เหตุใดข้อตกลงหยุดยิงกาซาจึงใกล้พังทลาย: ทางตันเรื่องการปลดอาวุธ

ข้อตกลงหยุดยิงในกาซาซึ่งเริ่มเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2025 กำลังเสี่ยงกลายเป็นเพียง “การหยุดยิงในนาม” มากกว่าจะเป็นเส้นทางสู่การฟื้นฟูหลังสงคราม ปัญหาหลักไม่ใช่แค่ฮามาสจะปลดอาวุธหรืออิสราเอลจะถอนกำลังหรือไม่ แต่คือ ฝ่ายใดต้องลงมืออย่างมีนัยสำคัญก่อน จะตรวจสอบอย่างไร และจะทำทั้งหมดนี้ได้หรือไม่เมื่อยังมีการสู้รบ 3334

ปมใหญ่คือ “ลำดับก่อน-หลัง”

แผนงานของคณะกรรมการสันติภาพ (Board of Peace) ที่สหรัฐฯ สนับสนุน เชื่อมการปลดอาวุธของฮามาสเข้ากับการถอนกำลังของอิสราเอล การตั้งฝ่ายบริหารพลเรือนปาเลสไตน์ที่เป็นคณะเทคนิค และการฟื้นฟูกาซา ขณะที่มติคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติที่ 2803 รับรองแผนภาพรวม ซึ่งวางกรอบการปลดอาวุธ การถอนกำลังอิสราเอลเป็นระยะ และการบูรณะกาซา 35

แต่เงื่อนไขที่แต่ละฝ่ายประกาศนั้นไปคนละทาง

• จุดยืนของอิสราเอล: นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮู ระบุว่ากองกำลังอิสราเอลจะไม่ถอนออกจนกว่าฮามาสจะปลดอาวุธอย่าง “แท้จริง” และสมบูรณ์ 34
• จุดยืนของฮามาส: ฮามาสระบุว่าการส่งมอบอาวุธหนักขึ้นอยู่กับการที่อิสราเอลยุติการโจมตีและถอนกำลังออกจากกาซา 34
• กลไกตามแผนงาน: รายงานเกี่ยวกับแผนนี้อธิบายกระบวนการที่ทำเป็นลำดับและตรวจสอบได้ โดยปลดประจำการอาวุธของฮามาสและส่งมอบให้คณะกรรมการเทคนิคปาเลสไตน์ จากนั้นจึงตามด้วยการถอนทหารอิสราเอล ไม่ใช่การให้ฮามาสยอมจำนนฝ่ายเดียวในทันที 33

จึงเกิดทางตันในทางปฏิบัติ อิสราเอลมองว่าการถอนกำลังก่อนการปลดอาวุธอาจเปิดช่องให้ฮามาสฟื้นขีดความสามารถทางทหาร ส่วนฮามาสมองว่าการปลดอาวุธในขณะที่ทหารอิสราเอลยังประจำการอยู่และการโจมตียังไม่หยุด คือการยอมสละอำนาจต่อรองและความมั่นคงโดยไม่อาจยอมรับได้ ผลคือไม่มีฝ่ายใดพร้อมทำก้าวแรกที่ย้อนกลับไม่ได้

การโจมตีต่อเนื่องกำลังกัดกร่อนข้อตกลงหยุดยิง

ข้อตกลงยังอ่อนแอลงจากการยกระดับปฏิบัติการทางทหารซ้ำแล้วซ้ำเล่า กระทรวงสาธารณสุขกาซาซึ่งอยู่ภายใต้การบริหารของฮามาส ระบุว่าชาวปาเลสไตน์เสียชีวิตจากการโจมตีของอิสราเอลในกาซามากกว่า 1,300 คน นับตั้งแต่เริ่มหยุดยิงวันที่ 10 ตุลาคม โดยมากกว่า 900 คนเสียชีวิตในปี 2026 เพียงปีเดียว ณ ต้นเดือนกันยายน อิสราเอลระบุว่าการโจมตีของตนเป็นการตอบโต้การละเมิดข้อตกลงของฮามาส 17

คำกล่าวที่ขัดแย้งกันเรื่องความรับผิดชอบไม่อาจลบปัญหาใหญ่กว่าออกไปได้: การโจมตีที่ทำให้มีผู้เสียชีวิตจำนวนมากซ้ำ ๆ ทำให้บรรยากาศทางการเมืองและเงื่อนไขปฏิบัติการสำหรับการปลดอาวุธยากขึ้นอย่างมาก กระบวนการที่ต้องเก็บรวบรวมอาวุธ ตรวจสอบ ถ่ายโอนอำนาจให้พลเรือน และอาศัยการสนับสนุนจากนานาชาติ ย่อมเดินหน้าได้ยากหากความเป็นปรปักษ์ยังไม่ยุติ

