ยุโรปถูกกล่าวหาว่า ‘ค่อยๆ ยอมรับ’ ตาลีบันเป็นเรื่องปกติ ครบรอบ 5 ปีการยึดอำนาจ

ในวาระครบรอบ 5 ปีที่กลุ่มตาลีบันกลับคืนสู่อำนาจในอัฟกานิสถาน ฮันนาห์ นอยมันน์ สมาชิกรัฐสภายุโรป (MEP) จากพรรคกรีนเยอรมนี ได้ออกมากล่าวหาว่ายุโรปกำลังมีส่วนร่วมในกระบวนการ ‘ค่อยๆ ยอมรับ’ (step-by-step normalization) ระบอบตาลีบันให้กลายเป็นเรื่องปกติ โดยยอมละทิ้งหลักการสิทธิมนุษยชนเพื่อแลกกับข้อตกลงควบคุมการย้ายถิ่นฐานระยะสั้น ข้อกล่าวหาของเธอมีหลักฐานสนับสนุนจากการตัดสินใจทางการทูตและรายงานด้านสิทธิมนุษยชนหลายชิ้น

แกนหลักของข้อกล่าวหา: ยุโรปกำลังเปลี่ยนไป ไม่ใช่ตาลีบัน

นอยมันน์โต้แย้งว่าสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในอัฟกานิสถานไม่ได้ดีขึ้นเลยในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา สิ่งที่กำลังเปลี่ยนไปคือท่าทีของยุโรปที่พร้อมจะยอมรับระบอบการปกครองนี้มากขึ้น เธอกล่าวกับ Rukhshana Media ว่า "อันตรายที่ใหญ่ที่สุดในวันนี้ไม่ใช่แค่สิ่งที่ตาลีบันกำลังทำอีกต่อไป แต่โลกเริ่มปฏิบัติต่อการกดขี่ของพวกเขาเป็นเรื่องปกติแล้ว" เธอระบุว่ายุโรปกำลังละเลยความรับผิดชอบของตนโดยให้ความสำคัญกับข้อตกลงการส่งกลับผู้ย้ายถิ่นมากกว่าการคุ้มครองสตรีอัฟกันและนักปกป้องสิทธิมนุษยชน

ข้อตกลงทางการทูตของเยอรมนีและเที่ยวบินส่งกลับ

นอยมันน์วิพากษ์วิจารณ์รัฐบาลเยอรมนีอย่างรุนแรงว่า ยอมจำนนต่อแรงกดดันของตาลีบัน เธอกล่าวว่าเบอร์ลินยอมให้ตาลีบันเปิดสถานกงสุลหลายแห่งในเยอรมนี เพื่อแลกกับการได้รับอนุญาตให้ส่งตัวชาวอัฟกันกลับประเทศ ซึ่งเท่ากับเป็นการทำให้ความสัมพันธ์กับระบอบที่กดขี่สตรีกลายเป็นเรื่องปกติ เธออ้างถึงรายงานที่ว่า เจ้าหน้าที่เยอรมันกำลังเตรียมการเนรเทศชาวอัฟกันที่ไม่มีประวัติอาชญากรรม แม้ว่าคณะกรรมาธิการยุโรปจะอ้างว่าการเจรจาจำกัดอยู่เพียงผู้ถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานก่อการร้าย ฆาตกรรม และข่มขืนเท่านั้น เธอเรียกการเนรเทศครั้งนี้ว่า "ไม่ใช่แค่ความล้มเหลวด้านมนุษยธรรม แต่เป็นความผิดพลาดเชิงยุทธศาสตร์" ที่จะทำให้ยุโรปตกอยู่ภายใต้แรงกดดันของตาลีบัน

การเจรจาโดยตรงครั้งแรกระหว่างสหภาพยุโรปกับคณะผู้แทนตาลีบันในกรุงบรัสเซลส์

ปลายเดือนมิถุนายน 2569 คณะผู้แทนตาลีบันเดินทางเยือนกรุงบรัสเซลส์เพื่อเจรจากับเจ้าหน้าที่สหภาพยุโรป นับเป็นการมีปฏิสัมพันธ์โดยตรงครั้งแรกของสหภาพฯ กับกลุ่มนี้นับตั้งแต่ยึดอำนาจ เบลเยียมออกวีซ่าแบบจำกัดระยะเวลา 1 วันให้กับคณะผู้แทนดังกล่าว คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าการประชุมครั้งนี้เป็น ‘การเจรจาเชิงเทคนิค’ ที่เน้นเรื่องการส่งกลับผู้ย้ายถิ่น นอยมันน์ปฏิเสธการตีความดังกล่าวอย่างสิ้นเชิง: "ไม่มีการเจรจาเชิงเทคนิคกับตาลีบัน มันคือการทำให้เป็นปกติทางการเมืองโดยไม่ต้องรับผิดชอบ" เธอเขียนบน X ว่า: "วันนี้คณะกรรมาธิการจัดการเจรจา 'เชิงเทคนิค' กับตาลีบันในบรัสเซลส์ ช่างน่าอับอายอะไรอย่างนี้ ตาลีบันไม่ได้ต้องการเจรจาเชิงเทคนิคกับสหภาพยุโรป พวกเขาต้องการความชอบธรรม" เธอร่วมกับ ส.ส.ยุโรปอีก 27 คนและอดีต ส.ส.สตรีอัฟกัน ส่งจดหมายเปิดผนึกถึงประธานคณะกรรมาธิการยุโรป อัวร์ซูลา ฟอน แดร์ ไลเอิน และนายกรัฐมนตรีเบลเยียม บาร์ต เดอ เวเวอร์ เพื่อเรียกร้องให้ไม่มีการเจรจาในบรัสเซลส์จนกว่าจะเป็นไปตามเงื่อนไขที่สหภาพยุโรปวางไว้

