บางบริษัทเริ่มย้ายคำสั่งผลิตกลับจีน เพราะภาษีอย่างเดียวไม่พอ

การย้ายฐานผลิตออกจากจีนเพื่อหลบภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ไม่ได้แปลว่าบริษัทจะตัดจีนออกจากห่วงโซ่อุปทานได้ง่าย ๆ ผู้ผลิตจำนวนหนึ่งเริ่มพบว่า อัตราภาษีที่ต่ำกว่าเพียงอย่างเดียวไม่อาจสร้างระบบการผลิตที่สั่งสมมานานของจีนขึ้นมาใหม่ได้

ผลที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่การย้อนกลับทั้งหมด แต่เป็นแนวทาง “China-plus-one”: ใช้จีนเป็นศูนย์กลางด้านการผลิตและซัพพลายเออร์ ขณะเดียวกันยังคงกำลังผลิตในต่างประเทศบางส่วนไว้เป็นทางเลือกสำรอง หากความตึงเครียดทางการค้าปะทุขึ้นอีก Reuters ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลครอบคลุมว่าคำสั่งซื้อย้ายกลับจีนมากเพียงใด แต่ตัวอย่างจากบริษัทต่าง ๆ ชี้ว่ากำลังมีการทบทวนกลยุทธ์จริงจัง 18

สิ่งที่จีนมี ไม่ได้มีแค่ค่าแรง

จุดแข็งของจีนในกรณีเหล่านี้คือการรวมตัวของซัพพลายเออร์ เครื่องจักร ชิ้นส่วน แรงงานที่มีทักษะ และความรู้ในกระบวนการผลิตไว้ในระบบนิเวศเดียวกัน โรงงานจึงหาอินพุต แก้ปัญหาคุณภาพ และปรับปริมาณการผลิตได้รวดเร็ว โดยไม่ต้องสร้างเครือข่ายซัพพลายเออร์หลายชั้นขึ้นใหม่ข้ามประเทศ ความได้เปรียบนี้สำคัญมากกับสินค้าที่ใช้ชิ้นส่วนเฉพาะทาง ต้องคุมคุณภาพเข้ม หรือมีเส้นตายส่งมอบที่กระชั้น 18

ต้นทุนที่ดูเหมือนประหยัดจากภาษีหรือค่าแรง อาจถูกหักล้างด้วยต้นทุนที่มองไม่เห็นในตอนแรก เช่น ต้องนำเข้าชิ้นส่วนและเครื่องจักรจากจีนอยู่ดี อุปกรณ์หาไม่ได้ ปัญหาคุณภาพ ความล่าช้าของการผลิต ค่าขนส่ง และภาระบริหารห่วงโซ่อุปทานซ้ำซ้อน 18

กรณีตัวอย่าง: ย้ายออกได้ แต่ทำงานได้ไม่เหมือนเดิม

Target และ Shein: เมื่อกำลังผลิตและซัพพลายเชนไม่พร้อม

Target ผู้ค้าปลีกสหรัฐฯ รายงานว่าย้ายคำสั่งซื้อบางส่วนกลับไปยังซัพพลายเออร์จีน หลังเผชิญความติดขัดในห่วงโซ่อุปทานและข้อจำกัดด้านการผลิตในแหล่งอื่น ตามข้อมูลจากผู้ที่รู้เรื่องดังกล่าว ขณะที่ Shein ลดขนาดการดำเนินงานบางส่วนในเวียดนาม 18

ทั้งสองกรณีไม่ได้หมายความว่าการผลิตนอกจีนสิ้นสุดลง แต่สะท้อนว่าการหาแหล่งผลิตที่ต้นทุนต่ำกว่า เป็นคนละเรื่องกับการทำให้ฐานใหม่นั้นส่งมอบสินค้าได้ตามมาตรฐานและเวลา

Dawang Metals: ลูกค้าย้ายไปอินเดีย แต่กลับมาเมื่อเจอปัญหา

Dawang Metals เคยสูญเสียคำสั่งซื้อหลังลูกค้าในสหรัฐฯ ย้ายงานไปอินเดีย ก่อนที่จะได้ธุรกิจกลับมาเมื่อลูกค้าพบปัญหากับการจัดการรูปแบบใหม่ บริษัทเองเคยพิจารณาการผลิตในต่างประเทศ แต่ตัดสินใจไม่เดินหน้าต่อ เพราะเห็นว่าได้เปรียบของห่วงโซ่ซัพพลายจีนเป็นสิ่งที่เลียนแบบได้ยาก 18

