สงครามอิหร่านกำลังเขย่าวงการการบินโลกอย่างไร

สงครามที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านกำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่ให้กับอุตสาหกรรมการบินโลก ซึ่งหลายฝ่ายมองว่าเป็นความท้าทายครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่ช่วงการระบาดของโควิด‑19

แม้เที่ยวบินทั่วโลกยังไม่ถูกระงับเป็นวงกว้าง แต่สายการบินกำลังเผชิญแรงกดดันจาก ต้นทุนน้ำมันเครื่องบินที่พุ่งสูง ซัพพลายพลังงานที่ตึงตัว และการลดความจุเที่ยวบิน ส่งผลให้ผู้โดยสารมีทางเลือกน้อยลงและอาจต้องจ่ายค่าเดินทางแพงขึ้นในช่วงฤดูท่องเที่ยวสำคัญ

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญต่อการบิน

ปัจจัยสำคัญของวิกฤตครั้งนี้คือ ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือแคบ ๆ ระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับตลาดโลก

ในภาวะปกติ น้ำมันราว 20% ของการค้าทั่วโลก จะถูกขนส่งผ่านช่องแคบนี้ แต่ในช่วงสงคราม การเดินเรือเชิงพาณิชย์ถูกจำกัดอย่างหนัก ทำให้การส่งออกพลังงานจากตะวันออกกลางหยุดชะงัก

น้ำมันเครื่องบินผลิตจากผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่ส่งออกจากภูมิภาคนี้ เมื่อการขนส่งและโรงกลั่นได้รับผลกระทบ ปริมาณน้ำมันเครื่องบินในตลาดจึงลดลงอย่างรวดเร็ว ขณะที่โรงกลั่นในภูมิภาคอื่นยังไม่สามารถเพิ่มกำลังผลิตมาทดแทนได้ทัน

ผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงานระบุว่านี่อาจเป็นหนึ่งใน แรงกระแทกต่อซัพพลายน้ำมันครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ ซึ่งกระทบต่อภาคการขนส่งรวมถึงการบินทั่วโลก

ราคาน้ำมันเครื่องบินพุ่งแรง

ตั้งแต่ความขัดแย้งเริ่มขึ้นในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2026 ราคาน้ำมันเครื่องบินพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว

ในยุโรป ราคาขยับจากประมาณ 80 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในช่วงต้นปี ไปอยู่ที่ราว 180 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในปลายเดือนเมษายน และบางตลาดเข้าใกล้ 187 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ในบางพื้นที่ ราคาน้ำมันเครื่องบินเพิ่มขึ้นเร็วกว่าราคาน้ำมันดิบ เนื่องจากห่วงโซ่อุปทานของเชื้อเพลิงการบินอ่อนไหวต่อการหยุดชะงักของโรงกลั่นและการขนส่งมากกว่า

สำหรับสายการบิน น้ำมันมักเป็นต้นทุนดำเนินงานที่สูงที่สุด ดังนั้นเมื่อราคาพุ่งขึ้นอย่างรวดเร็ว ผู้ประกอบการมีทางเลือกไม่มากนัก ได้แก่

• รับภาระต้นทุนเอง
• ปรับขึ้นค่าโดยสาร
• ลดจำนวนเที่ยวบิน

สายการบินเริ่มลดเที่ยวบิน

หลายสายการบิน โดยเฉพาะในยุโรป เริ่มปรับตารางบินเพื่อลดต้นทุนและประหยัดเชื้อเพลิง

หนึ่งในมาตรการที่เห็นได้ชัดคือ Lufthansa Group ซึ่งประกาศยกเลิกเที่ยวบินระยะสั้นประมาณ 20,000 เที่ยวบิน จากตารางฤดูร้อนจนถึงฤดูใบไม้ร่วง

สายการบินอื่น ๆ ก็เริ่มดำเนินมาตรการคล้ายกัน เช่น

• ตัดเที่ยวบินบางเส้นทาง
• จอดเครื่องบินรุ่นเก่าที่กินน้ำมันมาก
• ลดความจุในเส้นทางที่ทำกำไรต่ำ

ตัวอย่างเช่น KLM ได้ปรับลดบางเที่ยวบินในตารางบิน โดยระบุว่าต้นทุนน้ำมันที่สูงขึ้นเป็นปัจจัยสำคัญ

ผลที่ผู้โดยสารอาจพบได้ ได้แก่

• ที่นั่งในบางเส้นทางลดลง
• ความถี่ของเที่ยวบินน้อยลง
• ตารางบินมีการเปลี่ยนแปลงบ่อยขึ้น

ความเสี่ยงขาดแคลนน้ำมันเครื่องบิน

หน่วยงานด้านพลังงานเตือนว่า สถานการณ์อาจรุนแรงขึ้นหากเส้นทางขนส่งพลังงานยังคงติดขัด

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) เตือนในเดือนเมษายนว่า ยุโรปอาจมีน้ำมันเครื่องบินเหลือเพียงประมาณ 6 สัปดาห์ หากการหยุดชะงักยังดำเนินต่อไป ซึ่งอาจนำไปสู่การยกเลิกเที่ยวบินจากการขาดเชื้อเพลิงโดยตรง

อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่สหภาพยุโรประบุว่า ยังไม่มีหลักฐานว่ามีการขาดแคลนจริงในขณะนี้ แม้จะยอมรับว่าปริมาณสำรองกำลังอยู่ภายใต้แรงกดดันและตลาดยังเปราะบาง

ปัจจัยสำคัญที่สุดจึงยังคงเป็นว่า การหยุดชะงักของการเดินเรือและการกลั่นน้ำมันจะยืดเยื้อนานเพียงใด

ไม่ใช่ทุกสายการบินที่ได้รับผลกระทบเท่ากัน

แม้จะมีคำเตือนเรื่องวิกฤตเชื้อเพลิง แต่สายการบินบางแห่งระบุว่าสถานการณ์ยังควบคุมได้

สายการบินจากสหราชอาณาจักร เช่น easyJet และ Jet2 ยืนยันว่าปัจจุบันยังไม่พบปัญหาการจัดหาน้ำมันเครื่องบิน และยังคงเดินหน้าตารางบินฤดูร้อนตามแผน

บริษัทแม่ของ British Airways อย่าง IAG ก็ระบุเช่นกันว่า ยังไม่คาดว่าจะมีปัญหาด้านซัพพลายในระยะสั้น

ปัจจัยที่ช่วยลดผลกระทบ ได้แก่

• สัญญาเฮดจ์ราคาน้ำมันที่ล็อกราคาไว้ล่วงหน้า
• แหล่งจัดหาน้ำมันจากหลายภูมิภาค
• การสำรองเชื้อเพลิงเชิงกลยุทธ์

อย่างไรก็ตาม หากราคายังคงสูงเป็นเวลานาน หรือสัญญาเฮดจ์หมดอายุในช่วงปลายปี ผลกระทบอาจเพิ่มขึ้น

ตั๋วเครื่องบินมีแนวโน้มแพงขึ้น

สำหรับผู้โดยสาร ผลกระทบที่เห็นได้เร็วที่สุดคือ ค่าโดยสารที่เพิ่มขึ้น

สายการบินหลายแห่งเริ่มส่งต่อค่าใช้จ่ายด้านเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นไปยังผู้โดยสารผ่านการปรับราคาตั๋วหรือค่าธรรมเนียมเพิ่มเติม บางสายการบินเพิ่มค่าธรรมเนียมสำหรับเที่ยวบินระยะไกล และเตือนว่าราคาอาจเพิ่มขึ้นในช่วงปลายฤดูร้อนเมื่อการป้องกันความเสี่ยงด้านราคาน้ำมันหมดลง

ขณะเดียวกัน การลดจำนวนเที่ยวบินยังทำให้ที่นั่งในตลาดลดลง ซึ่งยิ่งผลักดันราคาตั๋วให้สูงขึ้น

เมืองท่องเที่ยวเริ่มได้รับผลกระทบ

จุดหมายปลายทางที่พึ่งพานักท่องเที่ยวจากยุโรปเริ่มเห็นสัญญาณของผลกระทบแล้ว

ประเทศในแถบเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก เช่น ไซปรัส รายงานว่าพฤติกรรมการจองเริ่มเปลี่ยนไป โดยนักเดินทางบางส่วนหลีกเลี่ยงเส้นทางใกล้พื้นที่ความขัดแย้ง และเลือกจุดหมายอื่นแทน

แม้ความต้องการท่องเที่ยวโดยรวมยังค่อนข้างแข็งแกร่ง แต่ผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมเตือนว่า หากความไม่แน่นอนยืดเยื้อ อาจนำไปสู่การยกเลิกการเดินทาง เที่ยวบินที่ลดลง และรายได้ท่องเที่ยวที่อ่อนตัวลงในหลายภูมิภาค

ภาพรวมของอุตสาหกรรมการบินตอนนี้

อุตสาหกรรมการบินยังไม่ได้เข้าสู่ภาวะหยุดชะงักทั่วโลก แต่กำลังเผชิญกับ แรงกดดันจากต้นทุนเชื้อเพลิงและซัพพลายที่ตึงตัว

แนวโน้มสำคัญที่กำลังกำหนดทิศทางตลาด ได้แก่

• ราคาน้ำมันเครื่องบินที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
• สายการบินลดเที่ยวบินเพื่อควบคุมต้นทุน
• ค่าโดยสารที่สูงขึ้นสำหรับผู้โดยสาร
• ความไม่แน่นอนเกี่ยวกับซัพพลายในอนาคต

หากการขนส่งพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซกลับสู่ภาวะปกติ ตลาดการบินอาจฟื้นตัวได้ค่อนข้างเร็ว แต่หากการหยุดชะงักยืดเยื้อไปถึงช่วงฤดูท่องเที่ยวสูงสุด ผู้โดยสารอาจต้องเผชิญ การเดินทางที่แพงขึ้นและคาดการณ์ได้ยากกว่าเดิม

ในเวลานี้ วิกฤตครั้งนี้จึงถูกมองว่าเป็น แรงบีบด้านต้นทุนและซัพพลาย สำหรับสายการบิน มากกว่าจะเป็นการหยุดชะงักของการบินทั่วโลก