ผู้ผลิตยุโรปกำลังเผชิญแรงกดดันที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเหล็กดิบหรือต้นน้ำที่นำเข้าแข่งขันกับเหล็กยุโรปเท่านั้น แต่ยังรวมถึงชิ้นส่วนและสินค้าสำเร็จรูปที่ใช้เหล็กมาก ซึ่งอาจเข้ามาแทนที่การผลิตในหลายจุดของห่วงโซ่มูลค่าได้พร้อมกัน
สำหรับ Eurometal ซึ่งเป็นสมาคมที่แทนผู้จัดจำหน่ายเหล็ก ผู้แปรรูปโลหะ และผู้ผลิตปลายน้ำ ประเด็นนี้จึงไม่ใช่แค่เรื่องยอดนำเข้าเหล็ก หากสินค้าสำเร็จรูปนำเข้าทำให้ชิ้นส่วนที่ผลิตในยุโรปสูญเสียคำสั่งซื้อ ผลกระทบอาจไหลย้อนกลับไปยังผู้จัดการวัสดุ ผู้แปรรูปโลหะ และผู้ผลิตเหล็ก ส่งผลต่อทั้งขีดความสามารถอุตสาหกรรมและการจ้างงาน
5
13
ช่องว่างที่ Eurometal มองว่าอยู่ใน CBAM
CBAM หรือ Carbon Border Adjustment Mechanism คือมาตรการปรับคาร์บอนก่อนข้ามพรมแดนของสหภาพยุโรป (EU) ออกแบบมาเพื่อลดปัญหา “คาร์บอนรั่วไหล” โดยกำหนดให้ผู้นำเข้าสินค้าที่อยู่ในขอบเขตต้องซื้อใบรับรองในราคาที่สอดคล้องกับตลาดคาร์บอนของ EU กลไกดังกล่าวเข้าสู่ระยะบังคับใช้เต็มรูปแบบในปี 2026
33
Eurometal ไม่ได้เสนอให้ยกเลิกราคาคาร์บอน แต่โต้แย้งว่า สินค้าสำเร็จรูปปลายน้ำบางประเภทที่มีเหล็กเป็นส่วนประกอบ ซึ่งนำเข้าเข้าสู่ EU อาจไม่ได้มีภาระ CBAM หรือมาตรการป้องกันทางการค้าที่เทียบเท่ากับสินค้าคล้ายกันที่ผลิตภายในกลุ่มประเทศ ในมุมของสมาคม ผู้ผลิตยุโรปจึงต้องแบกรับต้นทุนการลดคาร์บอนและการปฏิบัติตามกฎ ขณะที่สินค้านำเข้ามีโครงสร้างต้นทุนต่างออกไป
9
35
นี่คือโจทย์เชิงนโยบายที่ซับซ้อน คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า CBAM สามารถสร้างแรงจูงใจต่อการลดคาร์บอนในภาคอุตสาหกรรม และช่วยเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการที่สะอาดกว่า
34 ขณะเดียวกัน OECD พบว่ามาตรการคาร์บอนชายแดนอาจเพิ่มต้นทุนปัจจัยการผลิตของภาคปลายน้ำที่ไม่ได้อยู่ในขอบเขต ส่งผลให้ความสามารถในการแข่งขันของภาคเหล่านั้นลดลง
40
คำถามสำคัญจึงอยู่ที่การออกแบบขอบเขต: EU จะป้องกันการรั่วไหลของคาร์บอนได้อย่างไร โดยไม่ทำให้การผลิตย้ายจากวัสดุต้นน้ำไปอยู่ในสินค้านำเข้าสำเร็จรูปแทน
ทำไมผลกระทบจึงอาจลามทั้งห่วงโซ่
แกนกลางของคำเตือนคือการย้ายฐานการผลิตอาจเริ่มจากปลายน้ำก่อน ตัวอย่างเช่น เมื่อผู้ผลิตในยุโรปสูญเสียคำสั่งซื้อชิ้นส่วนให้กับสินค้าสำเร็จรูปจากต่างประเทศ ผลกระทบจะไม่หยุดที่โรงงานประกอบ แต่ยังลดความต้องการเหล็กและบริการแปรรูปภายในภูมิภาคด้วย
Eurometal คาดการณ์ว่าอาจมีการสูญเสียงานในภาคการผลิต 300,000 ตำแหน่งภายในสิ้นปี 2026 ท่ามกลางการแข่งขันจากจีนที่ขยายตัว ตัวเลขดังกล่าวเป็นคำเตือนและการประเมินของสมาคมอุตสาหกรรม ไม่ใช่ประมาณการการจ้างงานอย่างเป็นทางการของ EU จึงควรตีความในฐานะข้อเรียกร้องเชิงนโยบายของภาคธุรกิจ
11
อุตสาหกรรมยานยนต์สะท้อนเดิมพันที่สูง
