งบฯ รัสเซีย 2026 ตึงมือ: ค่าใช้จ่ายสงครามดันตัดงบพลเรือน 35%

แรงกดดันทางการคลังของรัสเซียในปี 2026 กำลังปรากฏชัดในสองด้านพร้อมกัน คือ งบประมาณขาดดุลหนักกว่าที่วางแผนไว้ และ เงินสดที่พร้อมใช้มีจำกัด กระทรวงการคลังรัสเซียประเมินเบื้องต้นว่า ช่วงเดือนมกราคม–กรกฎาคมมีการขาดดุล 6.455 ล้านล้านรูเบิล หรือ 2.8% ของจีดีพี ขณะที่เป้าหมายขาดดุลตลอดทั้งปีอยู่ที่ 3.786 ล้านล้านรูเบิล หรือ 1.6% ของจีดีพี 8

ท่ามกลางรายงานว่ารัฐบาลมอสโกออกมาตรการจำกัดรายจ่ายพลเรือนอย่างเข้มงวด ภาพที่ปรากฏคือเครมลินกำลังรักษางบสงครามและภาระผูกพันที่มีความอ่อนไหวทางการเมืองไว้ พร้อมผลักภาระการปรับลดไปยังโครงการพลเรือนที่ถูกจัดเป็นลำดับรอง

ตัวเลขขาดดุลแซงเป้าหมายทั้งปีตั้งแต่กลางปี

กฎหมายงบประมาณรัสเซียสำหรับปี 2026 กำหนดรายได้ไว้ที่ 40.283 ล้านล้านรูเบิล รายจ่าย 44.070 ล้านล้านรูเบิล และขาดดุล 3.786 ล้านล้านรูเบิล 56 แต่เมื่อสิ้นเดือนกรกฎาคม ตัวเลขขาดดุลสะสมก็สูงกว่าเป้าหมายตลอดทั้งปีประมาณ 70% แล้ว

สถานการณ์ไม่ได้เกิดขึ้นจากเดือนใดเดือนหนึ่งเท่านั้น โดยไตรมาสแรกมีรายงานว่าขาดดุล 4.576 ล้านล้านรูเบิล และยอดสะสมช่วงมกราคม–เมษายนเพิ่มเป็น 5.877 ล้านล้านรูเบิล 5255 จากนั้นตัวเลขเบื้องต้นของกระทรวงการคลังในช่วงมกราคม–กรกฎาคมจึงขึ้นไปถึง 6.455 ล้านล้านรูเบิล 8

เฉพาะเดือนกรกฎาคม งบประมาณกลับมาขาดดุลประมาณ 724,000 ล้านรูเบิล หลังจากเดือนมิถุนายนเคยเกินดุล สำนักข่าว Bloomberg คำนวณจากข้อมูลกระทรวงการคลังว่า รัสเซียใช้จ่ายไปแล้ว 28.6 ล้านล้านรูเบิลในช่วง 7 เดือนแรกของปี โดยรายจ่ายด้านการจัดซื้อจัดจ้างเพิ่มขึ้นอย่างมาก 112

ขณะเดียวกัน Reuters ซึ่งอ้างข้อมูลจากพอร์ทัลงบประมาณของรัสเซีย ประเมินว่ารายจ่ายทั้งปีอาจอยู่ที่ 45.11 ล้านล้านรูเบิล และขาดดุล 4.83 ล้านล้านรูเบิล ตัวเลขดังกล่าวสูงกว่าเป้าหมายในกฎหมายงบประมาณ แต่ยังต่ำกว่าตัวเลขที่มีรายงานภายหลังเกี่ยวกับมาตรการจำกัดรายจ่าย 46

“งบขาดดุล” กับ “เงินคงเหลือในคลังติดลบ” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

