งบกลาโหมพิเศษไต้หวันถูกลดขนาด บททดสอบความเชื่อใจสหรัฐฯ และช่องว่างที่จีนมองเห็น

งบกลาโหมพิเศษของไต้หวันที่ถูกลดขนาดไม่ควรถูกอ่านว่าเป็นการแตกหักกับวอชิงตัน แต่เป็นสัญญาณเตือนเรื่องความน่าเชื่อถือ สภานิติบัญญัติหยวน หรือรัฐสภาของไต้หวัน ยังอนุมัติเงินก้อนใหญ่สำหรับซื้อยุทโธปกรณ์จากสหรัฐฯ เพียงแต่เล็กกว่าแผนแรกของประธานาธิบดีไล่ ชิงเต๋อ ขณะที่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ เตือนว่าหากล่าช้าต่อไป ความมั่นคงของไต้หวันจะอ่อนลงและเป็นประโยชน์ต่อพรรคคอมมิวนิสต์จีน

สั้น ๆ คือ นี่เป็นไฟเหลือง ไม่ใช่ไฟแดง สำหรับความสัมพันธ์สหรัฐฯ-ไต้หวัน

สิ่งที่เปลี่ยนไปจริง ๆ

ข้อเสนอเดิมของไล่มีขนาดราว US$40 billion และผูกกับเป้าหมายเพิ่มงบกลาโหมของไต้หวันเป็น 3.3% ของ GDP ในปี 2026 และ 5% ภายในปี 2030 Brookings ระบุว่าแผนนี้ครอบคลุมการจัดซื้อระบบอาวุธขั้นสูงจากสหรัฐฯ การลงทุนในอุตสาหกรรมป้องกันประเทศของไต้หวัน และการเร่งสร้างเครือข่ายป้องกันภัยทางอากาศแบบบูรณาการที่เรียกว่า T-Dome ขณะที่ Global Taiwan Institute อธิบายว่างบพิเศษนี้เป็นแพ็กเกจเพิ่มเติมแบบหลายปี ที่เดินคู่ไปกับงบกลาโหมประจำปีตามปกติ

แต่ฉบับที่สภานิติบัญญัติหยวนผ่านมีขนาดเล็กกว่า โดยตั้งเพดานรายจ่ายรวมไว้ที่ NT$780 billion หรือประมาณ US$24.82 billion เพื่อซื้อยุทโธปกรณ์จากสหรัฐฯ เป็นแพ็กเกจแยกต่างหาก ดังนั้นประเด็นสำคัญไม่ใช่ไต้หวันหยุดซื้ออาวุธ แต่คือเส้นทางเสริมกำลังถูกบีบให้แคบลงและช้าลงกว่าที่วอชิงตันเคยสนับสนุน

ทำไมวอชิงตันตอบโต้แรง

สำหรับสหรัฐฯ เรื่องนี้ไม่ใช่แค่บรรทัดหนึ่งในงบประมาณ แต่เกี่ยวกับการป้องปรามและการแบ่งภาระด้านความมั่นคง สมาชิกสภาคองเกรสสหรัฐฯ จากทั้งสองพรรคและทั้งสองสภาเคยเตือนผู้นำสภานิติบัญญัติหยวนของไต้หวันแล้วว่า กังวลต่อรายงานที่ว่างบกลาโหมเพิ่มเติมอาจได้รับเงินเพียงบางส่วน พร้อมย้ำว่างบหลายปีที่แข็งแรงมีความสำคัญต่อการป้องปรามภัยคุกคามจากจีนที่เพิ่มขึ้น

คณะผู้ร่างกฎหมายสหรัฐฯ ที่เดินทางเยือนไทเปก็เคยแสดงการสนับสนุนความพยายามผลักดันแพ็กเกจ US$40 billion ในช่วงที่งบยังติดค้างอยู่ในสภาที่ฝ่ายค้านครองเสียงข้างมาก

หลังร่างฉบับลดขนาดผ่าน สัญญาณจากสหรัฐฯ จึงมีสองชั้นพร้อมกัน คือวอชิงตันยินดีที่งบผ่าน แต่กระทรวงต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่าความล่าช้าเพิ่มเติมในการใช้จ่ายด้านทหารของไต้หวันจะเป็นการยอมให้จีน สถาบันอเมริกันในไต้หวัน หรือ AIT ยังเตือนว่า ความล่าช้าในการผ่านเงินส่วนที่เหลือจะทำให้ความมั่นคงของไต้หวันอ่อนแอลง และเข้าทางพรรคคอมมิวนิสต์จีน

ผลต่อความสัมพันธ์สหรัฐฯ-ไต้หวัน

นี่คือแรงสั่นสะเทือน ไม่ใช่การตัดขาด ร่างที่ผ่านยังจัดสรรเงินเพื่อซื้อยุทโธปกรณ์จากสหรัฐฯ และสหรัฐฯ ยังเป็นผู้สนับสนุนแบบไม่เป็นทางการและผู้จัดหาอาวุธสำคัญที่สุดของไต้หวัน แม้ทั้งสองฝ่ายไม่มีความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการ

