วิกฤตฮอร์มุซทำให้พลังงานหมุนเวียนกลายเป็นโจทย์ความมั่นคงของยุโรปและเอเชีย

การชะงักงันของการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซตอกย้ำบทเรียนจากวิกฤตพลังงานช่วงที่ผ่านมาอย่างชัดเจนขึ้นว่า ความมั่นคงทางพลังงานไม่ใช่แค่การหาน้ำมันหรือก๊าซจากผู้ขายรายอื่น แต่คือการลดระดับที่เศรษฐกิจต้องพึ่งพาเชื้อเพลิงซึ่งซื้อขายและขนส่งข้ามพรมแดนตั้งแต่ต้น

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่า วิกฤตอุปทานจากตะวันออกกลางครั้งนี้เป็นการหยุดชะงักของตลาดน้ำมันครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ อุปทานน้ำมันโลกในเดือนมีนาคม 2026 ลดลง 10.1 ล้านบาร์เรลต่อวัน เหลือ 97 ล้านบาร์เรลต่อวัน จากการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานและข้อจำกัดต่อการเดินเรือบรรทุกน้ำมันผ่านฮอร์มุซ 47 ขนาดของแรงกระแทกนี้ทำให้พลังงานลม แสงอาทิตย์ ระบบกักเก็บพลังงาน โครงข่ายไฟฟ้า ระบบผลิตไฟฟ้าบนหลังคา และการเปลี่ยนการใช้พลังงานไปเป็นไฟฟ้า ถูกมองมากขึ้นว่าเป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อความยืดหยุ่นของประเทศ

ไฟฟ้าที่ผลิตในประเทศ คือสินทรัพย์ด้านความมั่นคง

น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) และถ่านหิน ล้วนเผชิญความเสี่ยงจากคอขวดทางการขนส่ง ผู้ขายจากต่างประเทศ และความผันผวนของราคาอย่างฉับพลัน พลังงานลมและแสงอาทิตย์ยังต้องอาศัยอุปกรณ์ วัตถุดิบ และโครงข่ายไฟฟ้า ซึ่งบางส่วนอาจนำเข้าเช่นกัน แต่การเดินระบบไม่ได้ต้องใช้เชื้อเพลิงนำเข้าอย่างต่อเนื่อง

ความต่างข้อนี้กำลังเปลี่ยนเป้าหมายเชิงนโยบาย การเพิ่มกำลังผลิตไฟฟ้าคาร์บอนต่ำในประเทศช่วยลดความเสี่ยงต่อราคานำเข้าเชื้อเพลิงในระยะยาว ขณะที่ระบบกักเก็บพลังงานและการปรับการใช้ไฟฟ้าตามสภาพระบบ ช่วยให้ใช้ไฟฟ้าจากลมและแสงอาทิตย์ได้มากขึ้นในช่วงที่ลมหรือแสงแดดไม่เอื้อ การใช้ไฟฟ้าแทนน้ำมันหรือก๊าซในภาคขนส่งและการทำความร้อนก็ขยายประโยชน์นี้ออกไปนอกภาคไฟฟ้าได้ หากการผลิตไฟฟ้าสะอาดและโครงข่ายเติบโตทันกับความต้องการ

แนวทางนี้เป็นส่วนเสริม ไม่ใช่สิ่งทดแทนเครื่องมือความมั่นคงแบบดั้งเดิม เช่น คลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์ การกระจายแหล่งนำเข้า และมาตรการลดการใช้พลังงานยามฉุกเฉิน IEA ระบุว่า ก่อนเกิดความขัดแย้ง ช่องแคบแห่งนี้มีปริมาณน้ำมันไหลผ่านราว 20 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ค่าเฉลี่ยในเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคมลดลงเหลือ 2.7 ล้านบาร์เรลต่อวัน 38

ยุโรป: ไม่ใช่แค่สร้างกำลังผลิต แต่ต้องเร่งกริดและใบอนุญาต

จังหวะการลงทุนของยุโรปสะท้อนการตอบสนองที่ชัดเจน ในครึ่งแรกของปี 2026 ยุโรปติดตั้งกำลังผลิตไฟฟ้าจากลมใหม่ 8.8 กิกะวัตต์ เพิ่มขึ้น 30% จากช่วงเดียวกันของปี 2025 โดยเยอรมนีเพิ่ม 3.4 กิกะวัตต์ และ WindEurope คาดว่าทั้งปีจะมีการติดตั้งใหม่ 24 กิกะวัตต์ 5