ตัวเลข ติดลบ 5.5 ล้านล้านรูเบิล หมายถึงยอดคงเหลือในบัญชีเดียวของกระทรวงการคลังหรือคลังรัฐบาลกลาง ซึ่งเป็นบัญชีที่รวบรวมรายได้ของรัฐบาลกลางและใช้จ่ายภาระผูกพันต่าง ๆ Bloomberg รายงานว่า บัญชีดังกล่าวลดลงมาอยู่ในระดับนี้เมื่อเดือนเมษายน และแอนตัน ซิลูอานอฟ รัฐมนตรีคลังรัสเซีย ได้เตือนมิคาอิล มิชูสติน นายกรัฐมนตรีว่า รัฐบาลอาจมีเงินสดไม่พอชำระเงินที่จำเป็นทั้งหมดได้ตรงเวลา 17

ตัวเลขนี้ ไม่ควรถูกนำไปบวก กับขาดดุล 5.877 ล้านล้านรูเบิลในช่วงมกราคม–เมษายน หรือขาดดุล 6.455 ล้านล้านรูเบิลในช่วงมกราคม–กรกฎาคม เพราะเป็นตัวชี้วัดคนละประเภท

• ขาดดุลงบประมาณ คือช่องว่างสะสมระหว่างรายได้กับรายจ่ายของรัฐบาลในช่วงเวลาหนึ่ง
• ยอดคงเหลือของคลัง คือสถานะเงินสดและสภาพคล่อง ณ ช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง

ยอดคลังติดลบไม่ได้แปลโดยอัตโนมัติว่ารัสเซียไม่สามารถชำระภาระผูกพันทุกประเภทได้ แต่บ่งชี้ว่าจังหวะเวลาของรายรับ การกู้เงิน และการจ่ายเงินเริ่มตึงตัวอย่างมาก ในกรณีนี้ สัญญาณด้านเงินสดเกิดขึ้นพร้อมกับขาดดุลที่แซงเป้าหมายทั้งปีไปแล้ว

มาตรการรัดเข็มขัดเลือกตัดเฉพาะงบที่ไม่ใช่ลำดับแรก

รายงานที่อ้างบุคคลใกล้ชิดสถานการณ์ระบุว่า รัสเซียเริ่มจำกัดรายจ่ายหลังเกิดวิกฤตสภาพคล่องในเดือนเมษายน โดยงบประมาณในหมวดที่ไม่ใช่ลำดับแรกส่วนใหญ่ถูกลดลงประมาณ 35% ตั้งแต่เดือนดังกล่าว

หมวดที่ได้รับการยกเว้น ได้แก่ งบกลาโหม เงินช่วยเหลือทางสังคม เงินเดือนบุคลากรภาครัฐ เงินอุดหนุนแก่ภูมิภาค และการชำระหนี้รัฐบาล 217

นอกจากนี้ หน่วยงานต่าง ๆ ยังถูกสั่งให้เลื่อนรายจ่ายที่ไม่จำเป็น และเตรียมความพร้อมสำหรับการ ลดบุคลากรที่อาจสูงถึง 15% ตามรายงานเดียวกัน 20

นี่จึงไม่ใช่การลดงบแบบถ้วนหน้า แต่เป็นยุทธศาสตร์รัดเข็มขัดแบบเลือกเป้าหมาย รัฐพยายามปกป้องรายจ่ายทางทหารและภาระที่หากตัดแล้วจะมีผลกระทบทางการเมืองทันที ขณะที่โครงการพลเรือนซึ่งเลื่อนออกไปได้ง่ายกว่าต้องรับภาระการปรับลดแทน

คำยืนยันของซิลูอานอฟสวนทางกับภาพจากตัวเลข

ซิลูอานอฟกล่าวต่อสาธารณะว่า รายจ่ายทั้งหมดที่วางแผนไว้มีทรัพยากรรองรับ และไม่มีปัญหาในการจัดหาเงินทุนให้งบประมาณ 9 คำกล่าวนี้อาจสอดคล้องกันในทางเทคนิคกับการควบคุมรายจ่ายฉุกเฉิน เพราะรัฐบาลยังสามารถยืนยันว่าจะชำระภาระผูกพันตามกฎหมาย ขณะเดียวกันก็ลด เลื่อน หรือจัดลำดับใหม่สำหรับรายจ่ายที่รัฐบาลมีดุลยพินิจ

อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างระหว่างคำยืนยันดังกล่าวกับรายงานภายในรัฐบาลมีนัยสำคัญทางการเมือง หากมีการเตือนว่าคลังอาจจ่ายเงินไม่ทันเวลา และต่อมามีการจำกัดงบที่ไม่ใช่ลำดับแรกถึง 35% นั่นสะท้อนสภาพการบริหารงบที่ตึงตัวกว่าภาษาสาธารณะของรัฐมนตรีอย่างมาก อีกทั้งข้อมูลทางการยังชี้ว่า ภายในเดือนกรกฎาคม ขาดดุลสะสมสูงกว่าเป้าหมายทั้งปีประมาณ 1.7 เท่า 8

อะไรเป็นแรงผลักดันให้ขาดดุลเพิ่มขึ้น?

รายงานที่มีอยู่ชี้ไปที่การเพิ่มขึ้นของรายจ่ายรัฐบาล โดยเฉพาะรายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสงครามในยูเครนและภารกิจด้านความมั่นคงของชาติ ขณะที่เงื่อนไขทางการคลังโดยรวมอ่อนแอกว่าที่วางแผนไว้ Bloomberg ระบุว่าการขยายตัวของขาดดุลมีสาเหตุหลักจากรายจ่ายรัฐบาลที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับสงคราม 712

การวิเคราะห์ก่อนหน้านี้ยังระบุว่า งบ “กลาโหมแห่งชาติ” และ “ความมั่นคงแห่งชาติ” รวมกันคิดเป็นเกือบ 40% ของรายจ่ายทั้งหมด ขณะที่การขึ้นภาษีและรายได้จากน้ำมันที่เพิ่มขึ้นยังชดเชยแรงกดดันไม่ได้ทั้งหมด 26

อย่างไรก็ดี ไม่ควรสรุปว่าทุกส่วนของขาดดุลเกิดจากค่าใช้จ่ายทางทหารเพียงอย่างเดียว ผลลัพธ์รายเดือนยังขึ้นอยู่กับรายได้ ราคาสินค้าโภคภัณฑ์ นโยบายภาษี จังหวะการจัดซื้อ และกำหนดเวลาการเบิกจ่าย กระทรวงการคลังรัสเซียยังอธิบายว่า ส่วนหนึ่งของความคลาดเคลื่อนอาจมาจากการ “เร่งเบิกจ่ายต้นทุน” ซึ่งหมายถึงการนำรายจ่ายบางรายการมาใช้เร็วขึ้นกว่ากำหนด 11

ตัวเลข 8.654 ล้านล้านรูเบิลยังต้องอ่านอย่างระมัดระวัง

สื่อทุติยภูมิรายงานว่า ขาดดุลรัสเซียแตะ 8.654 ล้านล้านรูเบิล ณ วันที่ 24 สิงหาคม 2 หากตัวเลขนี้ถูกต้อง ก็จะเท่ากับประมาณ 2.3 เท่าของเป้าหมายเดิมที่ 3.786 ล้านล้านรูเบิล โดยยังเหลือเวลาอีกหลายเดือนก่อนสิ้นปีงบประมาณ

แต่ข้อมูลที่มีอยู่ในที่นี้ไม่ได้ระบุว่าตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลเผยแพร่รายเดือนตามปกติของกระทรวงการคลัง จึงควรถือเป็น ตัวเลขที่มีการรายงาน มากกว่าจะเป็นข้อมูลทางการที่ยืนยันได้อย่างสมบูรณ์ ส่วนตัวเลขที่มีฐานชัดเจนกว่าคือขาดดุล 6.455 ล้านล้านรูเบิลในช่วงมกราคม–กรกฎาคม ซึ่งมาจากข้อมูลเบื้องต้นของกระทรวงการคลัง 8

เมื่อกลาโหมได้รับการคุ้มครอง ใครต้องรับต้นทุน?

