ศึกสหรัฐ–อิหร่านติดทางตัน และช่องแคบฮอร์มุซกำลังเขย่าตลาดพลังงานโลก

ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน—ซึ่งมีแรงกดดันทางทหารจากอิสราเอลร่วมด้วย—กำลังอยู่ในสภาวะทางตันที่ยืดเยื้อ การโจมตีทางทหาร มาตรการกดดันทางเศรษฐกิจ และคำขาดทางการทูต ยังไม่สามารถสร้างทั้งชัยชนะในสนามรบหรือข้อตกลงทางการเมืองได้

จุดศูนย์กลางของสถานการณ์นี้คือ ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ทางเดินเรือแคบ ๆ ที่เชื่อมอ่าวเปอร์เซียกับตลาดพลังงานโลก เมื่อการขนส่งถูกจำกัดและการเจรจาชะงัก ช่องแคบนี้จึงกลายเป็นทั้งเครื่องต่อรองที่ทรงพลังที่สุด และต้นเหตุสำคัญของความผันผวนในตลาดน้ำมันโลก

ทำไมสงครามถึงเข้าสู่ทางตันทางทหาร

แม้จะมีการโจมตีและการเคลื่อนกำลังทางทะเลอย่างต่อเนื่อง แต่ทั้งสองฝ่ายไม่สามารถบังคับให้อีกฝ่ายยอมจำนนได้ง่าย

สหรัฐและอิสราเอลมีศักยภาพทางทหารแบบดั้งเดิมที่เหนือกว่าอย่างมาก และสามารถดำเนินการโจมตีแบบจำกัดเป้าหมายหรือเพิ่มแรงกดดันทางเศรษฐกิจได้ต่อเนื่อง

แต่อิหร่านยังมีเครื่องมือในการตอบโต้แบบไม่สมมาตร เช่น การสร้างความปั่นป่วนในภูมิภาค ระบบขีปนาวุธ และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง อำนาจในการรบกวนการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ

เจ้าหน้าที่และนักวิเคราะห์จำนวนมากอธิบายสถานการณ์นี้ว่าเป็นภาวะ “ไม่มีข้อตกลง และไม่มีชัยชนะที่ยุติสงคราม” ซึ่งแรงกดดันยังคงเพิ่มขึ้น แต่ไม่สามารถเปลี่ยนเป็นอำนาจต่อรองทางการเมืองที่เด็ดขาดได้ รายงานระบุว่าผู้นำสหรัฐได้พิจารณากลยุทธ์ใหม่ที่มุ่งไปยังช่องแคบฮอร์มุซ สะท้อนความหงุดหงิดต่อความคืบหน้าในการเจรจาที่แทบไม่มี

ผลลัพธ์คือความขัดแย้งที่ยืดเยื้อ ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการยกระดับตลอดเวลา แต่ยังไม่มีเส้นทางชัดเจนสู่ชัยชนะหรือสันติภาพ

ทางตันทางการทูต: เมื่อเงื่อนไขไม่ตรงกัน

การเจรจาระหว่างสองฝ่ายติดขัด เพราะเป้าหมายพื้นฐานต่างกัน

สหรัฐต้องการให้ อิหร่านลดโครงการนิวเคลียร์ลงอย่างมีนัยสำคัญ เป็นเงื่อนไขหลักในการยุติความขัดแย้งและผ่อนคลายแรงกดดัน

ขณะที่อิหร่านเสนอแนวทางที่แคบกว่า คือให้ เปิดช่องแคบฮอร์มุซและผ่อนคลายการปิดล้อมก่อน แล้วค่อยเจรจาประเด็นนิวเคลียร์ในภายหลัง

ความต่างของลำดับเงื่อนไขนี้สร้างทางตันแบบคลาสสิกในการเจรจา

• สหรัฐต้องการสัมปทานด้านนิวเคลียร์ก่อน
• อิหร่านต้องการผ่อนคลายเศรษฐกิจและการเดินเรือก่อน

การเจรจายังติดขัดในประเด็นสำคัญอื่น เช่น อนาคตของสต็อกยูเรเนียมเสริมสมรรถนะของอิหร่าน และรายได้จากต่างประเทศที่ถูกอายัด

เมื่อประเด็นหลักเหล่านี้ยังหาข้อสรุปไม่ได้ การเจรจาจึงล้มเหลวซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ช่องแคบฮอร์มุซ: อาวุธเศรษฐกิจของสงคราม

ช่องแคบฮอร์มุซถือเป็นเส้นทางพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลก โดยปกติแล้ว น้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวของโลกประมาณหนึ่งในห้า ต้องผ่านเส้นทางนี้

เพราะเส้นทางนี้แคบและมีความสำคัญสูง การหยุดชะงักเพียงเล็กน้อยก็สามารถกระทบตลาดพลังงานทั่วโลกได้ทันที

