JD.com กำลังขาย “ระบบนิเวศ” มากกว่าขายหุ่นยนต์ตัวเดียว

JD.com กำลังวางบทบาทของตัวเองในอุตสาหกรรมหุ่นยนต์ให้คล้ายชั้นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการพาณิชย์ มากกว่าจะเป็นผู้ผลิตหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์เพียงรายหนึ่ง บริษัทต้องการเชื่อมดีมานด์จากผู้บริโภคและองค์กรเข้ากับซัพพลายเชน พื้นที่ใช้งานจริง การเก็บข้อมูล การซ่อมบำรุง และบริการตลอดอายุการใช้งาน เพื่อผลักดันหุ่นยนต์จากการสาธิตในห้องทดลองไปสู่การทำงานซ้ำ ๆ ในร้านค้า โลจิสติกส์ สุขภาพ อุตสาหกรรม บ้าน และบริการสาธารณะ 56

แผนนี้มีขนาดใหญ่ JD.com ระบุว่าจะทุ่มทรัพยากรในภาคหุ่นยนต์ 10,000 ล้านหยวนภายในปี 2028 ช่วยให้แบรนด์หุ่นยนต์ 100 แบรนด์มียอดขายอิสระเกินแบรนด์ละ 1,000 ล้านหยวน และนำหุ่นยนต์เข้าสู่สถานการณ์ใช้งานปลายทาง 1 ล้านจุด อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เป็นวัตถุประสงค์ที่บริษัทประกาศไว้ ยังไม่ใช่ผลลัพธ์ที่ได้รับการยืนยันโดยอิสระ 56

ปัญหาของหุ่นยนต์ไม่ได้อยู่ที่ตัวเครื่องเพียงอย่างเดียว

หุ่นยนต์อาจทำงานได้ดีในการสาธิตที่ควบคุมสภาพแวดล้อม แต่ยังไม่พร้อมสำหรับการใช้งานเชิงพาณิชย์ในชีวิตจริง การนำไปใช้งานจริงต้องมีชิ้นส่วนที่เชื่อถือได้ ลูกค้า การติดตั้ง การฝึกอบรม การอัปเดตซอฟต์แวร์ อะไหล่ การซ่อม การรีไซเคิล และข้อมูลจากการทำงานมากพอที่จะช่วยให้ระบบดีขึ้น

บริษัทหุ่นยนต์จำนวนมากเชี่ยวชาญเพียงบางส่วน—รายหนึ่งทำฮาร์ดแวร์ อีกรายทำระบบควบคุม และอีกรายพัฒนาโมเดล AI แต่มีไม่กี่รายที่สามารถสร้างช่องทางการขายขนาดใหญ่ เครือข่ายติดตั้งในหลายอุตสาหกรรม ระบบจัดซื้อที่เป็นมาตรฐาน การดูแลหลังการขายระดับโลก และคลังข้อมูลจากการใช้งานจริงได้ด้วยตัวเอง JD.com จึงพยายามกระจายต้นทุนคงที่เหล่านี้ไปยังหลายแบรนด์และหลายกรณีใช้งาน 4710

1. รวมดีมานด์จากผู้บริโภคและภาคธุรกิจ

JD.com ระบุว่าปัจจุบันทำงานร่วมกับแบรนด์หุ่นยนต์และผู้ผลิตชิ้นส่วนหลักมากกว่า 200 รายผ่านธุรกิจที่บริษัทบริหารเอง ครอบคลุมทั้งหุ่นยนต์สำหรับผู้บริโภคและครัวเรือน รวมถึงการใช้งานในค้าปลีก สุขภาพ อุตสาหกรรม และโลจิสติกส์ นอกจากนี้ บริษัทยังจัดหมวดหมู่หุ่นยนต์บนแพลตฟอร์มเป็น 16 ประเภทตามความต้องการของผู้ใช้ 146

การจัดหมวดหมู่นี้ทำให้ JD.com ไม่ได้เป็นเพียงช่องทางขายสินค้า แต่ยังช่วยบอกว่าใครคือลูกค้าเป้าหมายของผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท และส่งสัญญาณจากการค้นหา การสอบถาม การซื้อ และรีวิวกลับไปยังทีมพัฒนาผลิตภัณฑ์ รายงานหนึ่งระบุว่ากิจกรรมบนแพลตฟอร์มสะท้อนดีมานด์จากผู้บริโภคราว 700 ล้านคน และลูกค้าองค์กร 8 ล้านราย 4

สำหรับบริษัทหุ่นยนต์ขนาดเล็ก โมเดลนี้อาจลดต้นทุนในการหาลูกค้าและทดสอบว่าผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์ตลาดจริงหรือไม่ ส่วน JD.com จะได้ภาพที่กว้างขึ้นว่า ผู้ซื้ออยากให้หุ่นยนต์ทำงานใด มากกว่าดูเฉพาะสิ่งที่ผู้ผลิตเลือกจะสร้างขึ้นมาเอง

