ท่อส่งน้ำมันซาอุฯ ถูกโจมตี ดันวิกฤตราคาดีเซลยุโรปหนักขึ้น

การปิดท่อส่งน้ำมันดิบ East-West ของซาอุดีอาระเบีย หลังถูกโดรนที่มาจากดินแดนอิรักโจมตี ทำให้แรงกระเพื่อมของวิกฤตพลังงานตะวันออกกลางส่งถึงยุโรปชัดเจนขึ้น ท่อนี้เป็นเส้นทางหลักที่ลำเลียงน้ำมันจากแหล่งผลิตของซาอุฯ ไปยังชายฝั่งทะเลแดง เพื่อลดการพึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซ เมื่อเส้นทางดังกล่าวหยุดใช้งาน โรงกลั่นและผู้ค้าจึงต้องแข่งขันกันหาน้ำมันดิบทดแทน ในช่วงที่การขนส่งทางเรือทั้งแพงและไม่แน่นอนอยู่แล้ว 23335

เหตุใดท่อส่งของซาอุฯ จึงกระทบยุโรป

การโจมตีเมื่อวันที่ 10 กันยายนกระทบท่อส่ง East-West ระยะทาง 1,200 กิโลเมตร กระทรวงพลังงานซาอุฯ สั่งปิดระบบเพื่อความปลอดภัยระหว่างประเมินความเสียหาย ท่อนี้มีบทบาทสำคัญในการขนส่งน้ำมันข้ามประเทศไปยังจุดส่งออกฝั่งทะเลแดง โดยไม่ต้องอาศัยเส้นทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซ 21333

ไม่ได้หมายความว่ายุโรป “ไม่มีเชื้อเพลิงใช้” ในทันที แต่หมายความว่าการจัดหาน้ำมันมีความยากขึ้นและต้นทุนสูงขึ้น ได้แก่

• น้ำมันดิบซาอุฯ บางเที่ยวที่ส่งให้ยุโรปถูกลดหรือยกเลิก แหล่งข่าวการค้าบอก Reuters ว่า สินค้าบางเที่ยวที่กำหนดบรรทุกในเดือนกันยายนให้ลูกค้ายุโรปถูกยกเลิก และการบรรทุกน้ำมันที่ท่าเรือยันบูหยุดลง โดย Orlen ของโปแลนด์เป็นหนึ่งในผู้ซื้อที่ต้องเร่งหาแหล่งทดแทน 34
• น้ำมันดิบทดแทนมีราคาแพงกว่า ราคาสินค้าน้ำมันดิบสำหรับผู้ซื้อในยุโรปขึ้นเหนือ 120 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ขณะผู้ซื้อหันไปแย่งซื้อน้ำมันจากแหล่งอื่น 34
• ค่าขนส่งซ้ำเติมแรงกระแทกจากราคาน้ำมัน ค่าระวางเรือบรรทุกน้ำมันทำสถิติสูงสุด ขณะที่น้ำมันเชื้อเพลิงเรือ หรือบังเกอร์ฟิวเอล ขาดแคลน ซึ่งเพิ่มต้นทุนในการขนส่งทั้งน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมัน 35
• ความเสี่ยงก็ทำให้ราคาตลาดขยับได้ ราคาน้ำมันเคยพุ่งแตะราว 110 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลทันทีหลังมีข่าวการปิดท่อ สะท้อนความกังวลว่าความขัดแย้งอาจลุกลามไปกระทบโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานและการเดินเรือเพิ่มเติม 3

ความกังวลที่ใหญ่กว่าคือ เส้นทางส่งออกหลายจุดในภูมิภาคกำลังเผชิญแรงกดดันพร้อมกัน ท่อของซาอุฯ เคยเป็นทางเลือกแทนฮอร์มุซ เมื่อปิดลง เส้นทางที่เหลือและเรือบรรทุกน้ำมันที่มีอยู่จึงมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น หากความไม่ปลอดภัยรอบคอขวดทางทะเล เช่น ช่องแคบบับเอลมันเดบ รุนแรงขึ้นอีก ความเสี่ยงเรื่องความล่าช้าและค่าระวางก็จะยิ่งสูงขึ้น

