ปูตินอ่อนแรงลง แต่ยังไม่แพ้: คำเตือนของคายา คัลลัสต่อยุทธศาสตร์อียูในยูเครน

คำเตือนของคายา คัลลัส ผู้รับผิดชอบนโยบายต่างประเทศของสหภาพยุโรป ควรถูกอ่านเป็นข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่คำพยากรณ์ว่ารัสเซียกำลังจะแพ้สงครามในทันที แก่นของข้อความคือ หากปูตินมีแต้มต่อทางการทูตลดลง ยุโรปควรแปลงแรงกดดันนั้นให้เป็นอำนาจต่อรองของยูเครน ไม่ใช่รีบให้สัมปทานเพียงเพราะมอสโกส่งสัญญาณว่าอยากพูดเรื่องสันติภาพ .

สำหรับผู้อ่านไทย จุดสำคัญคือแยกคำว่า “อ่อนแรง” ออกจากคำว่า “พ่ายแพ้” เพราะในภาษาการทูต สองคำนี้นำไปสู่ยุทธศาสตร์คนละแบบโดยสิ้นเชิง

“อ่อนแรง” ไม่เท่ากับ “แพ้แล้ว”

รายงานถ้อยแถลงของคัลลัสระบุว่า “ทุกคนเห็น” ว่าปูติน “ไม่ได้แข็งแกร่งขนาดนั้น” แต่ก็ย้ำว่าเขายังไม่พร้อมเจรจาสันติภาพในยูเครน . นี่คือเส้นแบ่งสำคัญ: อียูไม่ได้บอกว่ารัสเซียหมดแรงรบหรือกำลังยอมจำนน แต่บอกว่าภาพความแข็งแกร่งที่เครมลินพยายามฉายออกมาไม่ได้แน่นหนาอย่างที่เห็น

ในอีกเวทีหนึ่ง คัลลัสกล่าวว่า “การหยุดยิงทันทีและไม่มีเงื่อนไข” ต้องเป็นก้าวแรกสู่การยุติสงคราม แต่ขณะนั้นอียูเห็นว่า “ไม่มีสัญญาณเลย” ว่ารัสเซียพร้อมหยุดยิง และมอสโกยังเร่งเครื่องจักรสงครามแทนที่จะลดระดับ . ดังนั้น ยุทธศาสตร์ของอียูจึงไม่ใช่การถือว่ารัสเซียจบแล้ว แต่คือการรักษาแรงกดดันจนกว่ามอสโกจะจริงจังกับการเจรจา

สนามรบกำลังกำหนดจังหวะการทูต

เหตุผลที่คัลลัสพูดเรื่องอำนาจต่อรองมาจากภาพรวมในสนามรบ รายงานเกี่ยวกับถ้อยแถลงของเธอชี้ถึงความสูญเสียของรัสเซียในแนวรบ การโจมตีของยูเครนที่ลึกเข้าไปในดินแดนรัสเซีย และขบวนสวนสนามทางทหารในมอสโกที่ดูถ่อมลงกว่าเดิม ว่าเป็นสัญญาณว่าพลวัตของสงครามกำลังเปลี่ยน .

ในทางนโยบาย อียูย้ำว่าต้องสนับสนุนยูเครนต่อไปและกดดันรัสเซียต่อไป . ตรรกะของบรัสเซลส์จึงค่อนข้างตรงไปตรงมา: หากรัสเซียกำลังมีปัญหาในการบรรลุเป้าหมายด้วยกำลังทหาร ยุโรปก็ไม่ต้องการให้มอสโกได้เป้าหมายเดิมกลับมาผ่านข้อตกลงสันติภาพที่อ่อนแอ

คัลลัสเคยวางกรอบไว้ว่า ภารกิจคือพาสถานการณ์จากจุดที่รัสเซีย “แสร้งทำเป็นเจรจา” ไปสู่จุดที่รัสเซีย “จำเป็นต้องเจรจา” จริง ๆ . นั่นทำให้แรงกดดันทางทหาร เศรษฐกิจ และการทูตถูกมองเป็นเครื่องมือเดียวกัน ไม่ใช่นโยบายแยกส่วน

ทำไมอียูยังไม่เชื่อสัญญาณสันติภาพจากปูติน

ความระแวงของคัลลัสต่อข้อเสนอหยุดยิงของรัสเซียมีรากจากช่องว่างระหว่างคำพูดกับพฤติกรรม ในเดือนพฤษภาคม เธอเรียกข้อเสนอหยุดยิงของปูตินช่วงขบวนสวนสนามว่า “น่าถากถางอย่างยิ่ง” เพราะมองว่าเป็นการปกป้องขบวนสวนสนาม ขณะที่รัสเซียยังโจมตีพลเรือนในยูเครน . เธอยังเทียบกับยูเครนที่ยอมรักษาหรือเสนอการหยุดยิงโดยไม่มีเงื่อนไข .

