หลักฐานชี้จีนกำลังปูทางใช้หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ในสงคราม แต่ยังไม่มี “ทหารหุ่นยนต์” ประจำการ

จีนกำลังสร้างเส้นทางจากหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์เชิงพาณิชย์ไปสู่งานทดลองทางทหาร หลักฐานที่เปิดเผยต่อสาธารณะสะท้อนการทำงานด้านการจัดซื้อ ข้อมูลฝึก ระบบรับรู้สภาพแวดล้อม และแนวคิดการใช้งาน เช่น การรบในเขตเมืองหรือภารกิจหลังแนวข้าศึก แต่สิ่งที่หลักฐานยืนยันได้ในขณะนี้คือ การทดสอบและการวางแผน ไม่ใช่การมีทหารราบหุ่นยนต์ติดอาวุธประจำการแล้ว 33

หลักฐานบอกอะไร: มีสายงานวิจัยและจัดซื้อ ไม่ใช่กองทหารหุ่นยนต์

Reuters ตรวจทานประกาศจัดซื้อของกองทัพจีน งานวิชาการ สิทธิบัตร เอกสารทางการ บันทึกภาครัฐ และเอกสารจากอุตสาหกรรมกลาโหมมากกว่า 100 รายการ พบว่าสถาบันทางทหารของจีนกำลังทดสอบหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ตามข้อกำหนดของสนามรบ และศึกษาว่าจะทำงานร่วมกับกำลังพลอย่างไร กิจกรรมดังกล่าวเร่งตัวขึ้นในช่วงปี 2025–2026 33

อย่างไรก็ดี ประกาศจัดซื้อหุ่นยนต์ งานวิจัยเชิงเทคนิค หรือการสาธิตต่อสาธารณะ ล้วนสะท้อนความสนใจเชิงสถาบันและการพัฒนาขีดความสามารถ แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่ากองทัพปลดปล่อยประชาชนจีน (PLA) ตั้งหน่วยรบหุ่นยนต์ที่พร้อมใช้งานจริงแล้ว

ภาพรวมจากเอกสารสาธารณะมีหลายส่วนที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่

• แนวคิดและงานวิจัยทางทหาร: นักวิจัยที่เชื่อมโยงกับ PLA สร้างแบบจำลองการใช้ฮิวแมนนอยด์ในการรบในเมืองและภารกิจหลังแนวข้าศึก ขณะที่หนังสือพิมพ์ PLA Daily เรียกร้องให้เร่งถ่ายทอดเทคโนโลยี “นักรบ” หุ่นยนต์จากห้องทดลองสู่สนามฝึกทหาร 33
• การจัดซื้อและโครงสร้างพื้นฐานสำหรับฝึก: มีรายงานความสนใจของฝ่ายทหารในการจัดหาหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ รวมถึงเทคโนโลยีด้านการรับรู้ การใช้งานมืออย่างคล่องแคล่ว และข้อมูลสำหรับฝึกระบบ สิ่งเหล่านี้คือองค์ประกอบพื้นฐานที่จะทำให้หุ่นยนต์ทำงานนอกการสาธิตที่เขียนบทไว้ได้ 33
• การเชื่อมโยงระหว่างภาคพาณิชย์กับกลาโหม: Unitree เป็นผู้ผลิตหุ่นยนต์เชิงพาณิชย์รายสำคัญ การประเมินของรัฐสภาสหรัฐฯ ระบุว่าบริษัทมีความเชื่อมโยงที่ได้รับการบันทึกไว้กับสถาบันในเครือ PLA และหน่วยงานพรรคคอมมิวนิสต์จีน รวมถึงการเข้าร่วมโครงการหลอมรวมพลเรือน-ทหาร การได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐ และการมีส่วนในงานวิจัยด้านกลาโหม 1
• กิจกรรมจากอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ: Norinco ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจด้านกลาโหมของจีน เผยแพร่ข้อมูลหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ Fuxi สำหรับภารกิจยามรักษาการณ์ ลาดตระเวน และตรวจตรา โดยเสนอการควบคุมระยะไกลเป็นทางเลือก 6
• การแข่งขันสาธารณะ: การแข่งขันหุ่นยนต์ในจีนแสดงให้เห็นพัฒนาการด้านการทรงตัว การเคลื่อนที่ และการลุกขึ้นหลังล้ม แต่เป็นเพียงเวทีทดสอบเทคโนโลยี ไม่ควรถูกตีความว่าเป็นหลักฐานความพร้อมรบ โดย H1 ของ Unitree ชนะการแข่งขันฮิวแมนนอยด์ระยะ 1,500 เมตรที่ปักกิ่งในปี 2025 4

บทบาทที่อาจมาก่อน “หุ่นยนต์ถือปืน”