ทำไมดีเซลจึงเปราะบางเป็นพิเศษ

ราคาดีเซลไม่ได้ขึ้นกับราคาน้ำมันดิบเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงกำลังการกลั่น ปริมาณเชื้อเพลิงกลั่นกลุ่มกลาง เช่น ดีเซลและเชื้อเพลิงอากาศยาน ค่าขนส่ง คลังเก็บ และค่ากระจายสินค้า จึงเป็นผลิตภัณฑ์ที่อ่อนไหวมากเมื่อการไหลของน้ำมันดิบสะดุดและจำนวนเรือบรรทุกตึงตัว

สัญญาซื้อขายล่วงหน้า European gasoil ซึ่งเป็นดัชนีอ้างอิงสำคัญของดีเซลในยุโรป ปิดที่ระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ หลังระหว่างวันขึ้นสู่ระดับสูงสุดนับตั้งแต่เดือนเมษายน รายงานตลาดระบุว่าทั้งราคาน้ำมันดิบที่สูงและภาวะขาดแคลนเฉพาะตัวของผลิตภัณฑ์เป็นปัจจัยสำคัญ รวมถึงอุปทานดีเซลและเชื้อเพลิงอากาศยานจากตะวันออกกลางที่หายไป ตลอดจนปัญหาการกลั่นและการส่งออกจากรัสเซีย 41

สำหรับครัวเรือน ผลกระทบจะเห็นได้ที่ราคาหน้าปั๊ม แต่ผลต่อเศรษฐกิจขยายวงกว้างกว่านั้น เพราะการขนส่งทางถนน เกษตรกรรม ก่อสร้าง และการกระจายสินค้าภาคอุตสาหกรรม ล้วนพึ่งพาดีเซล หากราคาสูงอยู่นาน ต้นทุนอาหาร สินค้า และการเดินทางก็อาจปรับขึ้นตาม แม้จะยังมีเชื้อเพลิงให้ซื้อก็ตาม

ยุโรปรับมืออย่างไร: ลดภาษี อุดหนุน และถกภาษีกำไรส่วนเกิน

รัฐบาลยุโรปกำลังชั่งน้ำหนักระหว่างการลดภาระค่าเชื้อเพลิงแบบเร่งด่วน กับต้นทุนงบประมาณของการอุดหนุนวงกว้าง และความเสี่ยงที่จะบิดเบือนแรงจูงใจด้านอุปทาน

สเปน: แพ็กเกจช่วยเหลือทั้งพลังงานและเชื้อเพลิง

สเปนเสนอแพ็กเกจมูลค่า 5 พันล้านยูโร เพื่อบรรเทาผลกระทบของความขัดแย้งต่อราคาพลังงาน มาตรการที่ยังต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภา ประกอบด้วยการลด VAT ค่าไฟเหลือ 10% ลดราคาเชื้อเพลิงได้สูงสุด 30 เซนต์ต่อ ลิตร และอุดหนุนเชื้อเพลิง 20 เซนต์ต่อลิตรสำหรับภาคเกษตรและขนส่ง 19

เยอรมนี: เสนอหั่น VAT ไม่ใช่คุมราคา

คาเทอรีนา ไรเคอ รัฐมนตรีเศรษฐกิจเยอรมนี เสนอให้ลด VAT เชื้อเพลิงชั่วคราวจาก 19% เหลือ 7% เพื่อช่วยผู้บริโภคที่รับภาระราคาสูงขึ้น แต่เธอคัดค้านทั้งการกำหนดเพดานราคาเชื้อเพลิงและภาษีกำไรส่วนเกินสำหรับบริษัทพลังงาน 18

จุดยืนนี้สะท้อนความเห็นต่างเชิงนโยบายหลัก: การลดภาษีช่วยลดราคาที่ผู้บริโภคจ่ายได้ ขณะที่การคุมราคาอาจทำให้ผู้ขายแบกรับต้นทุนไม่ไหว หากราคาขายส่งยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง

ข้อเสนอภาษีกำไรส่วนเกินระดับสหภาพยุโรป

6 ประเทศสมาชิกสหภาพยุโรป ได้แก่ เยอรมนี สเปน โปรตุเกส อิตาลี โปแลนด์ และออสเตรีย ขอให้มีการหารือกลไกเก็บภาษีกำไรส่วนเกินของบริษัทน้ำมันที่เชื่อมโยงกับความปั่นป่วนจากฮอร์มุซ นี่คือการขอเปิดการหารือในระดับ EU ไม่ใช่นโยบายร่วมที่ตกลงใช้แล้ว 17

