ทำไม Tavneos ถึงถูกสอบสวนทั้งในญี่ปุ่นและสหรัฐฯ

ยารักษาโรคหายาก Tavneos (avacopan) ของบริษัท Amgen ซึ่งใช้รักษาโรคหลอดเลือดอักเสบจากภูมิคุ้มกันชนิด ANCA‑associated vasculitis กำลังเผชิญแรงกดดันจากหน่วยงานกำกับดูแลในหลายประเทศ หลังมีรายงานผู้ป่วยเกิดอาการตับเสียหายรุนแรงและเสียชีวิตบางราย

การตรวจสอบขณะนี้มุ่งไปที่สามประเด็นสำคัญ ได้แก่ รายงานการเสียชีวิตในญี่ปุ่น สัญญาณความปลอดภัยที่หน่วยงานสหรัฐฯ พบหลังยาวางจำหน่าย และข้อมูลที่บ่งชี้ว่าผู้ป่วยชาวญี่ปุ่นอาจมีความเสี่ยงต่อพิษต่อตับจากยานี้สูงกว่าในประเทศตะวันตก

รายงานผู้เสียชีวิตและภาวะตับเสียหายในญี่ปุ่น

ในญี่ปุ่น มีรายงานผู้เสียชีวิต ประมาณ 20 ราย ที่เกี่ยวข้องกับภาวะตับทำงานผิดปกติรุนแรงในผู้ป่วยที่ได้รับ Tavneos หลังจากยาถูกเปิดตัวในประเทศเมื่อปี 2022 โดยข้อมูลดังกล่าวมาจาก Kissei Pharmaceutical ซึ่งถือสิทธิ์จำหน่ายยาในญี่ปุ่น

จากรายงานความปลอดภัยดังกล่าว Kissei ได้แจ้งแพทย์ให้ หยุดสั่ง Tavneos กับผู้ป่วยรายใหม่ และทบทวนการรักษาของผู้ป่วยที่ใช้อยู่ เนื่องจากความเสี่ยงของภาวะตับเสียหายรุนแรง

บางกรณีการเสียชีวิตเกี่ยวข้องกับ โรคตับรุนแรงที่ทำลายท่อน้ำดีในตับ อย่างไรก็ตาม ผู้ตรวจสอบยังไม่ได้ยืนยันว่าทุกกรณีเกิดจากตัวยาโดยตรง

Tavneos ใช้รักษาโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเองที่พบไม่บ่อย แต่มีความรุนแรง เช่น

• granulomatosis with polyangiitis
• microscopic polyangiitis

ทั้งสองโรคเป็นภาวะที่ทำให้หลอดเลือดเกิดการอักเสบทั่วร่างกาย

สหรัฐฯ: FDA เตือนเรื่องพิษต่อตับและเสนอถอนยา

ในเวลาเดียวกัน หน่วยงานกำกับดูแลในสหรัฐฯ ก็เริ่มแสดงความกังวลเช่นกัน

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแห่งสหรัฐ (FDA) ระบุว่ามีรายงานหลังการวางจำหน่ายที่เชื่อมโยง Tavneos กับ ภาวะตับอักเสบจากยา (drug‑induced liver injury) ซึ่งรวมถึงกรณีรุนแรงและบางกรณีเสียชีวิต

บางรายยังพบภาวะที่เรียกว่า vanishing bile duct syndrome ซึ่งเป็นโรครุนแรงที่ท่อน้ำดีในตับถูกทำลายและค่อย ๆ หายไป ทำให้การไหลของน้ำดีผิดปกติและอาจนำไปสู่ความเสียหายถาวรของตับ

ต่อมาในเดือนเมษายน 2026 ศูนย์ประเมินและวิจัยยาของ FDA (CDER) ได้ เสนอให้ถอน Tavneos ออกจากตลาดสหรัฐฯ โดยให้เหตุผลว่า