2. ทำมาตรฐานชิ้นส่วน เริ่มจากแบตเตอรี่

แบตเตอรี่เป็นตัวอย่างสำคัญของแนวคิดการรวมดีมานด์ของ JD.com บริษัทกำลังทำงานร่วมกับพันธมิตรในอุตสาหกรรมหุ่นยนต์กว่า 20 ราย เพื่อกำหนดขนาดแบตเตอรี่ จุดเชื่อมต่อ โปรโตคอลการสื่อสาร และมาตรฐานความปลอดภัยร่วมกัน พร้อมใช้การจัดซื้อรวม การเตรียมสต็อก และการส่งมอบเป็นช่วง ๆ 51517

ประโยชน์ที่ตั้งใจไว้ ได้แก่

• ลดต้นทุนจัดซื้อและต้นทุนชิ้นส่วนจากปริมาณการสั่งซื้อที่มากขึ้น
• ลดการออกแบบเฉพาะรุ่นและงานวิศวกรรมที่ซ้ำซ้อน
• ทำให้การสำรองอะไหล่คาดการณ์ได้ง่ายขึ้น
• เปลี่ยนและบำรุงรักษาได้สะดวกกว่าเดิม
• ย่นระยะเวลาพัฒนาผลิตภัณฑ์และให้บริการ

มาตรฐานแบตเตอรี่ไม่ได้แก้ปัญหาการทำงานร่วมกันของหุ่นยนต์ทั้งหมด และแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ได้ยืนยันว่าบริษัทลดต้นทุนได้มากเพียงใด แต่กรณีนี้สะท้อนแนวทางที่กว้างกว่าของ JD.com นั่นคือ ค้นหาความต้องการร่วมของผู้ผลิตที่แข่งขันกัน แล้วใช้ขนาดของการจัดซื้อและโลจิสติกส์ทำให้การรองรับความต้องการนั้นมีประสิทธิภาพขึ้น

3. เปลี่ยนพื้นที่ธุรกิจให้เป็นสนามทดสอบจากการใช้งานจริง

JD.com กำลังเปิดพื้นที่เชิงพาณิชย์บางส่วนให้หุ่นยนต์เข้ามาทำงานจริง แทนที่จะนำเสนอเพียงการสาธิตบนเวที ตัวอย่างที่มีการรายงาน ได้แก่ การนำทางและช่วยเลือกซื้อสินค้าในห้าง การเติมสินค้าในชั้นวาง การชงกาแฟ งานคลังสินค้าและคัดแยก การจัดส่งอัตโนมัติ การแพ็กยาในร้านขายยา และการช่วยดูแลผู้สูงอายุ นอกจากนี้ยังมีบริการตรวจวิเคราะห์ ซ่อม เปลี่ยนแบตเตอรี่ บำรุงรักษา ประเมินสภาพ และรีไซเคิล 16182022

พื้นที่เหล่านี้มีความสำคัญเพราะบังคับให้หุ่นยนต์เผชิญกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง ทั้งผังพื้นที่ สิ่งของ ลูกค้า ขั้นตอนการทำงาน และรูปแบบความผิดพลาด หุ่นยนต์ที่ทำงานซ้ำ ๆ ในร้านค้าหรือคลังสินค้าจึงอาจสร้างข้อมูลที่เป็นประโยชน์กว่าหุ่นยนต์ซึ่งทำตามบทสาธิตสั้น ๆ ที่ถูกเตรียมไว้ล่วงหน้า

JD.com มองพื้นที่ธุรกิจเหล่านี้เป็นเสมือนการฝึกปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง หุ่นยนต์ได้ประสบการณ์จากการทำงาน ขณะที่บริษัทได้เรียนรู้ว่างานใดคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ จุดใดยังต้องอาศัยมนุษย์ช่วย และลูกค้าคาดหวังอะไรจากระบบที่ติดตั้งใช้งานแล้ว 1517

4. สร้างเครือข่ายซ่อมและบริการตลอดอายุการใช้งาน

บริการหลังการขายอาจไม่ใช่ส่วนที่หวือหวาที่สุดของธุรกิจหุ่นยนต์ แต่เป็นหนึ่งในส่วนที่สำคัญที่สุด เครื่องจักรที่ตรวจวิเคราะห์ไม่ได้ ซ่อมไม่ได้ อัปเกรดไม่ได้ หรือรีไซเคิลอย่างปลอดภัยไม่ได้ อาจกลายเป็นภาระราคาแพง แม้เทคโนโลยีหลักจะทำงานได้ก็ตาม

JD.com ระบุว่าได้สร้างศูนย์ซ่อมหุ่นยนต์ในจีนแล้ว 8 แห่ง และเปิดตัวเป้าหมายบริการ “120” ได้แก่ ตอบสนองภายใน 1 นาที เข้าหน้างานภายใน 2 ชั่วโมง และซ่อมให้เสร็จภายในวันเดียวกัน ความสามารถด้านการซ่อมยังขยายไปยังยุโรป ตะวันออกกลาง และอเมริกาเหนือ 415

