คดีระหว่างรัสเซียกับ Euroclear กลายเป็นหนึ่งในข้อพิพาททางการเงินที่ใหญ่ที่สุดในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา หลังศาลอนุญาโตตุลาการในกรุงมอสโกมีคำสั่งให้บริษัทรับฝากหลักทรัพย์จากเบลเยียมรายนี้จ่ายค่าเสียหาย 18.17 ล้านล้านรูเบิล (ประมาณ 249 พันล้านดอลลาร์) ให้กับธนาคารกลางรัสเซีย จากกรณีทรัพย์สินรัฐที่ถูกแช่แข็งในยุโรปหลังการรุกรานยูเครนในปี 2022 ![]()
![]()
คำตัดสินดังกล่าวไม่เพียงเกี่ยวข้องกับเงินจำนวนมหาศาล แต่ยังสะท้อนการปะทะกันระหว่างระบบกฎหมายของรัสเซียกับมาตรการคว่ำบาตรของตะวันตกที่กำลังดำเนินอยู่
ศาลมอสโกตัดสินอย่างไร
ศาลอนุญาโตตุลาการมอสโกเห็นชอบเต็มจำนวนกับคำฟ้องของธนาคารกลางรัสเซีย โดยระบุว่า Euroclear มีส่วนทำให้รัสเซียได้รับความเสียหายจากการที่ไม่สามารถเข้าถึงหรือจัดการทรัพย์สินและหลักทรัพย์ของรัฐที่ถูกเก็บรักษาไว้ในระบบของบริษัทได้ ![]()
![]()
ฝั่งรัสเซียให้เหตุผลว่า เมื่อทรัพย์สินสำรองของประเทศถูกแช่แข็ง รัฐบาลจึงไม่สามารถบริหารเงินทุนหรือสร้างรายได้จากทรัพย์สินเหล่านั้นได้ ส่งผลให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล ศาลจึงสรุปว่าการกระทำของ Euroclear เป็นการกระทำที่ “ไม่ชอบด้วยกฎหมาย” และเป็นต้นเหตุของความเสียหายดังกล่าว ![]()
![]()
กระบวนการพิจารณาคดีเกิดขึ้นแบบปิด และศาลตัดสินให้ธนาคารกลางรัสเซียชนะคดีทั้งหมด โดยกำหนดค่าเสียหายประมาณ 200 พันล้านยูโร ![]()
![]()
มาตรการคว่ำบาตรของสหภาพยุโรปเกี่ยวข้องอย่างไร
ต้นตอของคดีนี้ย้อนกลับไปถึงมาตรการคว่ำบาตรที่สหภาพยุโรปใช้กับรัสเซียหลังสงครามยูเครนในปี 2022
มาตรการดังกล่าวรวมถึงการ แช่แข็งทรัพย์สินสำรองของธนาคารกลางรัสเซียที่อยู่ในสถาบันการเงินตะวันตก เพื่อจำกัดความสามารถทางการเงินของรัฐบาลรัสเซีย ![]()
ปัจจุบันมีทรัพย์สินของรัสเซียประมาณ 210 พันล้านยูโร ที่ยังถูกอายัดอยู่ในยุโรป โดยส่วนใหญ่ถูกเก็บไว้ในระบบของ Euroclear ในกรุงบรัสเซลส์ ![]()
สิ่งสำคัญคือ Euroclear ไม่ได้ตัดสินใจอายัดทรัพย์สินเอง แต่ดำเนินการตามกฎหมายคว่ำบาตรของสหภาพยุโรป ซึ่งห้ามทำธุรกรรมเกี่ยวกับทรัพย์สินของธนาคารกลางรัสเซีย ![]()
![]()
อย่างไรก็ตาม ในมุมมองของรัสเซีย การปฏิบัติตามมาตรการเหล่านี้ทำให้รัสเซียสูญเสียการควบคุมทรัพย์สินของรัฐ จึงถือเป็นการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายและสามารถเรียกร้องค่าเสียหายได้
แผนใช้กำไรจากทรัพย์สินรัสเซียเพื่อช่วยยูเครน
อีกปัจจัยที่ทำให้ข้อพิพาทรุนแรงขึ้น คือการตัดสินใจของสหภาพยุโรปในการนำ กำไรที่เกิดจากการลงทุนทรัพย์สินรัสเซียที่ถูกแช่แข็ง ไปสนับสนุนยูเครน
ภายใต้กฎระเบียบ EU Regulation 2024/1469 กำไรสุทธิจากทรัพย์สินเหล่านี้สามารถนำไปใช้เพื่อการฟื้นฟูประเทศ การสร้างใหม่ และการสนับสนุนด้านการป้องกันประเทศของยูเครน ![]()
