ไต้หวัน: บททดสอบแรกของกรอบ “Strategic Stability” ระหว่างสี จิ้นผิง–โดนัลด์ ทรัมป์

หลังการพบกันระดับผู้นำระหว่างประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีน และ โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐที่กรุงปักกิ่ง ทั้งสองฝ่ายประกาศแนวคิดใหม่ในการกำหนดทิศทางความสัมพันธ์ คือ “เสถียรภาพเชิงยุทธศาสตร์เชิงสร้างสรรค์” (constructive strategic stability) อย่างไรก็ตาม ไม่นานหลังจากการประชุม นักวิเคราะห์มองว่า ไต้หวันได้กลายเป็นบททดสอบแรกทันทีว่ากรอบใหม่นี้จะใช้งานได้จริงหรือไม่

ประเด็นของเกาะไต้หวันซึ่งมีสถานะทางการเมืองซับซ้อนและเป็นจุดตึงเครียดมายาวนานในภูมิรัฐศาสตร์เอเชียตะวันออก จึงกลายเป็นตัววัดว่า วอชิงตันและปักกิ่งสามารถบริหารความขัดแย้งสำคัญที่สุดของพวกเขาได้โดยไม่ทำให้ความสัมพันธ์โดยรวมสั่นคลอนหรือไม่

ทำไมไต้หวันจึงกลายเป็นบททดสอบแรก

หลังการประชุมสุดยอด นักวิเคราะห์หลายคนชี้ว่าไต้หวันเป็น “การทดสอบครั้งแรก” ของสูตรความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างสองมหาอำนาจ

เหตุผลสำคัญคือ ไต้หวันอยู่ตรงจุดตัดของหลายประเด็นที่อ่อนไหวที่สุด ได้แก่

• อธิปไตยและความชอบธรรมทางการเมืองของจีน
• ความสมดุลทางทหารในเอเชียตะวันออก
• นโยบายด้านความมั่นคงและการสนับสนุนพันธมิตรของสหรัฐ

ดังนั้น หากเกิดความตึงเครียดเกี่ยวกับไต้หวัน ก็อาจส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์สหรัฐ–จีนทั้งหมด ซึ่งเป็นสิ่งที่กรอบ “strategic stability” พยายามจะหลีกเลี่ยง

ปักกิ่งกับวอชิงตันพูดถึงไต้หวันไม่เหมือนกัน

หลังการประชุม มีความแตกต่างที่เห็นได้ชัดในวิธีที่สองประเทศอธิบายประเด็นไต้หวัน

• ฝั่งจีน: เจ้าหน้าที่จีนย้ำว่าไต้หวันคือ ประเด็นสำคัญที่สุด ในความสัมพันธ์จีน–สหรัฐ
• ฝั่งสหรัฐ: คำแถลงและสรุปการประชุมจากวอชิงตันมีน้ำเสียงระมัดระวังมากกว่า และในบางรายงานไต้หวันไม่ได้ถูกเน้นในระดับเดียวกับที่จีนกล่าวถึง

ความแตกต่างนี้สะท้อนยุทธศาสตร์ของแต่ละฝ่าย จีนมักใช้ภาษาที่ชัดเจนและหนักแน่นเพื่อย้ำว่าไต้หวันเป็นเรื่องอธิปไตย ขณะที่สหรัฐมักใช้ถ้อยคำทางการทูตที่คลุมเครือมากกว่า เพื่อรักษาสมดุลของนโยบายในภูมิภาค

เหตุใดไต้หวันยังเป็นประเด็นสำคัญที่สุด

รัฐบาลจีนระบุอย่างต่อเนื่องว่าไต้หวันเป็น “ผลประโยชน์หลัก” (core interest) และเป็นเรื่องอธิปไตยของชาติ

จากมุมมองของปักกิ่ง เสถียรภาพของความสัมพันธ์กับสหรัฐขึ้นอยู่กับวิธีที่วอชิงตันจัดการกับประเด็นที่เกี่ยวข้องกับไต้หวัน เช่น

• การขายอาวุธของสหรัฐให้ไต้หวัน
• การสนับสนุนทางการเมืองหรือการทูต
• การกระทำใด ๆ ที่อาจถูกตีความว่าสนับสนุนการประกาศเอกราชของไต้หวัน

จีนมองว่าการกระทำเหล่านี้กระทบต่ออธิปไตยของตน และอาจกลายเป็นปัจจัยที่ทำให้ความสัมพันธ์สองประเทศไม่เสถียร

คำกล่าวของหวัง อี้เกี่ยวกับจุดยืนของทรัมป์

หลังการประชุมสุดยอด หวัง อี้ รัฐมนตรีต่างประเทศจีน กล่าวว่า ฝ่ายจีนรู้สึกว่าระหว่างการหารือ สหรัฐเข้าใจจุดยืนของจีนเกี่ยวกับไต้หวัน และไม่สนับสนุนการประกาศเอกราชของเกาะแห่งนี้

จีนมองการตีความดังกล่าวว่าเป็นความสำเร็จทางการทูตจากการพบปะระดับผู้นำ

ขณะเดียวกัน ทรัมป์เองก็กล่าวภายหลังการเยือนจีนว่าเขา ไม่ต้องการเห็นไต้หวันประกาศเอกราชอย่างเป็นทางการ ซึ่งยิ่งตอกย้ำการรับรู้ของปักกิ่งว่าประเด็นนี้ถูกหารืออย่างตรงไปตรงมาในการประชุม

เสถียรภาพที่ยังเปราะบาง

แม้จะมีการประกาศกรอบความสัมพันธ์ใหม่ แต่เหตุการณ์หลังการประชุมชี้ให้เห็นว่า “strategic stability” ระหว่างสหรัฐและจีนยังคงเปราะบาง

เพราะหากสองประเทศไม่สามารถบริหารความตึงเครียดเกี่ยวกับไต้หวันได้ กรอบแนวคิดดังกล่าวก็อาจเป็นเพียงถ้อยคำทางการทูต มากกว่าจะเป็นกลไกที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสองมหาอำนาจมีเสถียรภาพอย่างแท้จริง

ท้ายที่สุด เหตุการณ์นี้ย้ำอีกครั้งว่า ไต้หวันยังคงเป็นศูนย์กลางของการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ที่สำคัญที่สุดระหว่างสหรัฐกับจีนในปัจจุบัน