บริษัทมีแผนสร้างฐาน RoboBase 80 แห่งภายใน 5 ปี และพัฒนาบริการหลังการขายให้ครอบคลุมกว่า 100 ประเทศและภูมิภาค ฐานเหล่านี้ถูกวางให้รวมการจัดแสดงและส่งมอบ การบำรุงรักษา การวิจัยและออกแบบ การประกอบนำร่อง การเก็บข้อมูล การผลิต และการอัปเกรดผลิตภัณฑ์ไว้ในระบบบริการตลอดวงจรชีวิต 57

ในทางทฤษฎี เครือข่ายดังกล่าวจะช่วยให้ผู้ผลิตหุ่นยนต์เข้าถึงบริการที่มีต้นทุนสูงเกินกว่าจะสร้างเอง และช่วยตอบคำถามพื้นฐานของลูกค้าได้ชัดขึ้นว่า “ถ้าหุ่นยนต์เสีย จะมีใครมาซ่อมให้?”

5. สร้างวงจรข้อมูลจากโลกจริง

Embodied AI หรือ AI ที่เชื่อมการรับรู้เข้ากับการลงมือทำ ต้องใช้ข้อมูลที่บอกทั้งสิ่งที่หุ่นยนต์มองเห็น วิธีการเคลื่อนไหว สิ่งที่สัมผัส และการตอบสนองต่อสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด JD Cloud ระบุว่ามีแผนเก็บข้อมูลจากสถานการณ์จริงมากกว่า 10 ล้านชั่วโมงภายใน 2 ปี และใช้ข้อมูลดังกล่าวเป็นฐานพัฒนาชุดโมเดล AI ที่บริษัทควบคุมเอง 5611

รายงานก่อนหน้านี้อธิบายกระบวนการเก็บข้อมูลตั้งแต่การรวบรวม การติดป้ายกำกับ การฝึกโมเดล ไปจนถึงการตรวจสอบความถูกต้อง ครอบคลุมโลจิสติกส์ การผลิตอุตสาหกรรม สุขภาพ บริการในบ้าน และการดูแลเมือง JD.com ยังพูดถึงการเก็บทั้งวิดีโอจากการทำงานของมนุษย์ในโลกจริงและข้อมูลจากตัวหุ่นยนต์เอง 2426

วงจรข้อมูลที่บริษัทต้องการสร้างมีลักษณะดังนี้

1. หุ่นยนต์ทำงานในร้านค้า คลังสินค้า บ้าน และสถานที่ทำงานอื่น ๆ
2. การทำงานสร้างข้อมูลของทั้งความสำเร็จ ความผิดพลาด และสถานการณ์ปลายขอบ
3. ข้อมูลช่วยปรับปรุงโมเดล อินเทอร์เฟซ และการวางแผนงาน
4. ระบบที่ดีขึ้นถูกนำกลับไปใช้งานในเครือข่ายเดิมเพื่อทดสอบและเก็บข้อมูลรอบใหม่

ข้อควรระวังคือ วิดีโอจำนวนมากไม่ได้แปลว่าจะเป็นชุดข้อมูลหุ่นยนต์คุณภาพสูงโดยอัตโนมัติ ข้อมูลต้องเกี่ยวข้องกับงาน มีการติดป้ายกำกับที่ดี สามารถใช้งานได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย และเชื่อมโยงกับการกระทำและผลลัพธ์ที่โมเดลจำเป็นต้องเรียนรู้ ตัวเลข 10 ล้านชั่วโมงของ JD.com เป็นเป้าหมาย ดังนั้นคุณค่าทางเทคนิคที่แท้จริงยังไม่ควรถูกสรุปล่วงหน้า

เหตุผลที่ JD.com เชื่อว่าเครือข่ายร่วมกันอาจใช้การได้

ประหยัดจากขนาด

การรวมดีมานด์เพิ่มอำนาจต่อรองและช่วยวางแผนสต็อกได้ดีขึ้น ขณะที่มาตรฐานร่วมอาจลดงานออกแบบซ้ำและความซับซ้อนของอะไหล่ โดยเฉพาะชิ้นส่วนที่ใช้ร่วมกันได้ เช่น แบตเตอรี่ 1015

ความน่าเชื่อถือคือความสามารถด้านปฏิบัติการ

ความน่าเชื่อถือของหุ่นยนต์ไม่ได้หมายถึงแค่การทำงานหนึ่งอย่างให้สำเร็จ แต่รวมถึงเวลาที่เครื่องพร้อมใช้งาน การตรวจวิเคราะห์ อะไหล่ ช่างภาคสนาม การอัปเดตซอฟต์แวร์ และการจัดการเมื่อหมดอายุการใช้งาน เครือข่ายตลอดวงจรชีวิตจะทำให้สิ่งเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เรื่องที่ค่อยคิดภายหลัง 78