คุณค่าเชิงยุทธศาสตร์ไม่ได้อยู่ที่จำนวนกังหันลมเพียงอย่างเดียว WindEurope ประเมินว่ากำลังผลิตที่เพิ่มขึ้นในครึ่งปีแรกสามารถผลิตไฟฟ้าให้ครัวเรือนยุโรปราว 7 ล้านครัวเรือน และทดแทนการนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลในปริมาณเทียบเท่าเรือบรรทุก LNG 25 ลำต่อปี 5 ตัวเลขนี้เป็นการเปรียบเทียบเพื่อให้เห็นขนาด ไม่ได้หมายความว่าก๊าซถูกแทนที่เท่ากันในทุกชั่วโมง แต่สะท้อนตรรกะของนโยบายได้ดี: ยิ่งผลิตพลังงานในประเทศมาก ก็ยิ่งต้องซื้อและขนส่งเชื้อเพลิงน้อยลง

คอขวดถัดไปมีความสำคัญไม่แพ้การเพิ่มกำลังผลิต ได้แก่

• การอนุญาตและการส่งมอบโครงการ ว่ากำลังผลิตที่ประกาศไว้จะกลายเป็นไฟฟ้าที่ใช้งานจริงได้เร็วเพียงใด
• สายส่งและจุดเชื่อมต่อโครงการนอกชายฝั่ง เพื่อส่งไฟฟ้าจากแหล่งผลิตไปยังผู้ใช้
• ระบบกักเก็บพลังงาน การปรับความต้องการใช้ไฟฟ้า และการเชื่อมโยงกริดระหว่างพื้นที่ เพื่อรับมือความผันแปรของลมและแสงแดด และลดการพึ่งโรงไฟฟ้าก๊าซในการรักษาสมดุลระบบ
• โซลาร์บนหลังคาและการใช้ไฟฟ้าแทนเชื้อเพลิง ซึ่งอาจกระจายแหล่งผลิตและลดความเสี่ยงของครัวเรือนต่อค่าเชื้อเพลิง แต่ผลลัพธ์ขึ้นกับโครงสร้างค่าไฟ การเข้าถึงเงินทุน และกติกากริดของแต่ละพื้นที่

วิกฤตยังเผยต้นทุนทางเศรษฐกิจของการพึ่งพาพลังงานนำเข้า อัตราเงินเฟ้อรายปีของยูโรโซนเพิ่มจาก 2.9% ในเดือนกรกฎาคมเป็น 3.3% ในเดือนสิงหาคม ขณะที่เงินเฟ้อหมวดพลังงานอยู่ที่ 14.3% 59 เดือนกันยายน ธนาคารกลางยุโรป (ECB) ปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยนโยบาย 25 จุดพื้นฐานสู่ 2.50% โดยให้เหตุผลถึงเงินเฟ้อที่ขับเคลื่อนจากพลังงานและความเสี่ยงที่แรงกดดันด้านราคาจะยืดเยื้อ 53

เอเชีย: ระบบกักเก็บพลังงานคือสะพานสู่ความมั่นคงของไฟฟ้าหมุนเวียน

สำหรับเศรษฐกิจเอเชียที่พึ่งพาการนำเข้า ประเด็นสำคัญไม่ใช่เพียงจะติดตั้งพลังงานหมุนเวียนได้มากแค่ไหน แต่คือจะใช้พลังงานนั้นได้อย่างเชื่อถือได้ในชั่วโมงที่ความต้องการไฟฟ้าสูงสุดอย่างไร ด้วยเหตุนี้ ระบบกักเก็บพลังงานจึงกลายเป็นแกนหลักของยุทธศาสตร์ความมั่นคง

แผนไฟฟ้าแห่งชาติของอินเดียคาดว่าภายในปี 2031–32 จะต้องมีระบบกักเก็บพลังงาน 73.93 กิกะวัตต์ และ 411.4 กิกะวัตต์ชั่วโมง แบ่งเป็นแบตเตอรี่ 47.24 กิกะวัตต์/236 กิกะวัตต์ชั่วโมง และโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ 26.69 กิกะวัตต์/175 กิกะวัตต์ชั่วโมง 29 ตัวเลขดังกล่าวชี้ว่าระบบกักเก็บกำลังถูกวางแผนในฐานะโครงสร้างพื้นฐานของกริด ไม่ใช่อุปกรณ์เสริมเฉพาะโครงการโซลาร์