ข้อยกเว้นของมาตรการสะท้อนลำดับความสำคัญของรัฐบาลอย่างชัดเจน งบกลาโหม เงินโอนทางสังคม เงินเดือนภาครัฐ เงินอุดหนุนภูมิภาค และการชำระหนี้ถูกกันไว้ ขณะที่รายจ่ายประเภทอื่นถูกเลื่อนหรือลดลง 220

แนวทางนี้อาจช่วยลดแรงกระเพื่อมต่อกองทัพในระยะสั้น และลดความเสี่ยงทางการเมืองจากการตัดสวัสดิการหรือเงินเดือน แต่ผลแลกเปลี่ยนคือการลงทุนภาคพลเรือน การบริหารราชการ และบริการที่ไม่ได้รับการคุ้มครองต้องแบกรับแรงกดดันทางการคลังมากขึ้น หากหน่วยงานต้องเตรียมลดบุคลากร ความสามารถในการให้บริการเหล่านี้ก็จะถูกจำกัดเพิ่มเติม

ดังนั้น สิ่งที่เกิดขึ้นอาจยังไม่ใช่วิกฤตการผิดนัดชำระหนี้ของรัฐในทันที แต่เป็นการหดแคบลงของพื้นที่ให้รัฐบาลรับมือกับปัญหา ทางเลือกที่เหลือคือหารายได้หรือกู้เงินเพิ่ม เลื่อนรายจ่ายพลเรือนออกไป หรือยอมแก้ไขกรอบงบประมาณอีกครั้ง

แรงกดดันเกิดขึ้นก่อนการเลือกตั้งรัฐสภา

ภาวะตึงตัวทางการคลังเกิดขึ้นก่อนการเลือกตั้งรัฐสภารัสเซียในเดือนกันยายน ขณะเดียวกัน ศาลสูงสุดรัสเซียมีคำสั่งห้ามพรรคยาโบลโก (Yabloko) ลงสมัครรับเลือกตั้ง โดย Reuters ระบุว่า พรรคนี้เป็นพรรคที่จดทะเบียนอย่างเป็นทางการเพียงพรรคเดียวที่คัดค้านสงครามของมอสโกในยูเครน 31

การตัดพรรคต่อต้านสงครามที่ชัดเจนที่สุดออกจากบัตรเลือกตั้งทำให้ช่องทางทางการเมืองอย่างเป็นทางการสำหรับผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่ต้องการแสดงความไม่เห็นด้วยกับต้นทุนของสงครามมีจำกัดลง อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์นี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าความกดดันทางงบประมาณก่อให้เกิดปฏิกิริยาจากประชาชนในรูปแบบใด เพียงแต่สะท้อนสภาพแวดล้อมทางการเมืองที่รัฐบาลกำลังบริหารทั้งการตัดงบและลำดับความสำคัญในภาวะสงคราม

สรุป

ปัญหางบประมาณรัสเซียปี 2026 ควรทำความเข้าใจว่าเป็นทั้ง ปัญหาขาดดุลเกินเป้า และ ปัญหาสภาพคล่อง ขาดดุลอย่างเป็นทางการในช่วงมกราคม–กรกฎาคมอยู่ที่ 6.455 ล้านล้านรูเบิล สูงกว่าเป้าหมายตลอดทั้งปีแล้ว ขณะที่รายงานเรื่องยอดบัญชีคลังในเดือนเมษายนสะท้อนปัญหาเงินสดที่เร่งด่วนกว่า 817

คำตอบของมอสโกคือการคุ้มครองงบกลาโหมและภาระผูกพันสำคัญ พร้อมใช้มาตรการลดรายจ่ายที่ไม่ใช่ลำดับแรกของพลเรือนราว 35% และเตรียมหน่วยงานรัฐสำหรับการลดบุคลากรที่อาจสูงถึง 15% 220 ไม่ว่าตัวเลข 8.654 ล้านล้านรูเบิลในเวลาต่อมาจะได้รับการยืนยันหรือไม่ ทิศทางโดยรวมก็ชัดเจนว่า เศรษฐกิจสงครามกำลังกินพื้นที่ทางการคลังของรัสเซีย และรัฐบาลกำลังผลักภาระการปรับลดไปยังภาครัฐพลเรือน