ข้อดีเชิงปฏิบัติของรูปร่างคล้ายมนุษย์คือ มันออกแบบมาให้ทำงานในโครงสร้างพื้นฐานที่มนุษย์ใช้ ไม่ว่าจะเป็นบันได ประตู บันไดพาด เครื่องมือ หรือยานพาหนะ โดยไม่ต้องปรับสภาพแวดล้อมใหม่ทั้งหมดเหมือนระบบล้อหรือตีนตะขาบ

ด้วยเหตุนี้ บทบาทสนับสนุนจึงน่าเชื่อถือกว่าภาพหุ่นยนต์ทหารราบในแนวหน้า

ลาดตระเวนและสนับสนุนการบุกในเมือง

งานวิจัยทางทหารได้พิจารณาการใช้ฮิวแมนนอยด์ร่วมกับกำลังพลในการรบในเขตเมือง ภารกิจที่เป็นไปได้อาจรวมถึงการเข้าอาคารก่อนทหาร สำรวจห้อง ถือเซ็นเซอร์ เปิดประตู ตรวจภายในอาคาร และส่งภาพหรือข้อมูลจากเซ็นเซอร์กลับมา 33

ภารกิจเหล่านี้อาจลดความเสี่ยงต่อกำลังพลได้ แต่สนามรบในเมืองก็เป็นพื้นที่ที่ระบบรับรู้ทำงานยากที่สุดเช่นกัน ทั้งควัน อาคารพังเสียหาย พลเรือน แสงน้อย เศษซาก และการรบกวนทางอิเล็กทรอนิกส์ ล้วนทำให้การตัดสินใจของเครื่องจักรไม่น่าไว้วางใจได้ง่าย

แทรกซึมและปฏิบัติการหลังแนวข้าศึก

นักวิจัยได้สร้างแบบจำลองภารกิจหลังแนวข้าศึก ในทางทฤษฎี ฮิวแมนนอยด์อาจใช้วางเซ็นเซอร์ ตรวจสอบสถานที่ หรือเคลื่อนที่ในสภาพแวดล้อมเมืองหนาแน่นที่การเดินและการหยิบจับแบบมนุษย์มีประโยชน์ 33

แต่ข้อมูลสาธารณะยังไม่ยืนยันว่าแนวคิดเหล่านี้ก้าวไปเป็นภารกิจปฏิบัติการจริงของ PLA แล้ว

ยามรักษาการณ์และตรวจตรา

งานยามและตรวจตรามีความเป็นไปได้สูงกว่าในระยะแรก เพราะกำหนดขอบเขตพื้นที่และกติกาการทำงานได้ชัดกว่า Norinco ระบุความสามารถของ Fuxi ว่ารวมถึงยามรักษาการณ์ การลาดตระเวนทุกสภาพอากาศ และการตรวจตราอัจฉริยะ 6

ขนส่ง กู้คืน และงานเสี่ยงอันตราย

ในอนาคต ฮิวแมนนอยด์อาจใช้ขนส่งเสบียง กู้คืนอุปกรณ์ ตรวจพื้นที่อันตราย หรือช่วยเคลื่อนย้ายผู้บาดเจ็บ บริษัทสหรัฐฯ ที่พัฒนาฮิวแมนนอยด์เพื่อภาคกลาโหมก็ระบุการขนส่งเสบียง การลาดตระเวน การกู้อุปกรณ์หรือผู้บาดเจ็บ และการตรวจอันตรายเป็นการใช้งานที่เป็นไปได้เช่นกัน 43

ความสนใจของกองทัพจีนต่อระบบภาคพื้นไร้คนขับไม่ได้จำกัดอยู่ที่ฮิวแมนนอยด์ โดย PLA เคยเปิดประมูลหุ่นยนต์สุนัขขับเคลื่อนด้วย AI เพื่อทำงานลาดตระเวนร่วมกันและเก็บกู้วัตถุระเบิด ซึ่งสะท้อนว่าหุ่นยนต์ภาคพื้นชนิดอื่นที่พัฒนากว่าอาจถูกนำไปใช้ในภารกิจเสี่ยงได้ก่อน 34

เทคโนโลยีที่จีนให้ความสำคัญ

โจทย์ที่ยากที่สุดไม่ใช่การทำให้หุ่นยนต์เดินบนเวที แต่คือการทำให้มันรับรู้ ตัดสินใจ และลงมือทำได้อย่างเชื่อถือได้ในสภาพแวดล้อมที่ควบคุมไม่ได้