แต่การลดขนาดงบสร้างปัญหาเรื่องความเชื่อใจ วอชิงตันต้องการให้ไต้หวันเดินหน้าเร็วขึ้นและแบกรับภาระในการป้องกันตนเองมากขึ้น ขณะที่แผนเดิมของไล่ถูกมองว่าเป็นคำตอบต่อแรงกดดันนั้น เมื่อแพ็กเกจที่ผ่านออกมาเล็กลงหลังเกิดความล่าช้า เจ้าหน้าที่และสมาชิกสภาสหรัฐฯ จึงมีเหตุจะตั้งคำถามว่า ไทเปสามารถส่งมอบการเสริมกำลังตามกรอบเวลาที่ประกาศไว้ได้จริงหรือไม่

ประเด็นที่อ่อนไหวที่สุดอาจไม่ใช่สัญลักษณ์ทางการเมือง แต่เป็นขีดความสามารถจริง แผนเดิมเน้นอาวุธขั้นสูงจากสหรัฐฯ การผลิตด้านป้องกันประเทศในไต้หวัน และระบบ T-Dome รายงานอื่นระบุว่าเงินดังกล่าวจะมุ่งไปที่การป้องกันขีปนาวุธ อาวุธแม่นยำระยะไกล และระบบไร้คนขับในช่วง 8 ปี หากหมวดเหล่านี้ถูกเลื่อนหรือถูกตัดเพิ่ม เสียงกังวลจากฝั่งสหรัฐฯ ก็มีแนวโน้มจะดังขึ้น

จีนได้อะไรจากการถกเถียงเรื่องงบ

ปักกิ่งอ้างว่าไต้หวันที่ปกครองตนเองเป็นส่วนหนึ่งของจีน และเพิ่มแรงกดดันทางทหารรอบเกาะ ขณะที่สหรัฐฯ ยังเป็นผู้หนุนหลังความมั่นคงแบบไม่เป็นทางการหลักของไต้หวัน ในบริบทนี้ ความล่าช้าของงบจึงมีความหมายเชิงยุทธศาสตร์ เพราะเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ พูดชัดว่าความล่าช้าเพิ่มเติมจะเป็นประโยชน์ต่อจีน

ความเสี่ยงไม่ได้มีแค่เรื่องอาวุธจะมาช้าหรือเร็ว งบที่เล็กลงอาจทำให้บางโครงการเดินช้าลง แต่สัญญาณที่ใหญ่กว่านั้นคือการแข่งขันทางการเมืองภายในไต้หวันสามารถทำให้แผนป้องกันประเทศซับซ้อนขึ้น หากปักกิ่งสรุปว่าแรงกดดันจากภายนอกผสมกับการแบ่งขั้วภายในสามารถทำให้ไต้หวันเตรียมความพร้อมช้าลงได้โดยไม่ต้องเกิดความขัดแย้งโดยตรง แรงจูงใจที่จะกดดันต่อก็ยิ่งเพิ่มขึ้น

สิ่งที่ต้องจับตาต่อ

• เงินส่วนที่เหลือจะเดินหน้าเร็วแค่ไหน AIT เตือนโดยตรงว่าความล่าช้าในการผ่านงบส่วนที่เหลือจะบั่นทอนความมั่นคงของไต้หวัน
• ขีดความสามารถใดจะรอดจากการประนีประนอม แผนเดิมรวมอาวุธขั้นสูงจากสหรัฐฯ การลงทุนในอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ และ T-Dome ขณะที่รายงานอื่นชี้ไปที่การป้องกันขีปนาวุธ อาวุธแม่นยำระยะไกล และระบบไร้คนขับ
• เป้าหมายงบกลาโหมของไล่ยังเป็นไปได้หรือไม่ เขาตั้งเป้าไว้ที่ 3.3% ของ GDP ในปี 2026 และ 5% ภายในปี 2030
• สหรัฐฯ จะวิจารณ์แบบเปิดหน้าต่อหรือไม่ สมาชิกสภาคองเกรสสหรัฐฯ เคยเตือนเรื่องการให้งบเพียงบางส่วน และตอนนี้กระทรวงต่างประเทศสหรัฐฯ กับ AIT ได้โยงความล่าช้าเข้ากับประโยชน์ของจีนโดยตรงแล้ว

บทสรุป

งบกลาโหมพิเศษของไต้หวันที่ถูกลดขนาดคือไฟเหลืองสำหรับความสัมพันธ์สหรัฐฯ-ไต้หวัน ไม่ใช่ไฟแดง แพ็กเกจที่ผ่านยังรักษาการจัดซื้อยุทโธปกรณ์สำคัญไว้ แต่ทำให้สัญญาณว่าไต้หวันจะเร่งลงทุนเพื่อสร้างท่าทีป้องกันประเทศตามที่ประกาศไว้ดูอ่อนลง

สำหรับวอชิงตัน นี่คือคำถามเรื่องความพร้อมและการแบ่งภาระ สำหรับปักกิ่ง นี่คือสัญญาณว่าเกมการเมืองภายในประชาธิปไตยของไต้หวันอาจทำให้การวางแผนทางทหารช้าลง ในจังหวะเดียวกับที่จีนกำลังเพิ่มแรงกดดัน