ได้รับข้อมูลตอบกลับจากตลาดเร็วขึ้น

ธุรกิจอีคอมเมิร์ซและพื้นที่ปฏิบัติการของ JD.com สามารถเชื่อมการค้นหาสินค้า คำถามจากลูกค้า ธุรกรรม รีวิว การติดตั้ง และเหตุการณ์ซ่อมบำรุงเข้าด้วยกัน ข้อมูลเหล่านี้อาจช่วยให้แบรนด์ค้นพบกรณีใช้งานที่มีศักยภาพและจัดลำดับการปรับปรุงทางเทคนิคได้เร็วกว่าการทดลองแบบแยกส่วน 47

แก้ปัญหาที่ทุกฝ่ายได้ประโยชน์ แต่ไม่มีใครอยากลงทุนคนเดียว

มาตรฐานและข้อมูลร่วมสร้างประโยชน์ให้กับทั้งอุตสาหกรรม แต่ผู้ผลิตรายเล็กอาจไม่มีแรงจูงใจหรือทรัพยากรมากพอจะสร้างระบบเหล่านี้ด้วยตัวเอง JD.com จึงพยายามเข้าไปอยู่ตรงช่องว่างดังกล่าว ด้วยการทำหน้าที่พร้อมกันในฐานะผู้จัดระเบียบ ผู้ซื้อ ผู้ให้บริการ ผู้ดำเนินการพื้นที่ใช้งาน และแพลตฟอร์มข้อมูล

สิ่งที่ยังต้องพิสูจน์

กลยุทธ์นี้มีความทะเยอทะยาน แต่ข้ออ้างสำคัญส่วนใหญ่ยังเป็นเรื่องในอนาคต แผนสร้าง RoboBase 80 แห่ง การให้บริการกว่า 100 ประเทศ การเก็บข้อมูล 10 ล้านชั่วโมง การลงทุน 10,000 ล้านหยวน เป้าหมายแบรนด์ที่มียอดขายสูง 100 แบรนด์ การใช้งานปลายทาง 1 ล้านจุด และการสร้างงานด้านบริการหลังการขายกว่า 100,000 ตำแหน่ง ล้วนเป็นแผนหรือเป้าหมายที่ประกาศไว้ 567

รายงานที่มีอยู่สนับสนุนว่าบริษัทมีองค์ประกอบสำคัญบางส่วนแล้ว เช่น ความร่วมมือกับแบรนด์หุ่นยนต์กว่า 200 แบรนด์ ศูนย์ซ่อมในจีน 8 แห่ง การทำมาตรฐานแบตเตอรี่กับพันธมิตรกว่า 20 ราย และการนำหุ่นยนต์ไปใช้งานในค้าปลีก โลจิสติกส์ การบำรุงรักษา สุขภาพ และบริการในบ้าน 41518

แต่สิ่งเหล่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่าเครือข่ายทั้งหมดจะลดต้นทุน เพิ่มความน่าเชื่อถือ หรือทำให้เกิดการใช้งานจำนวนมากในระดับโลกได้จริง การดำเนินงานจะขึ้นอยู่กับว่าแบรนด์คู่แข่งยอมรับมาตรฐานร่วมมากน้อยเพียงใด ข้อมูลจากโลกจริงช่วยให้หุ่นยนต์ทำงานดีขึ้นได้จริงหรือไม่ เศรษฐศาสตร์ของบริการหลังการขายใช้ได้ในแต่ละตลาดหรือไม่ และลูกค้ายังยินดีจ่ายเงินให้หุ่นยนต์หลังจบโครงการนำร่องหรือเปล่า

บทสรุป

JD.com กำลังเดิมพันว่า คอขวดของ Embodied AI ไม่ได้อยู่ที่ “ความฉลาดในตัวหุ่นยนต์” เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ระบบแวดล้อมซึ่งทำให้หุ่นยนต์มีราคาที่ซื้อไหว ติดตั้งได้จริง ซ่อมได้ง่าย และเรียนรู้จากการทำงานจริงได้ต่อเนื่อง

ยุทธศาสตร์ของบริษัทจึงรวมขนาดเข้าด้วยกัน 4 ด้าน ได้แก่ ดีมานด์จากแพลตฟอร์มการค้า การจัดซื้อและโลจิสติกส์สำหรับชิ้นส่วนร่วม พื้นที่ปฏิบัติการสำหรับการใช้งานและเก็บข้อมูล และเครือข่ายบริการตลอดอายุการใช้งาน หากทำได้ตามแผน JD.com อาจช่วยเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หุ่นยนต์ที่กระจัดกระจายให้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่ดูแลและขยายได้ง่ายขึ้น

แต่ในตอนนี้ หลักฐานที่แข็งแรงที่สุดคือ JD.com กำลังประกอบโครงสร้างพื้นฐานสำหรับอุตสาหกรรมหุ่นยนต์—not ว่าเครือข่ายหุ่นยนต์ระดับโลกตามที่สัญญาไว้ได้เกิดขึ้นแล้ว