ผู้ส่งออกเฟอร์นิเจอร์กลางแจ้ง: เวียดนามไม่ได้ถูกกว่าจริงเมื่อรวมทุกต้นทุน

ผู้ส่งออกเฟอร์นิเจอร์กลางแจ้งจากหางโจวปิดเวิร์กช็อปที่เปิดในนครโฮจิมินห์เมื่อปี 2024 แล้วนำการผลิตกลับจีน ปัญหาคือไม่สามารถจัดหาเครื่องจักรที่จำเป็นในเวียดนามได้สะดวก และยังต้องนำเข้าสินค้าอย่างสกรูและแม่พิมพ์ที่วางแก้วจากจีนอยู่ดี เมื่อรวมข้อจำกัดเหล่านี้กับต้นทุนโลจิสติกส์แล้ว เวียดนามไม่ได้มีต้นทุนต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ 18

DST Pack: ความเสถียรอาจสำคัญกว่าราคาต่อชิ้น

DST Pack ของโปแลนด์จัดหาผลผลิตราว 80% จากคู่ค้าในเซินเจิ้น แต่ยังเก็บโรงงานในสหรัฐฯ และยุโรปไว้เป็นกำลังสำรอง Reuters รายงานว่าทางเลือกเหล่านั้นมีต้นทุนต่อหน่วยสูงกว่าราว 2–3 เท่า บริษัทยังมองว่าคู่ค้าในจีนมีเสถียรภาพกว่าในช่วงที่ต้นทุนวัตถุดิบพลาสติกพุ่งขึ้นจากปัจจัยด้านพลังงาน 18

ภาษียังมีผล แต่แรงจูงใจให้ย้ายฐานอ่อนลง

เหตุผลเริ่มแรกของการย้ายฐานนั้นตรงไปตรงมา: สินค้าที่ผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อาจโดนภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ต่ำกว่าสินค้าจากจีน Reuters อ้างการประเมินของ Economist Intelligence Unit ว่าอัตราภาษีสหรัฐฯ ที่มีผลจริงอยู่ที่ราว 20% สำหรับจีน, 6.1% สำหรับเวียดนาม, 13.4% สำหรับอินโดนีเซีย และ 4.5% สำหรับไทย 18

ส่วนต่างดังกล่าวยังสำคัญต่อสินค้าที่ส่งไปสหรัฐฯ และอ่อนไหวต่อภาษี รวมถึงผู้ผลิตในไทยที่ต้องแข่งชิงคำสั่งซื้อส่งออก อย่างไรก็ตาม แรงจูงใจนี้ลดลงเมื่อสหรัฐฯ ขยายภาษีไปยังประเทศอื่นมากขึ้น สำหรับโรงงานที่ยังพึ่งพาแม่พิมพ์ ชิ้นส่วน และความชำนาญของซัพพลายเออร์จีนอยู่มาก ส่วนต่างภาษีที่ลดลงอาจไม่พอชดเชยต้นทุนและความเสี่ยงของการย้ายฐานทั้งระบบ 18

จึงเกิดการตอบสนองสองทางในกลุ่มผู้ผลิตจีน: บางรายชะลอหรือทบทวนการลงทุนในต่างประเทศ ขณะที่บางรายคงฐานนอกประเทศขนาดเล็กไว้เพื่อประกันความเสี่ยงจากการขึ้นภาษีสหรัฐฯ ในอนาคต Reuters ยกตัวอย่างผู้ส่งออกรายหนึ่งที่ยังรักษากำลังผลิตประมาณหนึ่งในแปดไว้ในเวียดนามด้วยเหตุผลนี้ 18

บทเรียนสำหรับการเลือกฐานผลิต: ดู “ต้นทุนรวมพร้อมรับความเสี่ยง”

การตัดสินใจย้ายฐานผลิตไม่ควรเทียบเพียงค่าแรงหรืออัตราภาษีรายประเทศ แต่ควรประเมินระบบการผลิตทั้งหมด ได้แก่