นิโคไล มลาเดนอฟ ผู้แทนระดับสูงประจำกาซาของคณะกรรมการสันติภาพ เตือนว่าการโจมตีต่อเนื่องทำให้การปลดกำลังทางทหารล่าช้า และขัดขวางการเปลี่ยนผ่านสู่การปกครองพลเรือน เขายังเตือนว่าหากกลับไปสู่สงครามเต็มรูปแบบ กาซาจะไม่มีเส้นทางฟื้นฟูที่เป็นไปได้เหลืออยู่ 42

เหตุใดแผนคณะกรรมการสันติภาพจึงต้องอาศัยการหยุดสู้รบที่ยั่งยืน

แผนงานนี้ไม่ได้เป็นเพียงข้อตกลงเรื่องอาวุธ เป้าหมายคือสร้างอำนาจพลเรือนปาเลสไตน์เพียงหนึ่งเดียว ยุติบทบาทของกลุ่มติดอาวุธในการปกครองกาซา และสร้างเงื่อนไขให้การฟื้นตัวเกิดขึ้นได้ ตามกรอบที่ชี้แจงต่อสหประชาชาติ ผู้ที่ได้รับอนุญาตจากคณะกรรมการแห่งชาติเท่านั้นจึงจะพกอาวุธได้ ขณะที่กลุ่มติดอาวุธอื่นต้องยุติกิจกรรมทางทหาร 15

โครงสร้างนี้ต้องอาศัยหลายขั้นตอนที่เชื่อมโยงกัน

1. การยุติการสู้รบที่น่าเชื่อถือ เพื่อให้ผู้ไกล่เกลี่ยและผู้ตรวจสอบทำงานได้
2. การปลดประจำการอาวุธที่ตรวจสอบได้ ไม่ใช่เพียงการประกาศปลดอาวุธโดยไม่มีการติดตาม
3. ฝ่ายบริหารช่วงเปลี่ยนผ่านของปาเลสไตน์ที่ทำงานได้จริง เพื่อรับช่วงภารกิจพลเรือนและความมั่นคง
4. การถอนกำลังอิสราเอลที่ผูกกับกระบวนการซึ่งตกลงกัน
5. การสนับสนุนระหว่างประเทศเพื่อสร้างเสถียรภาพและฟื้นฟู โดยกรอบที่สหประชาชาติรับรองอนุญาตกลไกจัดตั้งกองกำลังรักษาเสถียรภาพระหว่างประเทศชั่วคราว 1235

หากการสู้รบยังดำเนินต่อ ทุกองค์ประกอบจะตกอยู่ในความเสี่ยง: ไม่อาจรวบรวมอาวุธได้อย่างน่าเชื่อถือ สถาบันพลเรือนไม่สามารถรับอำนาจได้อย่างมีความชอบธรรม และประเทศที่อาจส่งกำลังหรือความช่วยเหลือระหว่างประเทศต้องเผชิญภารกิจที่อันตรายและไม่แน่นอนยิ่งขึ้น

อะไรจะช่วยไม่ให้การหยุดยิงล่มสลาย

ข้อตกลงที่ยั่งยืนต้องทำให้คู่ขัดแย้งและผู้ไกล่เกลี่ยตกลงเรื่องลำดับการดำเนินการในรายละเอียดเชิงปฏิบัติ ไม่ใช่เพียงประกาศจุดยืนทางการเมืองที่สวนกัน ซึ่งหมายถึงการพักการโจมตีที่บังคับใช้ได้ การกำหนดแนววางกำลังอย่างชัดเจน การตรวจสอบโดยอิสระต่อการปลดประจำการอาวุธเป็นระยะ และการคุ้มครองอย่างเป็นรูปธรรมแก่ฝ่ายบริหารพลเรือนที่จะปกครองกาซา

ประเด็นสำคัญคือความต่างระหว่าง การปลดอาวุธอย่างสมบูรณ์ในฐานะเป้าหมายสุดท้าย กับ ขั้นตอนที่ตรวจสอบได้เพื่อมุ่งไปสู่เป้าหมายนั้น ข้อเสนอของคณะกรรมการสันติภาพถูกนำเสนอเป็นกระบวนการแบบเป็นขั้นตอน ขณะที่เนทันยาฮูประกาศต่อสาธารณะว่าจะไม่มีการถอนกำลังจนกว่าการปลดอาวุธจะเสร็จสิ้น 3334 หากสองจุดยืนนี้ยังหาจุดร่วมไม่ได้ ข้อตกลงหยุดยิงก็จะยังเปราะบางต่อการยกระดับความรุนแรงรอบใหม่ และแผนการปกครองกับการฟื้นฟูที่วางอยู่บนข้อตกลงนี้อาจไม่มีวันเริ่มต้นได้