• ข้อมูลใหม่บ่งชี้ว่ายา ยังไม่พิสูจน์ประสิทธิผลได้ชัดเจนสำหรับข้อบ่งใช้ที่ได้รับอนุมัติ
• เอกสารที่ใช้ในการขออนุมัติเดิมมี “ข้อมูลข้อเท็จจริงที่ไม่เป็นความจริงในประเด็นสำคัญ”

อย่างไรก็ตาม ขั้นตอนดังกล่าวเป็นเพียงข้อเสนอในกระบวนการกำกับดูแล และไม่ได้หมายความว่ายาถูกถอนออกจากตลาดแล้วทันที

ทำไมผู้ป่วยญี่ปุ่นอาจมีความเสี่ยงสูงกว่า

งานวิจัยและข้อมูลจากการใช้ยาในชีวิตจริง (real‑world data) หลายการศึกษาพบว่า อัตราการเกิดตับบาดเจ็บจาก avacopan ในญี่ปุ่นสูงกว่าประเทศตะวันตกอย่างเห็นได้ชัด

ตัวอย่างข้อมูลที่รายงาน ได้แก่

• ญี่ปุ่น: 16.7%–40.9% ของผู้ป่วยมีภาวะตับบาดเจ็บ
• สเปน: 0%
• สหรัฐฯ: 4.3%
• เยอรมนี: 5.1%

อีกการศึกษาหนึ่งพบว่า ผู้ป่วยชาวญี่ปุ่นมีความเสี่ยงต่อความผิดปกติของตับสูงกว่าผู้ป่วยชาวอเมริกันอย่างมีนัยสำคัญ (p < 0.001) เมื่อใช้ avacopan

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยเน้นว่าข้อมูลเหล่านี้เป็นเพียง “สัญญาณด้านความปลอดภัย” และ ยังไม่ได้พิสูจน์ว่ายาเป็นสาเหตุของทุกกรณีของการบาดเจ็บตับหรือการเสียชีวิต

ปัจจัยที่อาจอธิบายความแตกต่าง

นักวิทยาศาสตร์ยังไม่พบคำอธิบายที่แน่ชัดว่าทำไมความเสี่ยงจึงดูสูงกว่าในญี่ปุ่น แต่มีสมมติฐานหลายประเด็นที่กำลังศึกษา เช่น

• ความแตกต่างด้านพันธุกรรมหรือโครงสร้างประชากร
• อายุหรือโรคประจำตัวของผู้ป่วย
• แนวทางการรักษาและการติดตามอาการ
• ยาอื่นที่ใช้ร่วมกัน

นอกจากนี้ avacopan ถูกเผาผลาญผ่านเอนไซม์ CYP3A4 ซึ่งหมายความว่ายาที่ไปยับยั้งหรือกระตุ้นเอนไซม์นี้สามารถเปลี่ยนระดับยาภายในร่างกายได้ และอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อพิษของยา แม้ปัจจัยนี้ยังไม่สามารถอธิบายความแตกต่างทั้งหมดที่พบในญี่ปุ่นได้

สิ่งที่ยังไม่ชัดเจน

แม้จะมีการตรวจสอบเพิ่มขึ้น แต่ยังมีคำถามสำคัญที่ต้องหาคำตอบ เช่น

• ยัง ไม่มีการยืนยันความสัมพันธ์โดยตรง ระหว่าง Tavneos กับผู้เสียชีวิตทุกกรณีในญี่ปุ่น
• ข้อเสนอถอนยาของ FDA ยังอยู่ใน กระบวนการกำกับดูแล
• นักวิจัยยัง ไม่พบกลไกทางชีววิทยาที่อธิบายความเสี่ยงที่สูงขึ้นในผู้ป่วยญี่ปุ่นได้ชัดเจน

กรณีของ Tavneos จึงกลายเป็นตัวอย่างสำคัญของบทบาทข้อมูล ความปลอดภัยหลังการวางจำหน่ายยา (post‑marketing safety data) ซึ่งบางครั้งอาจเปลี่ยนมุมมองด้านความเสี่ยงและประโยชน์ของยาได้อย่างมาก หลังจากที่ยาได้รับอนุมัติและเริ่มถูกใช้ในผู้ป่วยจริงจำนวนมาก