ฝ่ายสนับสนุนมองว่าภาษีดังกล่าวอาจเป็นแหล่งเงินสำหรับช่วยเหลือผู้บริโภค ส่วนฝ่ายคัดค้านเห็นว่าอาจลดแรงจูงใจในการลงทุน และออกแบบให้เป็นธรรมได้ยาก เพราะกำไรของแต่ละบริษัทและแต่ละตลาดแตกต่างกัน

ฝรั่งเศสและอิตาลี: แรงกดดันทางการเมืองยังสูง

ประธานาธิบดีฝรั่งเศสสั่งระดมความพยายามรับมือราคาน้ำมันเชื้อเพลิง โดยฝรั่งเศสทำงานเพื่อจัดหาน้ำมันและลดแรงกดดันต่อผู้ขับขี่ ตามรายงานของ Euronews ขณะที่อิตาลีประกาศยกเลิกอากรแสตมป์สำหรับรถยนต์ขนาดเล็กและขนาดกลาง ซึ่งเป็นมาตรการลดภาระค่าครองชีพในวงกว้าง ไม่ใช่การแทรกแซงราคาน้ำมันโดยตรง 21

ทางเลือกที่ทุกแบบมีต้นทุน

ไม่มีมาตรการใดรับมือแรงกระแทกจากน้ำมันและดีเซลที่ยืดเยื้อได้โดยไม่มีต้นทุน

• เงินอุดหนุนและการลดภาษีเชื้อเพลิง ช่วยลดแรงกระแทกต่อครัวเรือนและธุรกิจได้ทันที แต่ทำให้รัฐสูญเสียรายได้หรือเพิ่มรายจ่าย
• การกำหนดเพดานราคา อาจได้รับความนิยมทางการเมือง แต่ยิ่งรักษาไว้ยากเมื่อราคาขายส่งสูงขึ้น และอาจกระทบกลไกอุปทานตามปกติ
• ความช่วยเหลือแบบเจาะจง สำหรับภาคขนส่ง เกษตรกร หรือครัวเรือนรายได้น้อย อาจตรงกลุ่มกว่า แต่ต้องใช้เวลาและอาจมีผู้ได้รับผลกระทบบางส่วนที่ไม่เข้าเกณฑ์
• ภาษีกำไรส่วนเกิน อาจนำเงินมาสนับสนุนมาตรการเยียวยา แต่ยังเป็นประเด็นที่ถกเถียงทางการเมือง และอาจกระทบแรงจูงใจลงทุน

ด้านบริษัทพลังงาน การจัดหาน้ำมันดิบจากแหล่งอื่น ปรับประเภทน้ำมันที่ใช้ในโรงกลั่น และเปลี่ยนเส้นทางขนส่ง สามารถลดแรงสะเทือนในระยะสั้นได้ แต่ไม่อาจลบต้นทุนส่วนเพิ่มจากการส่งออกที่ติดขัดและค่าระวางเรือสูงได้ 3435

สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป

คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงวันนี้ยังมีน้ำมันดิบอยู่หรือไม่ แต่คือการส่งออกของซาอุฯ เส้นทางเดินเรือในภูมิภาค และจำนวนเรือบรรทุกน้ำมัน จะกลับสู่ภาวะปกติได้ก่อนที่สินค้าทดแทนและสต็อกจะตึงตัวกว่านี้หรือไม่

หากซ่อมแซมได้รวดเร็วและกลับมาบรรทุกน้ำมันได้ตามปกติ ส่วนเพิ่มของราคาที่เกิดจากความเสี่ยงก็มีโอกาสลดลง แต่หากมีการโจมตีต่อเนื่อง การเดินเรือสะดุดเพิ่ม หรือการยกเลิกสินค้าน้ำมันดิบจากซาอุฯ ยืดเยื้อ ก็จะคงแรงกดดันขาขึ้นต่อราคาน้ำมันดิบ ค่าระวาง และดีเซล สำหรับยุโรป ปัญหาเฉพาะหน้าจึงยิ่งอยู่ที่ “ราคาและความน่าเชื่อถือในการเข้าถึงอุปทาน” มากกว่าจะเป็นการขาดเชื้อเพลิงทั้งทวีปที่พิสูจน์ได้แล้ว 23435