งานที่เกี่ยวข้องกับการทหารของจีนซึ่งปรากฏต่อสาธารณะชี้ไปยัง 4 ลำดับความสำคัญหลัก

1. การรับรู้และการนำทาง: หุ่นยนต์ต้องตีความข้อมูลภาพ เรดาร์ และการเคลื่อนไหว ระบุสิ่งกีดขวาง และนำทางผ่านภูมิประเทศหลากหลาย การจัดซื้อทางทหารครอบคลุมระบบเก็บและติดป้ายกำกับข้อมูลประเภทนี้เพื่อฝึกฮิวแมนนอยด์ 5
2. การหยิบจับอย่างคล่องแคล่ว: ฮิวแมนนอยด์ที่ใช้งานได้ต้องเปิดประตู จับมือจับ และใช้เครื่องมือหรือวัตถุที่ออกแบบมาเพื่อมือมนุษย์ ความสนใจด้าน “การรับรู้อัจฉริยะและการปฏิบัติการอย่างคล่องแคล่ว” สะท้อนความจำเป็นนี้ 7
3. การเคลื่อนที่และการทรงตัว: หุ่นยนต์ต้องขึ้นบันได เดินบนพื้นขรุขระ แบกน้ำหนัก และลุกกลับขึ้นได้เมื่อหกล้ม การแข่งขันทดสอบความสามารถบางส่วนได้ แต่การแข่งขันที่ควบคุมเงื่อนไขยังห่างไกลจากความทนทานในสนามรบ 4
4. ข้อมูลฝึก AI ที่เชื่อมกับโลกกายภาพ: ความเป็นอิสระของฮิวแมนนอยด์ต้องพึ่งข้อมูลจำนวนมากที่เชื่อมสัญญาณจากเซ็นเซอร์ การกระทำทางกายภาพ และผลลัพธ์เข้าด้วยกัน การจัดซื้อของจีนบ่งชี้ถึงความพยายามสร้างสายงานข้อมูลและการประเมินดังกล่าว 5

เหตุใดการนำไปใช้เป็นอาวุธในสนามรบจึงยังไม่แน่นอน

แม้หุ่นยนต์สองขาจะมีข้อดีในพื้นที่ที่มนุษย์สร้างขึ้น แต่ข้อจำกัดในสงครามยังมีมาก

พลังงานและระยะเวลาทำงาน เป็นข้อจำกัดสำคัญ การเดินแบบไดนามิก การประมวลผลบนตัวเครื่อง และการหยิบจับล้วนใช้พลังงานสูง ขณะที่แบตเตอรี่เพิ่มน้ำหนักและภาระด้านลอจิสติกส์

ความน่าเชื่อถือ ก็เป็นปัญหา หุ่นยนต์ที่ทำงานได้ในการสาธิตในอาคารยังต้องรับมือกับโคลน ฝุ่น ฝน ความร้อน ข้อต่อเสียหาย เซ็นเซอร์ถูกบดบัง ผลจากแรงระเบิด และการบำรุงรักษาที่ห่างไกลจากศูนย์ซ่อม

การสื่อสารมีความเปราะบาง การควบคุมทางไกลช่วยให้มนุษย์ร่วมตัดสินใจได้ แต่ต้องอาศัยสัญญาณที่อาจถูกก่อกวน มีความหน่วง หรือส่งภาพได้ไม่ครบถ้วน หากเพิ่มความอิสระให้หุ่นยนต์เพื่อลดการพึ่งพาสัญญาณ ก็จะเพิ่มความเสี่ยงด้านความปลอดภัยและความรับผิดชอบ

ต้นทุนอาจไม่คุ้มค่า ฮิวแมนนอยด์รวมแอคชูเอเตอร์ เซ็นเซอร์ แบตเตอรี่ และฮาร์ดแวร์ประมวลผลราคาแพงไว้ด้วยกัน แต่ก็อาจถูกทำให้ใช้งานไม่ได้ด้วยทุ่นระเบิด สะเก็ดระเบิด โดรนขนาดเล็ก การรบกวนสัญญาณ หรืออาวุธปืนเล็ก

ที่สำคัญที่สุด ยังไม่มีหลักฐานสาธารณะที่น่าเชื่อถือว่าหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ติดอาวุธถูกประจำการกับหน่วย PLA ที่ปฏิบัติการจริง Reuters พบหลักฐานเรื่องการวิจัย การจัดหา และการวางแผนเพื่อใช้งานในอนาคต ไม่ใช่การยืนยันว่ามีทหารราบหุ่นยนต์อยู่ในประจำการ 33

การเลือกเป้าหมายอัตโนมัติ: ปมจริยธรรมและกฎหมายที่สำคัญที่สุด

รูปลักษณ์คล้ายมนุษย์ไม่ใช่ประเด็นหลัก คำถามสำคัญคือ ระบบสามารถเลือกและโจมตีมนุษย์ได้เองหรือไม่