JD.com กำลังขาย “ระบบนิเวศ” มากกว่าขายหุ่นยนต์ตัวเดียว

JD.com กำลังวางบทบาทของตัวเองในอุตสาหกรรมหุ่นยนต์ให้คล้ายชั้นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการพาณิชย์ มากกว่าจะเป็นผู้ผลิตหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์เพียงรายหนึ่ง บริษัทต้องการเชื่อมดีมานด์จากผู้บริโภคและองค์กรเข้ากับซัพพลายเชน พื้นที่ใช้งานจริง การเก็บข้อมูล การซ่อมบำรุง และบริการตลอดอายุการใช้งาน เพื่อผลักดันหุ่นยนต์จากการสาธิตในห้องทดลองไปสู่การทำงานซ้ำ ๆ ในร้านค้า โลจิสติกส์ สุขภาพ อุตสาหกรรม บ้าน และบริการสาธารณะ 56

แผนนี้มีขนาดใหญ่ JD.com ระบุว่าจะทุ่มทรัพยากรในภาคหุ่นยนต์ 10,000 ล้านหยวนภายในปี 2028 ช่วยให้แบรนด์หุ่นยนต์ 100 แบรนด์มียอดขายอิสระเกินแบรนด์ละ 1,000 ล้านหยวน และนำหุ่นยนต์เข้าสู่สถานการณ์ใช้งานปลายทาง 1 ล้านจุด อย่างไรก็ตาม ทั้งหมดนี้เป็นวัตถุประสงค์ที่บริษัทประกาศไว้ ยังไม่ใช่ผลลัพธ์ที่ได้รับการยืนยันโดยอิสระ 56

ปัญหาของหุ่นยนต์ไม่ได้อยู่ที่ตัวเครื่องเพียงอย่างเดียว

หุ่นยนต์อาจทำงานได้ดีในการสาธิตที่ควบคุมสภาพแวดล้อม แต่ยังไม่พร้อมสำหรับการใช้งานเชิงพาณิชย์ในชีวิตจริง การนำไปใช้งานจริงต้องมีชิ้นส่วนที่เชื่อถือได้ ลูกค้า การติดตั้ง การฝึกอบรม การอัปเดตซอฟต์แวร์ อะไหล่ การซ่อม การรีไซเคิล และข้อมูลจากการทำงานมากพอที่จะช่วยให้ระบบดีขึ้น

บริษัทหุ่นยนต์จำนวนมากเชี่ยวชาญเพียงบางส่วน—รายหนึ่งทำฮาร์ดแวร์ อีกรายทำระบบควบคุม และอีกรายพัฒนาโมเดล AI แต่มีไม่กี่รายที่สามารถสร้างช่องทางการขายขนาดใหญ่ เครือข่ายติดตั้งในหลายอุตสาหกรรม ระบบจัดซื้อที่เป็นมาตรฐาน การดูแลหลังการขายระดับโลก และคลังข้อมูลจากการใช้งานจริงได้ด้วยตัวเอง JD.com จึงพยายามกระจายต้นทุนคงที่เหล่านี้ไปยังหลายแบรนด์และหลายกรณีใช้งาน 4710

1. รวมดีมานด์จากผู้บริโภคและภาคธุรกิจ

JD.com ระบุว่าปัจจุบันทำงานร่วมกับแบรนด์หุ่นยนต์และผู้ผลิตชิ้นส่วนหลักมากกว่า 200 รายผ่านธุรกิจที่บริษัทบริหารเอง ครอบคลุมทั้งหุ่นยนต์สำหรับผู้บริโภคและครัวเรือน รวมถึงการใช้งานในค้าปลีก สุขภาพ อุตสาหกรรม และโลจิสติกส์ นอกจากนี้ บริษัทยังจัดหมวดหมู่หุ่นยนต์บนแพลตฟอร์มเป็น 16 ประเภทตามความต้องการของผู้ใช้ 146

การจัดหมวดหมู่นี้ทำให้ JD.com ไม่ได้เป็นเพียงช่องทางขายสินค้า แต่ยังช่วยบอกว่าใครคือลูกค้าเป้าหมายของผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท และส่งสัญญาณจากการค้นหา การสอบถาม การซื้อ และรีวิวกลับไปยังทีมพัฒนาผลิตภัณฑ์ รายงานหนึ่งระบุว่ากิจกรรมบนแพลตฟอร์มสะท้อนดีมานด์จากผู้บริโภคราว 700 ล้านคน และลูกค้าองค์กร 8 ล้านราย 4

สำหรับบริษัทหุ่นยนต์ขนาดเล็ก โมเดลนี้อาจลดต้นทุนในการหาลูกค้าและทดสอบว่าผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์ตลาดจริงหรือไม่ ส่วน JD.com จะได้ภาพที่กว้างขึ้นว่า ผู้ซื้ออยากให้หุ่นยนต์ทำงานใด มากกว่าดูเฉพาะสิ่งที่ผู้ผลิตเลือกจะสร้างขึ้นมาเอง

