คลื่นความร้อนยุโรปกำลังกลายเป็นบททดสอบความมั่นคงอาหารโลก

ความไม่แน่นอนนี้มีความสำคัญ เพราะตัวเลขคาดการณ์ในระยะแรกอาจเปลี่ยนแปลงได้เมื่อมีข้อมูลการเก็บเกี่ยวจริง และเมื่อความเสียหายแตกต่างกันไปในแต่ละภูมิภาค

แม่น้ำตื้นกำลังกลายเป็นคอขวดของโลจิสติกส์อาหาร

ปัญหาผลผลิตกำลังถูกซ้ำเติมด้วยปัญหาการขนส่ง การขาดแคลนฝนเป็นเวลานานและคลื่นความร้อนที่เกิดซ้ำทำให้แม่น้ำโป ไรน์ และดานูบมีระดับน้ำต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ในเดือนสิงหาคม ตามข้อมูลของ JRC และระบบติดตามของโคเปอร์นิคัส ซึ่งเป็นโครงการสังเกตการณ์โลกของสหภาพยุโรป

แม่น้ำไรน์ยังลดลงแตะระดับต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ในหลายจุดของเยอรมนีและเนเธอร์แลนด์ ระดับน้ำต่ำไม่ได้ทำให้การเดินเรือหยุดลงทั้งหมด แต่บังคับให้เรือบรรทุกสินค้าแต่ละลำรับน้ำหนักได้น้อยลง ผู้ประกอบการอาจต้องเพิ่มจำนวนเรือ เดินทางช้าลง หรือเปลี่ยนไปใช้รถไฟและถนน ซึ่งล้วนเพิ่มต้นทุนและลดความแน่นอนของการส่งมอบ

แม่น้ำไรน์ ดานูบ และโปเชื่อมโยงพื้นที่อุตสาหกรรมและเกษตรกรรมสำคัญของยุโรป การหยุดชะงักจึงกระทบการเคลื่อนย้ายธัญพืช อาหารสัตว์ ปุ๋ย และสินค้าโภคภัณฑ์อื่น ๆ ในเวลาเดียวกับที่แนวโน้มผลผลิตกำลังอ่อนแอลง

นี่ทำให้เกิดผลกระทบแบบทวีคูณ: ผลผลิตที่ลดลงอาจทำให้ยุโรปต้องนำเข้าสินค้ามากขึ้น ขณะที่ทางน้ำที่ตื้นเขินทำให้ต้นทุนการนำเข้าสูงขึ้น และอาจลดความสามารถของยุโรปในการช่วยรองรับภาวะขาดแคลนในตลาดโลก

การค้าและปุ๋ยเพิ่มแรงกดดันอีกชั้น

ทะเลดำเป็นอีกจุดเสี่ยงสำคัญ การโจมตีสถานที่ส่งออกสินค้าเกษตรและเรือพาณิชย์ในช่วงที่ผ่านมาได้ทำให้การขนส่งน้ำมันและธัญพืชจากรัสเซียกับยูเครนหยุดชะงัก ตามรายงานของรอยเตอร์ หลักฐานที่มีอยู่ยังไม่สามารถระบุได้ว่าการลดลงของการส่งออกยูเครนในปัจจุบันมีสัดส่วนเท่าใดที่เกิดจากภัยแล้งในยุโรปโดยตรง แต่การหยุดชะงักเพิ่มเติมจะลดความยืดหยุ่นของระบบการค้าโลกที่กำลังตึงตัวอยู่แล้ว

ความปั่นป่วนในช่องแคบฮอร์มุซกระทบระบบอาหารผ่านพลังงานและปุ๋ย องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO ระบุว่า ปุ๋ยราว 1.3 ล้านตันต่อเดือนไม่สามารถผ่านช่องแคบดังกล่าวได้อีก ขณะที่ธนาคารโลกรายงานว่า ราคายูเรียเพิ่มขึ้น 46% เมื่อเทียบกับเดือนก่อน และดัชนีราคาสินค้าเกษตรเพิ่มขึ้น 8% จากการหยุดชะงักของเส้นทางน้ำมัน ก๊าซ และปุ๋ย

พลังงานที่แพงขึ้นทำให้ต้นทุนการสูบน้ำเพื่อชลประทาน การอบแห้ง การเก็บรักษา และการขนส่งสูงขึ้น ส่วนปุ๋ยที่แพงขึ้นอาจทำให้เกษตรกรลดปริมาณการใช้หรือชะลอการซื้อ ซึ่งอาจส่งผลให้ผลผลิตในฤดูเพาะปลูกถัดไปลดลง ผลกระทบเหล่านี้รุนแรงเป็นพิเศษต่อประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าเชื้อเพลิง ปุ๋ย หรืออาหาร

เอลนีโญอาจขยายความเสี่ยง แต่ยังไม่ใช่คำอธิบายภัยแล้งยุโรป

ธนาคารโลกประเมินโอกาสที่เอลนีโญจะเกิดขึ้นภายในกลางปี 2026 และต่อเนื่องไปถึงปี 2027 ไว้ที่ 61–87% พร้อมเตือนว่าอาจกระทบผลผลิตในเอเชียใต้ แอฟริกาตอนใต้ และบางส่วนของเอเชียตะวันออก

