าระหว่างประเทศได้

ในเชิงนโยบาย สวีเดนยังย้ำจุดยืนสนับสนุน ระบบการค้าโลกที่เปิดกว้างและยึดตามกติกา (rules‑based system) อย่างต่อเนื่อง

ความท้าทายของการปฏิรูป WTO ที่กำลังรออยู่ในเจนีวา

เมื่อ MC14 ไม่สามารถปิดประเด็นสำคัญได้ การเจรจาที่เจนีวาจึงถูกคาดว่าจะต้องรับมือกับความท้าทายเชิงโครงสร้างหลายเรื่อง

1. การฟื้นระบบระงับข้อพิพาท

ระบบระงับข้อพิพาทของ WTO ซึ่งเคยถูกมองว่าเป็นเสาหลักของระบบการค้าโลก ได้เผชิญปัญหาการทำงานติดขัดในช่วงหลายปีที่ผ่านมา การฟื้นระบบให้ทำงานเต็มรูปแบบ รวมถึงขั้นตอนอุทธรณ์ จึงเป็นหนึ่งในเป้าหมายสำคัญที่สุดของการปฏิรูป

2. การปรับปรุงกระบวนการตัดสินใจ

สถานการณ์ที่ MC14 แสดงให้เห็นชัดคือข้อจำกัดของระบบ การตัดสินใจแบบฉันทามติ (consensus) ซึ่งทำให้สมาชิกจำนวนน้อยสามารถขัดขวางข้อตกลงที่ประเทศส่วนใหญ่สนับสนุนได้

จึงมีการหารือถึงวิธีทำให้กระบวนการเจรจายืดหยุ่นขึ้น โดยยังคงรักษาลักษณะพหุภาคีขององค์กรไว้

3. การรักษาสมดุลกับความต้องการของประเทศกำลังพัฒนา

หลายประเทศกำลังพัฒนากังวลว่าการปฏิรูปบางอย่างอาจทำให้พวกเขาสูญเสียความยืดหยุ่นหรือสิทธิพิเศษด้านการพัฒนา

ในการประชุม MC14 รัฐมนตรีได้ออกมติบางส่วนเกี่ยวกับเศรษฐกิจขนาดเล็กและมาตรการปฏิบัติพิเศษสำหรับประเทศกำลังพัฒนา ซึ่งสะท้อนว่าประเด็นด้านการพัฒนายังคงเป็นหัวใจของการเจรจา WTO

อนาคตของการปฏิรูป WTO

แม้ผลลัพธ์ของ MC14 จะมีจำกัด แต่การประชุมครั้งนี้ก็ยืนยันความเห็นร่วมกันในวงกว้างว่า WTO จำเป็นต้องปฏิรูป หากต้องการคงบทบาทในยุคที่ภูมิรัฐศาสตร์และรูปแบบการค้าโลกกำลังเปลี่ยนแปลง

ดังนั้น ประเทศอย่างเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และสวีเดน รวมถึงประเทศอื่น ๆ ที่สนับสนุนการปฏิรูป มีแนวโน้มจะเดินหน้าผลักดันการหารือต่อในเจนีวา เป้าหมายคือการทำให้ระบบการค้าพหุภาคีมีเสถียรภาพ พร้อมทั้งแก้ไขจุดอ่อนเชิงโครงสร้างที่ปรากฏชัดขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

คำถามสำคัญคือ สมาชิก WTO จะสามารถหาจุดร่วมระหว่างความขัดแย้งด้านกฎการค้า ดิจิทัล และประเด็นการพัฒนาได้หรือไม่ ก่อนการประชุมรัฐมนตรีครั้งถัดไป