2. ทำมาตรฐานชิ้นส่วน เริ่มจากแบตเตอรี่

แบตเตอรี่เป็นตัวอย่างสำคัญของแนวคิดการรวมดีมานด์ของ JD.com บริษัทกำลังทำงานร่วมกับพันธมิตรในอุตสาหกรรมหุ่นยนต์กว่า 20 ราย เพื่อกำหนดขนาดแบตเตอรี่ จุดเชื่อมต่อ โปรโตคอลการสื่อสาร และมาตรฐานความปลอดภัยร่วมกัน พร้อมใช้การจัดซื้อรวม การเตรียมสต็อก และการส่งมอบเป็นช่วง ๆ 51517

ประโยชน์ที่ตั้งใจไว้ ได้แก่

• ลดต้นทุนจัดซื้อและต้นทุนชิ้นส่วนจากปริมาณการสั่งซื้อที่มากขึ้น
• ลดการออกแบบเฉพาะรุ่นและงานวิศวกรรมที่ซ้ำซ้อน
• ทำให้การสำรองอะไหล่คาดการณ์ได้ง่ายขึ้น
• เปลี่ยนและบำรุงรักษาได้สะดวกกว่าเดิม
• ย่นระยะเวลาพัฒนาผลิตภัณฑ์และให้บริการ

มาตรฐานแบตเตอรี่ไม่ได้แก้ปัญหาการทำงานร่วมกันของหุ่นยนต์ทั้งหมด และแหล่งข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ได้ยืนยันว่าบริษัทลดต้นทุนได้มากเพียงใด แต่กรณีนี้สะท้อนแนวทางที่กว้างกว่าของ JD.com นั่นคือ ค้นหาความต้องการร่วมของผู้ผลิตที่แข่งขันกัน แล้วใช้ขนาดของการจัดซื้อและโลจิสติกส์ทำให้การรองรับความต้องการนั้นมีประสิทธิภาพขึ้น

3. เปลี่ยนพื้นที่ธุรกิจให้เป็นสนามทดสอบจากการใช้งานจริง

JD.com กำลังเปิดพื้นที่เชิงพาณิชย์บางส่วนให้หุ่นยนต์เข้ามาทำงานจริง แทนที่จะนำเสนอเพียงการสาธิตบนเวที ตัวอย่างที่มีการรายงาน ได้แก่ การนำทางและช่วยเลือกซื้อสินค้าในห้าง การเติมสินค้าในชั้นวาง การชงกาแฟ งานคลังสินค้าและคัดแยก การจัดส่งอัตโนมัติ การแพ็กยาในร้านขายยา และการช่วยดูแลผู้สูงอายุ นอกจากนี้ยังมีบริการตรวจวิเคราะห์ ซ่อม เปลี่ยนแบตเตอรี่ บำรุงรักษา ประเมินสภาพ และรีไซเคิล 16182022

พื้นที่เหล่านี้มีความสำคัญเพราะบังคับให้หุ่นยนต์เผชิญกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง ทั้งผังพื้นที่ สิ่งของ ลูกค้า ขั้นตอนการทำงาน และรูปแบบความผิดพลาด หุ่นยนต์ที่ทำงานซ้ำ ๆ ในร้านค้าหรือคลังสินค้าจึงอาจสร้างข้อมูลที่เป็นประโยชน์กว่าหุ่นยนต์ซึ่งทำตามบทสาธิตสั้น ๆ ที่ถูกเตรียมไว้ล่วงหน้า

JD.com มองพื้นที่ธุรกิจเหล่านี้เป็นเสมือนการฝึกปฏิบัติอย่างต่อเนื่อง หุ่นยนต์ได้ประสบการณ์จากการทำงาน ขณะที่บริษัทได้เรียนรู้ว่างานใดคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ จุดใดยังต้องอาศัยมนุษย์ช่วย และลูกค้าคาดหวังอะไรจากระบบที่ติดตั้งใช้งานแล้ว 1517

4. สร้างเครือข่ายซ่อมและบริการตลอดอายุการใช้งาน

บริการหลังการขายอาจไม่ใช่ส่วนที่หวือหวาที่สุดของธุรกิจหุ่นยนต์ แต่เป็นหนึ่งในส่วนที่สำคัญที่สุด เครื่องจักรที่ตรวจวิเคราะห์ไม่ได้ ซ่อมไม่ได้ อัปเกรดไม่ได้ หรือรีไซเคิลอย่างปลอดภัยไม่ได้ อาจกลายเป็นภาระราคาแพง แม้เทคโนโลยีหลักจะทำงานได้ก็ตาม

JD.com ระบุว่าได้สร้างศูนย์ซ่อมหุ่นยนต์ในจีนแล้ว 8 แห่ง และเปิดตัวเป้าหมายบริการ “120” ได้แก่ ตอบสนองภายใน 1 นาที เข้าหน้างานภายใน 2 ชั่วโมง และซ่อมให้เสร็จภายในวันเดียวกัน ความสามารถด้านการซ่อมยังขยายไปยังยุโรป ตะวันออกกลาง และอเมริกาเหนือ 415