เสียงวิจารณ์จากแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล และฮิวแมนไรท์วอทช์

• ฮิวแมนไรท์วอทช์ (Human Rights Watch) เผยแพร่ไทม์ไลน์โดยละเอียดเมื่อวันที่ 3 สิงหาคม 2569 โดยระบุว่าตาลีบันได้ "สร้างวิกฤตสิทธิมนุษยชนที่เลวร้ายที่สุดครั้งหนึ่งของโลก" และรื้อถอนสิทธิสตรีและเด็กหญิงอย่างเป็นระบบ เอชอาร์ดับเบิลยูวิพากษ์วิจารณ์การประชุมระหว่างสหภาพยุโรปกับตาลีบันเมื่อวันที่ 22 มิถุนายนว่าเป็นส่วนหนึ่งของแนวโน้มการยอมรับที่น่ากังวล
• แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล (Amnesty International) เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2569 เรียกร้องให้รัฐบาลเยอรมันเร่งปฏิบัติตามคำมั่นสัญญาทั้งหมดในการรับชาวอัฟกันที่ตกอยู่ในความเสี่ยง และหยุดการเนรเทศ โดยอ้างถึง "สถานการณ์สิทธิมนุษยชนที่เลวร้าย" ในอัฟกานิสถาน ก่อนหน้านั้นในเดือนมิถุนายน 2569 แอมเนสตี้ได้เผยแพร่บทวิเคราะห์ทางกฎหมายที่ชี้ให้เห็นว่า ‘ประมวลกฎหมายการหย่า’ (Decree 18) ฉบับใหม่ของตาลีบันเป็นการปูทางไปสู่การบังคับให้เด็กแต่งงานอย่างถูกกฎหมาย
• ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ยังได้ออกมาเตือนเมื่อวันที่ 13-14 สิงหาคม 2569 ต่อการทำให้การปกครองของตาลีบันเป็นปกติ โดยเรียกร้องให้ไม่มีการเคลื่อนไหวใดๆ เพื่อรับรองหน่วยงานที่เป็นจริง (de facto authorities) โดยปราศจากความก้าวหน้าที่ชัดเจนและวัดผลได้ในด้านสิทธิมนุษยชน โดยเฉพาะสำหรับสตรีและเด็กหญิง

สถานการณ์สิทธิมนุษยชนปัจจุบันสำหรับสตรีและเด็กหญิง

นอยมันน์กล่าวว่าตาลีบันได้สร้างสิ่งที่สตรีอัฟกันหลายคนเรียกว่า การแบ่งแยกทางเพศ (gender apartheid) — "ระบบที่สอดคล้องกันซึ่งออกแบบมาเพื่อลบสตรีออกจากพื้นที่สาธารณะ" สภาพการณ์ที่เธอและแหล่งข้อมูลอื่นๆ ระบุไว้ ได้แก่:

• การห้ามการศึกษาเด็กหญิงอายุมากกว่า 12 ปี: เด็กหญิงถูกปฏิเสธการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาและสูงกว่า
• การกีดกันสตรีออกจากชีวิตสาธารณะ: สตรีถูกกีดกันออกจากอาชีพส่วนใหญ่ การมีส่วนร่วมทางการเมือง และพื้นที่สาธารณะมากมาย "สตรีและเด็กหญิงถูกลบออกจากชีวิตสาธารณะอย่างเป็นระบบ โรงเรียน มหาวิทยาลัย งาน สวนสาธารณะ" นอยมันน์เขียนบน X
• การกลับมาของการเฆี่ยนตีและขว้างก้อนหินประหารในที่สาธารณะ: "การเฆี่ยนตีและการขว้างก้อนหินประหารในที่สาธารณะได้กลับมาแล้ว" เธอกล่าว นอกจากนี้ ระเบียบวิธีพิจารณาความอาญาปี 2569 ของตาลีบันยังทำให้การทรมานเป็นสถาบัน และอนุญาตให้ทำลายทรัพย์สินเป็นการลงโทษ
• การบังคับให้เด็กแต่งงานถูกทำให้เป็นกฎหมาย: แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนลบันทึกว่า Decree 18 ของตาลีบัน ซึ่งเผยแพร่ในเดือนพฤษภาคม 2569 ทำให้การแต่งงานในวัยเด็กเป็นไปได้ ซึ่งเป็นการซ้ำเติม "สถานการณ์ที่เลวร้ายอยู่แล้วสำหรับสิทธิสตรีและเด็กหญิง"
• ข้อจำกัดด้านการรักษาพยาบาล: สตรีไม่สามารถเข้าถึงการรักษาพยาบาลได้หากไม่มีผู้ปกครองที่เป็นชายไปด้วย

บทสรุป

ข้อโต้แย้งหลักของนอยมันน์คือ การมีส่วนร่วมของยุโรปกับตาลีบัน ไม่ว่าจะเป็นข้อตกลงสถานกงสุลเพื่อแลกกับการเนรเทศของเยอรมนี การเจรจาของสหภาพยุโรปในบรัสเซลส์ และการตีกรอบการประชุมว่าเป็น ‘เรื่องเชิงเทคนิค’ ล้วนเป็นกระบวนการค่อยๆ ยอมรับทางการเมือง (step-by-step political normalization) ของระบอบที่ทวีความรุนแรงในการกดขี่สตรีและเด็กหญิง เธอเตือนว่าแนวทางนี้จะกัดกร่อนความน่าเชื่อถือและความมั่นคงของยุโรป และประชาคมระหว่างประเทศ "กำลังเริ่มปรับตัว" ต่อการปกครองของตาลีบันในฐานะเรื่องปกติใหม่