กำไรดังกล่าวสร้างรายได้หลายพันล้านยูโรแล้ว ตัวอย่างเช่น Euroclear รายงานว่ามีการโอนรายได้จากทรัพย์สินรัสเซียที่ถูกอายัดไปสนับสนุนยูเครนเป็นมูลค่าหลายพันล้านยูโรตั้งแต่ปี 2024 เป็นต้นมา ![]()
จากมุมมองของมอสโก นโยบายนี้เท่ากับการนำทรัพย์สินของรัสเซียไปใช้เพื่อสนับสนุนฝ่ายที่กำลังทำสงครามกับรัสเซีย ทำให้การฟ้องร้องไม่ได้ท้าทายเพียงการแช่แข็งทรัพย์สิน แต่ยังตั้งคำถามต่อยุทธศาสตร์ของตะวันตกในการใช้ “มูลค่าทางเศรษฐกิจ” ของทรัพย์สินเหล่านั้น
Euroclear ตอบโต้คำตัดสินอย่างไร
Euroclear ปฏิเสธคำตัดสินของศาลรัสเซีย และประกาศว่าจะยื่นอุทธรณ์
บริษัทระบุว่าคำฟ้องของธนาคารกลางรัสเซีย “ไม่มีมูล” และยืนยันว่าไม่ยอมรับเขตอำนาจของศาลมอสโกในคดีนี้ ![]()
![]()
ทนายความของบริษัทยังระบุว่าการพิจารณาคดีแบบปิดทำให้บริษัทไม่สามารถปกป้องสิทธิของตนได้อย่างเต็มที่ และอาจละเมิดหลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม ![]()
![]()
Euroclear ย้ำว่าการอายัดทรัพย์สินเป็นเพียงการปฏิบัติตามกฎหมายของสหภาพยุโรป ซึ่งบริษัทในฐานะโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลใน EU จำเป็นต้องปฏิบัติตาม
แล้วรัสเซียจะเรียกเงินได้จริงหรือไม่
คำถามสำคัญคือ รัสเซียจะสามารถบังคับใช้คำตัดสินนี้ได้หรือไม่
เนื่องจาก Euroclear ตั้งอยู่ในเบลเยียม และทรัพย์สินส่วนใหญ่ถูกควบคุมโดยกฎหมายของสหภาพยุโรป การบังคับใช้คำพิพากษาในต่างประเทศต้องอาศัยศาลในประเทศอื่นยอมรับคำตัดสินของรัสเซียก่อน ![]()
ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายจำนวนมากมองว่าการเกิดขึ้นจริงมีโอกาสต่ำ เพราะการยอมรับคำตัดสินดังกล่าวอาจขัดกับกฎหมายคว่ำบาตรของ EU ที่กำหนดให้ทรัพย์สินต้องถูกแช่แข็งตั้งแต่แรก
รัสเซียอาจพยายามยึดทรัพย์สินหรือกิจการของ Euroclear ที่อยู่ในรัสเซีย แต่การเรียกเงินจำนวนระดับ 249 พันล้านดอลลาร์ จากต่างประเทศยังถือว่ายากมาก
ผลกระทบทางกฎหมายและภูมิรัฐศาสตร์
คดีนี้สะท้อนการเผชิญหน้าทางกฎหมายที่กว้างขึ้นเกี่ยวกับอนาคตของทรัพย์สินสำรองของรัสเซียที่ถูกแช่แข็ง
ฝั่งตะวันตกมองว่าการแช่แข็งทรัพย์สินและการใช้กำไรจากทรัพย์สินเหล่านั้นเป็นมาตรการที่ถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อตอบสนองต่อการรุกรานยูเครน และเพื่อช่วยสนับสนุนเศรษฐกิจและการป้องกันประเทศของยูเครน ![]()
ในทางตรงกันข้าม รัสเซียพยายามใช้ช่องทางทางกฎหมายหลายรูปแบบเพื่อโต้แย้งว่ามาตรการดังกล่าวเท่ากับการยึดทรัพย์สินของรัฐอย่างผิดกฎหมาย
ผลลัพธ์คือสถานการณ์ทางกฎหมายที่ตึงเครียดมากขึ้น:
- กฎหมายคว่ำบาตรของตะวันตกควบคุมทรัพย์สินในประเทศที่ถือครอง
- ศาลรัสเซียสามารถออกคำตัดสินตอบโต้ต่อสถาบันที่เกี่ยวข้องกับการบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตร
แม้คำตัดสินของศาลมอสโกอาจบังคับใช้ได้จำกัดในต่างประเทศ แต่ก็สะท้อนว่าการต่อสู้เรื่องทรัพย์สินของรัสเซียได้ขยายจากเวทีการเมืองและเศรษฐกิจ ไปสู่ สมรภูมิทางกฎหมายระหว่างประเทศ ที่ซับซ้อนมากขึ้นเรื่อย ๆ