บริษัทมีแผนสร้างฐาน RoboBase 80 แห่งภายใน 5 ปี และพัฒนาบริการหลังการขายให้ครอบคลุมกว่า 100 ประเทศและภูมิภาค ฐานเหล่านี้ถูกวางให้รวมการจัดแสดงและส่งมอบ การบำรุงรักษา การวิจัยและออกแบบ การประกอบนำร่อง การเก็บข้อมูล การผลิต และการอัปเกรดผลิตภัณฑ์ไว้ในระบบบริการตลอดวงจรชีวิต 57

ในทางทฤษฎี เครือข่ายดังกล่าวจะช่วยให้ผู้ผลิตหุ่นยนต์เข้าถึงบริการที่มีต้นทุนสูงเกินกว่าจะสร้างเอง และช่วยตอบคำถามพื้นฐานของลูกค้าได้ชัดขึ้นว่า “ถ้าหุ่นยนต์เสีย จะมีใครมาซ่อมให้?”

5. สร้างวงจรข้อมูลจากโลกจริง

Embodied AI หรือ AI ที่เชื่อมการรับรู้เข้ากับการลงมือทำ ต้องใช้ข้อมูลที่บอกทั้งสิ่งที่หุ่นยนต์มองเห็น วิธีการเคลื่อนไหว สิ่งที่สัมผัส และการตอบสนองต่อสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด JD Cloud ระบุว่ามีแผนเก็บข้อมูลจากสถานการณ์จริงมากกว่า 10 ล้านชั่วโมงภายใน 2 ปี และใช้ข้อมูลดังกล่าวเป็นฐานพัฒนาชุดโมเดล AI ที่บริษัทควบคุมเอง 5611

รายงานก่อนหน้านี้อธิบายกระบวนการเก็บข้อมูลตั้งแต่การรวบรวม การติดป้ายกำกับ การฝึกโมเดล ไปจนถึงการตรวจสอบความถูกต้อง ครอบคลุมโลจิสติกส์ การผลิตอุตสาหกรรม สุขภาพ บริการในบ้าน และการดูแลเมือง JD.com ยังพูดถึงการเก็บทั้งวิดีโอจากการทำงานของมนุษย์ในโลกจริงและข้อมูลจากตัวหุ่นยนต์เอง 2426

วงจรข้อมูลที่บริษัทต้องการสร้างมีลักษณะดังนี้

1. หุ่นยนต์ทำงานในร้านค้า คลังสินค้า บ้าน และสถานที่ทำงานอื่น ๆ
2. การทำงานสร้างข้อมูลของทั้งความสำเร็จ ความผิดพลาด และสถานการณ์ปลายขอบ
3. ข้อมูลช่วยปรับปรุงโมเดล อินเทอร์เฟซ และการวางแผนงาน
4. ระบบที่ดีขึ้นถูกนำกลับไปใช้งานในเครือข่ายเดิมเพื่อทดสอบและเก็บข้อมูลรอบใหม่

ข้อควรระวังคือ วิดีโอจำนวนมากไม่ได้แปลว่าจะเป็นชุดข้อมูลหุ่นยนต์คุณภาพสูงโดยอัตโนมัติ ข้อมูลต้องเกี่ยวข้องกับงาน มีการติดป้ายกำกับที่ดี สามารถใช้งานได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย และเชื่อมโยงกับการกระทำและผลลัพธ์ที่โมเดลจำเป็นต้องเรียนรู้ ตัวเลข 10 ล้านชั่วโมงของ JD.com เป็นเป้าหมาย ดังนั้นคุณค่าทางเทคนิคที่แท้จริงยังไม่ควรถูกสรุปล่วงหน้า

เหตุผลที่ JD.com เชื่อว่าเครือข่ายร่วมกันอาจใช้การได้

ประหยัดจากขนาด

การรวมดีมานด์เพิ่มอำนาจต่อรองและช่วยวางแผนสต็อกได้ดีขึ้น ขณะที่มาตรฐานร่วมอาจลดงานออกแบบซ้ำและความซับซ้อนของอะไหล่ โดยเฉพาะชิ้นส่วนที่ใช้ร่วมกันได้ เช่น แบตเตอรี่ 1015

ความน่าเชื่อถือคือความสามารถด้านปฏิบัติการ

ความน่าเชื่อถือของหุ่นยนต์ไม่ได้หมายถึงแค่การทำงานหนึ่งอย่างให้สำเร็จ แต่รวมถึงเวลาที่เครื่องพร้อมใช้งาน การตรวจวิเคราะห์ อะไหล่ ช่างภาคสนาม การอัปเดตซอฟต์แวร์ และการจัดการเมื่อหมดอายุการใช้งาน เครือข่ายตลอดวงจรชีวิตจะทำให้สิ่งเหล่านี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่เรื่องที่ค่อยคิดภายหลัง 78