อย่างไรก็ดี ขนาดของงานที่ต้องเร่งสร้างยังใหญ่มาก รายงานอุตสาหกรรมระบุว่า ณ ครึ่งแรกของปี 2026 อินเดียมีระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ติดตั้งแล้ว 8.7 กิกะวัตต์ชั่วโมง และมีโครงการที่อยู่ระหว่างดำเนินการอีกราว 53 กิกะวัตต์ชั่วโมง 17 การเทียบตัวเลขต้องระวัง เพราะแต่ละแหล่งอาจนับเฉพาะแบตเตอรี่ หรือนับรวมพลังน้ำแบบสูบกลับด้วย แต่ทิศทางชัดเจนว่า ระบบไฟฟ้าที่มีสัดส่วนลมและแสงอาทิตย์สูงต้องมีทั้งกำลังสำรองเพื่อรักษาเสถียรภาพ สายส่ง และกติกาตลาดที่ให้ค่ากับความยืดหยุ่นของระบบ

ทั่วเอเชีย เป้าหมายพลังงานหมุนเวียนและระบบกักเก็บขนาดใหญ่สามารถสร้างโครงการรอการลงทุนสำหรับการประมูล สัญญาจัดหาพลังงานระยะยาว การยกระดับกริด และการลงทุนภาคการผลิตได้ แต่ความสำเร็จไม่ได้วัดจากตัวเลขเป้าหมายเพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับว่าโครงการเชื่อมต่อกริดได้หรือไม่ เข้าถึงเงินทุนได้หรือไม่ และดำเนินงานภายใต้กลไกตลาดที่น่าเชื่อถือหรือไม่

โจทย์แลกเปลี่ยน: ต้องสร้างความทนทาน ในช่วงที่เงินทุนแพงขึ้น

ความผันผวนของเชื้อเพลิงทำให้เหตุผลในการลงทุนพลังงานสะอาดแข็งแรงขึ้น แต่แรงกระแทกเดียวกันอาจทำให้การเปลี่ยนผ่านหาเงินทุนยากขึ้นในระยะสั้น ราคาน้ำมัน ก๊าซ และ LNG ที่สูงขึ้นเพิ่มภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือน ภาคขนส่ง และภาคอุตสาหกรรม หากเงินเฟ้อยืดเยื้อ อัตราดอกเบี้ยที่สูงขึ้นก็จะเพิ่มต้นทุนทางการเงินของสินทรัพย์ที่ใช้เงินลงทุนสูง เช่น ฟาร์มลม ระบบสายส่ง และแบตเตอรี่

นี่คือความตึงเครียดที่ผู้กำหนดนโยบายต้องรับมือ: โครงสร้างพื้นฐานที่จะช่วยลดความเสี่ยงจากวิกฤตเชื้อเพลิงในอนาคต จำเป็นต้องสร้างขึ้นในช่วงที่วิกฤตเดียวกันกำลังกดดันงบประมาณภาครัฐและงบดุลภาคเอกชน

สิ่งที่เปลี่ยนไป

วิกฤตฮอร์มุซไม่ได้ทำให้ความมั่นคงทางพลังงานแบบเดิมหมดความสำคัญ คลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์และการกระจายผู้ขายยังจำเป็นอย่างยิ่งในภาวะฉุกเฉิน แต่สิ่งที่เปลี่ยนคือคำจำกัดความของความมั่นคงนั้นกว้างขึ้น เพราะมาตรการเหล่านี้ไม่อาจตัดความเสี่ยงจากราคาพลังงานโลกหรือเส้นทางการค้าที่เผชิญความขัดแย้งได้ทั้งหมด

ยุทธศาสตร์ที่ทนทานกว่าจึงต้องผสานมาตรการรับมือฉุกเฉินเข้ากับการผลิตไฟฟ้าหมุนเวียนในประเทศ ระบบกักเก็บพลังงาน กริดที่แข็งแกร่งขึ้น การใช้ไฟฟ้าอย่างยืดหยุ่น และการเปลี่ยนภาคขนส่งกับการทำความร้อนไปใช้ไฟฟ้า ผลลัพธ์ไม่ใช่ความเป็นอิสระด้านพลังงานโดยสมบูรณ์ แต่เป็นการลดการเปิดรับความเสี่ยงต่อส่วนที่ผันผวนที่สุดของระบบพลังงาน นั่นคือเชื้อเพลิงที่ต้องเดินทางมาถึงอย่างต่อเนื่อง ในราคาที่ตลาดและภูมิรัฐศาสตร์สามารถเปลี่ยนได้ทันที 47529