หากการคาดการณ์นี้เกิดขึ้นจริง สภาพอากาศที่สร้างความเสียหายในภูมิภาคผู้ผลิตรายใหญ่อื่น ๆ อาจเกิดขึ้นในช่วงที่ยุโรปกำลังรับมือกับผลผลิตและการขนส่งที่ลดลง ซึ่งจะทำให้ตลาดโลกมีทางเลือกในการรับมือกับความขาดแคลนน้อยลง

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นความเสี่ยงจากการเกิดแรงกระแทกหลายด้านพร้อมกัน ไม่ใช่หลักฐานว่าเอลนีโญเป็นสาเหตุของภัยแล้งยุโรปในปัจจุบัน แหล่งข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่สามารถระบุค่าทางสถิติที่แน่นอนได้ว่าการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเพิ่มโอกาสเกิดการขาดแคลนความชื้นในดินครั้งนี้มากเพียงใด

ข้อสรุปที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนกว่าคือ ภัยแล้งในยุโรปกำลังเลวร้ายลง และหากภูมิภาคผู้ผลิตรายอื่นเผชิญแรงกระแทกพร้อมกัน ตลาดอาหารโลกจะยิ่งรักษาเสถียรภาพได้ยากขึ้น

รายงาน SOFI 2026 บอกอะไรเกี่ยวกับความหิวโหยทั่วโลก

รายงานสถานการณ์ความมั่นคงอาหารและโภชนาการของโลกปี 2026 หรือ SOFI 2026 ระบุว่า จำนวนผู้ประสบความหิวโหยทั่วโลกลดลงเป็นปีที่สามติดต่อกัน แต่การฟื้นตัวดังกล่าวยังเปราะบาง

ในปี 2025 มีผู้คนประมาณ 645 ล้านคน หรือ 7.8% ของประชากรโลก เผชิญความหิวโหย แอฟริกามีผู้ประสบปัญหานี้ 309 ล้านคน และมีอัตราความหิวโหย 20.0% เทียบกับ 6.0% ในเอเชีย และ 4.8% ในละตินอเมริกาและแคริบเบียน

รายงานฉบับเดียวกันประเมินว่า ผู้คนราว 2.1 พันล้านคนเผชิญภาวะไม่มั่นคงทางอาหารในระดับปานกลางหรือรุนแรงในปี 2025 ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้ยืนยันว่าแอฟริกาจะมีสัดส่วนมากกว่าครึ่งหนึ่งของความไม่มั่นคงทางอาหารทั่วโลกภายในปี 2030 เพราะยังไม่มีหลักฐานที่เพียงพอสำหรับการคาดการณ์เฉพาะดังกล่าว

แต่ตัวเลขสะท้อนให้เห็นชัดเจนว่าแรงกระแทกด้านราคา ปัจจัยการผลิต และการค้าจะส่งผลไม่เท่ากันทุกพื้นที่ ครัวเรือนในประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าและกลุ่มคนที่เปราะบางอยู่แล้วจะได้รับผลกระทบมากที่สุด

สิ่งที่ผู้กำหนดนโยบายควรทำตอนนี้

เป้าหมายเร่งด่วนคือป้องกันไม่ให้ภัยแล้งระดับภูมิภาคกลายเป็นวิกฤตด้านราคาและการเข้าถึงอาหารในวงกว้าง โดยควรดำเนินการดังนี้

1. เปิดทางให้การค้าธัญพืชเดินหน้าต่อไป หลีกเลี่ยงมาตรการจำกัดการส่งออกที่ผลักภาวะขาดแคลนและแรงกดดันด้านราคาไปยังประเทศที่พึ่งพาการนำเข้า
2. รักษาเส้นทางขนส่งทางเลือก ใช้รถไฟ ถนน ท่าเรือ และเส้นทางเดินเรือ เพื่อให้การส่งออกธัญพืชจากยูเครนและประเทศอื่น ๆ ดำเนินต่อได้เมื่อแม่น้ำหรือเส้นทางที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งไม่สามารถใช้งานได้
3. ช่วยเหลือให้ตรงจุด ให้ความสำคัญกับเงินช่วยเหลือฉุกเฉิน อาหาร ปุ๋ย และสินเชื่อสำหรับประเทศผู้นำเข้าที่เปราะบาง แทนการพึ่งพาเพียงการอุดหนุนการบริโภคในวงกว้าง
4. สร้างความซ้ำซ้อนให้ระบบ ลงทุนในเกษตรที่ใช้น้ำอย่างมีประสิทธิภาพ เมล็ดพันธุ์ทนแล้ง ระบบจัดเก็บสินค้า การกระจายเส้นทางขนส่ง และข้อมูลผลผลิตกับสต็อกที่โปร่งใส

คลื่นความร้อนของยุโรปจึงควรถูกมองว่าเป็นบททดสอบความทนทานของระบบอาหารโลก ความเสียหายโดยตรงอยู่ในระดับภูมิภาค แต่ผลกระทบสามารถเดินทางต่อผ่านตลาดพืชผล แม่น้ำขนส่งสินค้า ราคาปุ๋ย และเส้นทางการค้า

หลักฐานในขณะนี้ชี้ให้เห็นถึงความเปราะบางที่เพิ่มขึ้น ยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าโลกกำลังเข้าสู่วิกฤตอาหารครั้งใหญ่ที่วัดขนาดได้อย่างสมบูรณ์แล้ว