เพราะเหตุนี้ อียูจึงกลับมาย้ำเงื่อนไขเดิมเสมอ: การหยุดยิงทันทีและไม่มีเงื่อนไขต้องมาก่อน . ตราบใดที่มอสโกยังไม่ยอมรับเงื่อนไขขั้นต่ำนี้ ภาษาสันติภาพจากเครมลินก็ยังไม่เพียงพอที่จะทำให้อียูลดแรงกดดัน

ความไม่พอใจภายในรัสเซีย: อย่าขยายเกินหลักฐาน

ประเด็นความไม่พอใจภายในรัสเซียมักถูกพูดถึงในฐานะแรงกดดันต่อปูติน แต่จากแหล่งข้อมูลที่มีในบทความนี้ หลักฐานที่ชัดกว่ายังอยู่ที่ตัวชี้วัดทางทหารและการทูต ได้แก่ ความสูญเสียในสนามรบ การโจมตีของยูเครนภายในรัสเซีย ขบวนสวนสนามที่เล็กลง และการประเมินของอียูว่ามอสโกยังขยายความพยายามทางทหาร .

กล่าวอีกแบบคือ ความตึงเครียดในประเทศอาจเป็นฉากหลังของสถานการณ์ แต่ไม่ควรถูกนำมาเป็นเสาหลักของการอธิบายุทธศาสตร์อียู หากไม่มีหลักฐานเชิงวัดผลที่ชัดเจนจากแหล่งอ้างอิงชุดนี้

เด็กยูเครนที่ถูกพาตัวไป: แนวรบทางกฎหมายและมนุษยธรรม

มาตรการคว่ำบาตรของอียูเมื่อวันที่ 11 พฤษภาคม เพิ่มมิติทางกฎหมายและมนุษยธรรมให้กับแรงกดดันต่อรัสเซีย มาตรการดังกล่าวพุ่งเป้าไปที่บุคคล 16 ราย และองค์กร 7 แห่ง ที่ถูกกล่าวหาว่าเกี่ยวข้องกับการเนรเทศ การบังคับย้าย และการบังคับกลืนกลายเด็กยูเครน .

สำนักข่าว QNA รายงานว่า อียูระบุว่ามีเด็กยูเครนมากกว่า 20,500 คนถูกเนรเทศนับตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ 2022 และเป้าหมายของมาตรการคว่ำบาตรรวมถึงสถาบันที่เชื่อมโยงกับการปลูกฝังอุดมการณ์และการทำให้ผู้เยาว์เข้าสู่วิถีทางทหาร . คัลลัสเรียกการเนรเทศและบังคับย้ายเด็กยูเครนว่าเป็น “หนึ่งในอาชญากรรมที่เลวร้ายที่สุด” ของสงครามรัสเซีย . เธอยังเชื่อมโยงแรงผลักดันด้านคว่ำบาตรเข้ากับการประชุมระดับสูงว่าด้วยการนำเด็กยูเครนกลับบ้าน .

นัยสำคัญคือ อียูส่งสัญญาณว่าสันติภาพในอนาคตไม่อาจลดรูปเหลือเพียงเส้นหยุดยิงหรือการแบ่งพื้นที่เท่านั้น ประเด็นความรับผิด การกลับคืนของเด็ก และการละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐานก็เป็นส่วนหนึ่งของวาระกดดันรัสเซีย .

ยุโรปไม่อยากเป็นแค่ผู้ชมบนโต๊ะเจรจา

คัลลัสยังกล่าวว่า อียูกำลังร่างรายการสัมปทานที่เห็นว่ารัสเซียต้องยอมรับเพื่อให้เกิดสันติภาพระยะยาว ขณะที่การเจรจาที่สหรัฐฯ เป็นแกนนำยังไม่แสดงสัญญาณคืบหน้ามากนัก . นี่เป็นสัญญาณสำคัญว่า ยุโรปไม่ได้ต้องการเพียงตอบสนองต่อการเจรจาของฝ่ายอื่น แต่ต้องการช่วยกำหนดว่าข้อตกลงที่ยั่งยืนควรเรียกร้องอะไรจากมอสโก

อย่างไรก็ตาม แหล่งข้อมูลที่มีไม่ได้เปิดเผยรายการสัมปทานทั้งหมดต่อสาธารณะ จึงไม่ควรเติมรายละเอียดเกินจริง สิ่งที่เห็นได้ชัดคือทิศทางเชิงยุทธศาสตร์: สนับสนุนยูเครน รักษาแรงกดดันต่อรัสเซีย เรียกร้องการหยุดยิงแบบไม่มีเงื่อนไข และเตรียมหลักการเจรจาที่รวม “ภาระหน้าที่ของรัสเซีย” ไม่ใช่มีแต่ “สิ่งที่ยูเครนต้องยอม” .

สรุป: อย่าเจรจาราวกับปูตินถือไพ่ทั้งหมด

ข้อความของคัลลัสไม่ใช่ “รัสเซียแพ้แล้ว” แต่คือ “อย่าเจรจาราวกับปูตินถือไพ่ทั้งหมด” เธอกำลังบอกว่าแรงกดดันในสนามรบ ความไม่น่าเชื่อถือของสัญญาณสันติภาพจากมอสโก มาตรการคว่ำบาตรกรณีเด็กยูเครน และความพยายามของยุโรปในการวางเงื่อนไขการเจรจา ล้วนควรถูกใช้เพื่อเสริมจุดยืนของยูเครนก่อนเข้าสู่ข้อตกลงจริง .

ในภาษาการทูต นี่คือความแตกต่างระหว่างการ “รีบปิดดีล” กับการ “สร้างดีลที่ไม่ให้ผู้รุกรานได้รางวัล” และนั่นคือเหตุผลที่คำเตือนของคัลลัสมีน้ำหนักต่อทิศทางของอียูในสงครามยูเครนตอนนี้