ห่วงโซ่อุปทานยานยนต์มีความสำคัญต่อประเด็นนี้ เพราะพึ่งพาเครือข่ายผู้จัดหาชิ้นส่วนโลหะจำนวนมาก และแข่งขันในตลาดที่อ่อนไหวต่อราคา คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่าอุตสาหกรรมยานยนต์มีมูลค่าคิดเป็น 1 ล้านล้านยูโรของ GDP ใน EU คิดเป็นหนึ่งในสามของการลงทุนวิจัยและพัฒนาโดยภาคเอกชน และรองรับงานทางตรงและทางอ้อม 13 ล้านตำแหน่ง
17
การปรับโครงสร้างของ Volkswagen ยิ่งทำให้ความกังวลต่อการจ้างงานภาคอุตสาหกรรมเด่นชัดขึ้น โดยรายงานในปี 2026 ระบุว่าบริษัทกำลังพิจารณาลดตำแหน่งงานได้มากถึง 100,000 ตำแหน่ง ควบคู่ความเป็นไปได้ที่จะปิดโรงงานบางแห่ง
18
19
อย่างไรก็ดี การปรับโครงสร้างของบริษัทเดียวไม่อาจพิสูจน์ผลของขอบเขต CBAM หรือการนำเข้าได้โดยตรง เพราะยังมีแรงกดดันจากการแข่งขัน อุปสงค์ และการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีร่วมด้วย แต่กรณีนี้สะท้อนว่าความเปลี่ยนแปลงที่จุดหนึ่งสามารถส่งแรงกระเพื่อมไปทั่วระบบการผลิตที่เชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิดได้
ขบวนรถที่บรัสเซลส์ต้องการสื่ออะไร
เมื่อวันที่ 7 กันยายน Eurometal และพันธมิตรจัดกิจกรรม European Convoy for Industrial Competitiveness ในย่านสถาบันยุโรปของกรุงบรัสเซลส์ ภายใต้คำขวัญ “Keep Manufacturing in Europe” หรือ “รักษาการผลิตไว้ในยุโรป”
12
14
ผู้เข้าร่วมวางแผนนำโลงศพเชิงสัญลักษณ์ 10 ใบเดินรอบอาคาร Berlaymont ซึ่งเป็นสำนักงานใหญ่ของคณะกรรมาธิการยุโรป เพื่อสื่อถึงกำลังการผลิต ความรู้ความชำนาญของภาคอุตสาหกรรม และตำแหน่งงานที่พวกเขาเห็นว่ากำลังตกอยู่ในความเสี่ยง
11
14
ข้อเรียกร้องของ Eurometal ได้แก่
- เงื่อนไขการแข่งขันที่เป็นธรรมและเท่าเทียมกันตลอดห่วงโซ่การผลิต
- กฎ CBAM และกฎการค้าที่ครอบคลุมผลิตภัณฑ์เหล็กแปรรูปและสินค้าสำเร็จรูปปลายน้ำ
- มาตรการป้องกันการหลีกเลี่ยงกฎที่เข้มแข็งขึ้น
- การตรวจสอบย้อนกลับที่ดีขึ้น รวมถึงแหล่งกำเนิดของโลหะในสินค้านำเข้า
9
12
บททดสอบของนโยบายอุตสาหกรรมยุโรป
สารหลักจากการประท้วงคือ EU ไม่ควรวัดความสามารถในการแข่งขันทางอุตสาหกรรมแค่จุดที่เหล็กดิบข้ามพรมแดน แต่ต้องติดตามผลของนโยบายไปตลอดเส้นทาง ตั้งแต่การแปรรูป การผลิตชิ้นส่วน จนถึงการประกอบสินค้าขั้นสุดท้าย
ผู้กำหนดนโยบายอาจไม่เห็นด้วยกับแนวทางแก้ไขที่ Eurometal เสนอทั้งหมด แต่หลักฐานที่มีชี้ว่าประเด็นความสามารถในการแข่งขันของภาคปลายน้ำเป็นข้อถกเถียงที่มีอยู่จริง ขณะที่ตัวเลขการสูญเสียงานขนาดใหญ่ยังเป็นการคาดการณ์จากภาคอุตสาหกรรม ไม่ใช่ข้อสรุปที่ยุติแล้ว ท้ายที่สุด ความสำเร็จของ CBAM จะถูกตัดสินไม่เพียงจากผลต่อการปล่อยก๊าซเรือนกระจก แต่จากการที่ยุโรปยังรักษาการลงทุนและฐานการผลิตตลอดห่วงโซ่อุปทานที่จำเป็นต่อการเปลี่ยนผ่านสีเขียวได้หรือไม่
34
40