ได้รับข้อมูลตอบกลับจากตลาดเร็วขึ้น

ธุรกิจอีคอมเมิร์ซและพื้นที่ปฏิบัติการของ JD.com สามารถเชื่อมการค้นหาสินค้า คำถามจากลูกค้า ธุรกรรม รีวิว การติดตั้ง และเหตุการณ์ซ่อมบำรุงเข้าด้วยกัน ข้อมูลเหล่านี้อาจช่วยให้แบรนด์ค้นพบกรณีใช้งานที่มีศักยภาพและจัดลำดับการปรับปรุงทางเทคนิคได้เร็วกว่าการทดลองแบบแยกส่วน 47

แก้ปัญหาที่ทุกฝ่ายได้ประโยชน์ แต่ไม่มีใครอยากลงทุนคนเดียว

มาตรฐานและข้อมูลร่วมสร้างประโยชน์ให้กับทั้งอุตสาหกรรม แต่ผู้ผลิตรายเล็กอาจไม่มีแรงจูงใจหรือทรัพยากรมากพอจะสร้างระบบเหล่านี้ด้วยตัวเอง JD.com จึงพยายามเข้าไปอยู่ตรงช่องว่างดังกล่าว ด้วยการทำหน้าที่พร้อมกันในฐานะผู้จัดระเบียบ ผู้ซื้อ ผู้ให้บริการ ผู้ดำเนินการพื้นที่ใช้งาน และแพลตฟอร์มข้อมูล

สิ่งที่ยังต้องพิสูจน์

กลยุทธ์นี้มีความทะเยอทะยาน แต่ข้ออ้างสำคัญส่วนใหญ่ยังเป็นเรื่องในอนาคต แผนสร้าง RoboBase 80 แห่ง การให้บริการกว่า 100 ประเทศ การเก็บข้อมูล 10 ล้านชั่วโมง การลงทุน 10,000 ล้านหยวน เป้าหมายแบรนด์ที่มียอดขายสูง 100 แบรนด์ การใช้งานปลายทาง 1 ล้านจุด และการสร้างงานด้านบริการหลังการขายกว่า 100,000 ตำแหน่ง ล้วนเป็นแผนหรือเป้าหมายที่ประกาศไว้ 567

รายงานที่มีอยู่สนับสนุนว่าบริษัทมีองค์ประกอบสำคัญบางส่วนแล้ว เช่น ความร่วมมือกับแบรนด์หุ่นยนต์กว่า 200 แบรนด์ ศูนย์ซ่อมในจีน 8 แห่ง การทำมาตรฐานแบตเตอรี่กับพันธมิตรกว่า 20 ราย และการนำหุ่นยนต์ไปใช้งานในค้าปลีก โลจิสติกส์ การบำรุงรักษา สุขภาพ และบริการในบ้าน 41518

แต่สิ่งเหล่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่าเครือข่ายทั้งหมดจะลดต้นทุน เพิ่มความน่าเชื่อถือ หรือทำให้เกิดการใช้งานจำนวนมากในระดับโลกได้จริง การดำเนินงานจะขึ้นอยู่กับว่าแบรนด์คู่แข่งยอมรับมาตรฐานร่วมมากน้อยเพียงใด ข้อมูลจากโลกจริงช่วยให้หุ่นยนต์ทำงานดีขึ้นได้จริงหรือไม่ เศรษฐศาสตร์ของบริการหลังการขายใช้ได้ในแต่ละตลาดหรือไม่ และลูกค้ายังยินดีจ่ายเงินให้หุ่นยนต์หลังจบโครงการนำร่องหรือเปล่า

บทสรุป

JD.com กำลังเดิมพันว่า คอขวดของ Embodied AI ไม่ได้อยู่ที่ “ความฉลาดในตัวหุ่นยนต์” เพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ระบบแวดล้อมซึ่งทำให้หุ่นยนต์มีราคาที่ซื้อไหว ติดตั้งได้จริง ซ่อมได้ง่าย และเรียนรู้จากการทำงานจริงได้ต่อเนื่อง

ยุทธศาสตร์ของบริษัทจึงรวมขนาดเข้าด้วยกัน 4 ด้าน ได้แก่ ดีมานด์จากแพลตฟอร์มการค้า การจัดซื้อและโลจิสติกส์สำหรับชิ้นส่วนร่วม พื้นที่ปฏิบัติการสำหรับการใช้งานและเก็บข้อมูล และเครือข่ายบริการตลอดอายุการใช้งาน หากทำได้ตามแผน JD.com อาจช่วยเปลี่ยนผลิตภัณฑ์หุ่นยนต์ที่กระจัดกระจายให้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่ดูแลและขยายได้ง่ายขึ้น

แต่ในตอนนี้ หลักฐานที่แข็งแรงที่สุดคือ JD.com กำลังประกอบโครงสร้างพื้นฐานสำหรับอุตสาหกรรมหุ่นยนต์—not ว่าเครือข่ายหุ่นยนต์ระดับโลกตามที่สัญญาไว้ได้เกิดขึ้นแล้ว