ในการสู้รบในเมือง ระบบต้องแยกแยะนักรบออกจากพลเรือน ระบุผู้บาดเจ็บหรือผู้ยอมจำนน ตีความพฤติกรรมที่เปลี่ยนอย่างรวดเร็ว และปฏิบัติตามกฎการใช้กำลังของผู้บังคับบัญชา หลักฐานสาธารณะในปัจจุบันยังไม่แสดงว่าฮิวแมนนอยด์ทำสิ่งเหล่านี้ได้อย่างน่าเชื่อถือในสถานการณ์รบจริง

กฎหมายมนุษยธรรมระหว่างประเทศกำหนดหลักการแยกแยะเป้าหมาย ความได้สัดส่วน และการใช้ความระมัดระวังที่ทำได้ในการโจมตี หน้าที่เหล่านี้ไม่อาจโยนให้แก่อัลกอริทึมได้ง่าย ๆ การควบคุมโดยมนุษย์อย่างมีความหมายต้องมีผู้ปฏิบัติการหรือผู้บังคับบัญชาที่มีข้อมูล เวลา และอำนาจเพียงพอจะอนุมัติ ปฏิเสธ หยุดชั่วคราว หรือยุติการใช้กำลัง

การควบคุมทางไกลก็ไม่ได้ขจัดความเสี่ยง ผู้ควบคุมอาจเผชิญความหน่วง ภาพไม่ครบ สัญญาณขาดหาย และอคติจากระบบอัตโนมัติ หรือแนวโน้มที่จะเชื่อคำแนะนำของเครื่องจักรแม้ระบบจะผิดพลาด

จีน สหรัฐฯ และการแข่งขันด้านหุ่นยนต์ทางทหาร

ข้อได้เปรียบที่เป็นไปได้ของจีนอยู่ที่ฐานอุตสาหกรรมหุ่นยนต์เชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ และระบบที่เชื่อมบริษัทเอกชน งานวิจัยที่รัฐสนับสนุน และสถาบันกลาโหมเข้าด้วยกัน ความเชื่อมโยงของ Unitree กับสถาบันในเครือ PLA และงานวิจัยด้านกลาโหมจึงสะท้อนว่าความก้าวหน้าของฮิวแมนนอยด์เชิงพาณิชย์อาจมีนัยทางทหารได้ 1

สหรัฐฯ ยังคงมีบทบาทมากในเทคโนโลยีความเป็นอิสระทางทหาร โดยเฉพาะโดรน ระบบทางทะเล และอาวุธที่ใช้ AI Reuters รายงานว่าการออกแบบหุ่นยนต์สุนัขรุ่นที่ประสบความสำเร็จของ Unitree อาศัยนวัตกรรมที่ได้รับทุนจากงานวิจัยทางทหารของสหรัฐฯ ซึ่งสะท้อนว่าเทคโนโลยีสามารถเคลื่อนย้ายข้ามระบบนิเวศการวิจัยและการใช้งานได้ 3

ถึงกระนั้น ฮิวแมนนอยด์ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงทางทหารที่ใกล้ตัวที่สุด ระบบที่ถูกกว่าและพัฒนา成熟กว่ามีแนวโน้มกำหนดรูปแบบความขัดแย้งระยะใกล้มากกว่า เช่น โดรนทางอากาศและทางทะเล กระสุนวนเวียน หุ่นยนต์สุนัข เซ็นเซอร์อัตโนมัติ และยานพาหนะไร้คนขับประเภทอื่น สหรัฐฯ จีน และประเทศพันธมิตรกำลังแข่งขันพัฒนาระบบทหารควบคุมด้วย AI ในหลายมิติอยู่แล้ว 44

สรุป

จีนกำลังเตรียมฮิวแมนนอยด์อย่างมีน้ำหนักเพื่อความเป็นไปได้ในการใช้งานทางทหารในอนาคต หลักฐานหนักแน่นที่สุดอยู่ที่การทดลองสำหรับงานสนับสนุนในเมือง การลาดตระเวน ยามรักษาการณ์ โลจิสติกส์ และภารกิจอันตราย รวมถึงเทคโนโลยีรองรับด้านการรับรู้ การหยิบจับ การเคลื่อนที่ และข้อมูลฝึก AI 33

การอ่านสถานการณ์อย่างรอบคอบจึงไม่ควรทั้งมองข้ามและพูดเกินจริง งานของจีนมีนัยเชิงยุทธศาสตร์ แต่ทหารฮิวแมนนอยด์ติดอาวุธที่เลือกเป้าหมายเองยังไม่ปรากฏหลักฐานสาธารณะยืนยัน และเทคโนโลยียังไม่สุกงอม หากฮิวแมนนอยด์เริ่มถูกใช้งานจริง บทบาทแรกมีแนวโน้มจะเป็นงานสนับสนุนและเฝ้าระวังในพื้นที่จำกัด มากกว่าการเป็นนักรบในสนามรบที่ตัดสินใจใช้กำลังโดยลำพัง