• ความหนาแน่นของซัพพลายเออร์: มีผู้จัดหาชิ้นส่วน วัตถุดิบ และบริการที่จำเป็น พร้อมคุณภาพสม่ำเสมอหรือไม่
• ความพร้อมของเครื่องจักร: หา ซ่อมบำรุง หรือเปลี่ยนเครื่องจักรเฉพาะทางได้หรือไม่ โดยไม่ต้องพึ่งการนำเข้าจากจีน
• ทักษะแรงงานและความรู้กระบวนการ: มีพนักงานและผู้จัดการโรงงานที่เข้าใจกระบวนการผลิตนั้นโดยตรงหรือไม่
• ความน่าเชื่อถือของโครงสร้างพื้นฐาน: พลังงาน วัตถุดิบ และโลจิสติกส์ส่งออกมีความต่อเนื่องเพียงใด
• ต้นทุนเมื่อเกิดเหตุสะดุด: ความบกพร่อง ความล่าช้า หรือวัตถุดิบขาดแคลนจะกระทบกำไรและกำหนดส่งอย่างไร
• มูลค่าของฐานสำรอง: ฐานผลิตแห่งที่สองที่แพงกว่าในวันนี้ คุ้มค่าหรือไม่ในฐานะเครื่องมือกระจายความเสี่ยง

นี่คือเหตุผลที่คำว่า “กระจายฐาน” กับ “แทนที่” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน เวียดนาม อินเดีย อินโดนีเซีย ไทย สหรัฐฯ และยุโรป อาจมีบทบาทสำคัญในฐานการผลิตระดับภูมิภาค ฐานสำรอง หรือฐานเพื่อลดความเสี่ยงด้านภาษี แต่ตัวอย่างที่มีรายงานชี้ว่า ประเทศเหล่านี้ไม่ได้ทดแทนจีนได้โดยอัตโนมัติสำหรับห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อนและตั้งหลักแล้ว 18

การเจรจาการค้าสหรัฐฯ–จีนอาจเปลี่ยนอะไรให้ธุรกิจ

เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ และจีนได้หารือเรื่องกลไกการค้าแบบมีการจัดการสำหรับสินค้าที่จัดเป็น “ไม่อ่อนไหว” ซึ่งอาจรวมถึงการลดภาษีตอบโต้กันสำหรับสินค้านำเข้าราว 30,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อฝ่าย 5 ทำเนียบขาวระบุด้วยว่า คณะกรรมการการค้าสหรัฐฯ–จีนที่เสนอขึ้นจะใช้บริหารการค้าทวิภาคีในสินค้ากลุ่มไม่อ่อนไหว 2

สำหรับภาคธุรกิจ คุณค่าหลักของแนวทางนี้คือ ความคาดการณ์ได้มากขึ้น ไม่ใช่การทำให้ความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจกลับสู่ภาวะปกติอย่างกว้างขวาง การลดภาษีแบบเจาะจงอาจลดแรงเสียดทานสำหรับสินค้าที่เข้าเกณฑ์ และช่วยให้บริษัทคงการจัดหาจากจีนไว้ได้ในกรณีที่ยังมีประสิทธิภาพเหนือกว่าในเชิงปฏิบัติการ

แต่รายละเอียดสำคัญมาก ทั้งขอบเขต รายการสินค้า และความยั่งยืนของการเปลี่ยนแปลงภาษี การหารือถูกอธิบายว่ามีขอบเขตจำกัด และรัฐบาลจีนระบุว่ากรอบลดภาษีที่กว้างกว่านั้นเป็นเพียงข้อตกลงในหลักการเพื่อหารือต่อ 15

สรุป

แผนที่การผลิตในยุคภาษีกำลังกระจายตัวมากขึ้น แต่ไม่ได้กลายเป็นโลกที่ไร้จีน บริษัทที่ย้ายคำสั่งซื้อกลับจีนกำลังตอบสนองต่อข้อเท็จจริงเชิงปฏิบัติ: ความสามารถในการแข่งขันของโรงงานไม่ได้วัดจากค่าแรงหรือภาษีเพียงตัวเลขเดียว แต่ขึ้นกับซัพพลายเออร์ เครื่องจักร ทักษะ และความน่าเชื่อถือที่อยู่เบื้องหลัง

โมเดล China-plus-one จึงยังมีประโยชน์ในฐานะการป้องกันความเสี่ยง แต่การมองฐานผลิตทางเลือกเป็นตัวแทนจีนแบบหนึ่งต่อหนึ่ง อาจมีต้นทุนสูงกว่าที่คำนวณจากส่วนต่างภาษีมาก 18