ความตึงเครียดในปัจจุบันทำให้การส่งออกน้ำมันลดลงอย่างมาก สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานของสหรัฐ (EIA) ประเมินว่าประเทศผู้ผลิตในภูมิภาคต้องหยุดกำลังการผลิตรวม ประมาณ 7.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน เนื่องจากความเสี่ยงด้านความปลอดภัยและการขนส่ง

นักวิเคราะห์พลังงานเตือนว่า แม้จะมีการหยุดยิง การฟื้นฟูการขนส่งปกติอาจใช้เวลาหลายเดือน เพราะต้องแก้ปัญหาโลจิสติกส์ ความเสี่ยงต่อเรือบรรทุกน้ำมัน และประกันภัยทางทะเล

ดังนั้นช่องแคบนี้จึงไม่ใช่แค่สมรภูมิทางทหาร แต่เป็นจุดกดดันทางเศรษฐกิจที่ทั้งสองฝ่ายใช้ในการต่อรอง

ทำไมราคาน้ำมันโลกถึงพุ่งขึ้น

ตลาดพลังงานตอบสนองต่อความไม่แน่นอนอย่างรวดเร็ว

ราคาน้ำมันดิบ Brent พุ่งขึ้น มากกว่า 107 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล เมื่อความหวังต่อข้อตกลงสันติภาพลดลง และนักลงทุนคาดว่าการหยุดชะงักของอุปทานจะยืดเยื้อ

ปัจจัยหลักที่ผลักดันราคาคือ

• การขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซที่ถูกจำกัด
• การลดกำลังผลิตในประเทศผู้ส่งออกอ่าวเปอร์เซีย
• ค่า “ความเสี่ยง” ที่เทรดเดอร์เพิ่มเข้าไปในราคาน้ำมัน

สำนักงานพลังงานสากล (IEA) เตือนว่าความขัดแย้งครั้งนี้อาจเป็นหนึ่งในการหยุดชะงักของอุปทานพลังงานครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ และส่งผลต่อเงินเฟ้อ ค่าเชื้อเพลิง และการเติบโตทางเศรษฐกิจทั่วโลก

ยิ่งความตึงเครียดยืดเยื้อ เศรษฐกิจโลกก็ยิ่งต้องรับต้นทุนมากขึ้น

ทำไมกลยุทธ์กดดันของสหรัฐยังไม่ทำให้อิหร่านยอม

ยุทธศาสตร์ของสหรัฐส่วนใหญ่พึ่งพาการคุกคามทางทหาร มาตรการคว่ำบาตร และการปิดล้อมทางทะเล เพื่อบีบให้อิหร่านกลับสู่โต๊ะเจรจา

แต่การทูตแบบใช้แรงกดดันเผชิญข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง

อิหร่านมีเครื่องมือที่กระทบเศรษฐกิจโลกโดยตรง นั่นคือ การรบกวนการเดินเรือในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งทำให้ต้นทุนของการยกระดับความขัดแย้งสูงขึ้นสำหรับทุกฝ่าย รวมถึงประเทศตะวันตกด้วย

นั่นทำให้ภัยคุกคามทางทหารของสหรัฐมีประสิทธิภาพลดลง เพราะหากยกระดับการโจมตี ก็เสี่ยงทำให้ราคาน้ำมันพุ่งสูงขึ้นและสร้างความเสียหายต่อเศรษฐกิจโลก

ในทางกลับกัน หากยอมตามเงื่อนไขบางส่วน อิหร่านก็อาจอ้างได้ว่าการยืนหยัดต่อแรงกดดันทำให้ฝ่ายตรงข้ามต้องยอมอ่อนข้อ

ความตึงเครียดเชิงกลยุทธ์นี้ทำให้การต่อรองแบบบีบบังคับไม่สามารถสร้างผลลัพธ์ชัดเจนได้

การเปิดตลาดหุ้นของอิหร่านบอกอะไร

ท่ามกลางสงคราม อิหร่านประกาศ เปิดตลาดหุ้นอีกครั้งหลังหยุดซื้อขายช่วงสงคราม

การตัดสินใจนี้ดูเหมือนมีเป้าหมายส่งสัญญาณหลายอย่าง

• แสดงว่าสถาบันของรัฐยังคงทำงานได้
• ลดความตื่นตระหนกในภาคการเงิน
• แสดงว่ารัฐบาลยังควบคุมสถานการณ์ภายในประเทศได้

อย่างไรก็ตาม การเปิดตลาดไม่ได้หมายความว่าเศรษฐกิจอิหร่านแข็งแรง การคว่ำบาตร ความเสี่ยงจากสงคราม และการหยุดชะงักของการค้า ยังคงกดดันอย่างหนัก

แต่การเคลื่อนไหวนี้สะท้อนความพยายามสร้างภาพ เสถียรภาพภายในประเทศและความเชื่อมั่น แม้แรงกดดันจากภายนอกยังคงรุนแรง

ภาพใหญ่ของวิกฤต

ความขัดแย้งครั้งนี้ได้พัฒนาไปสู่ภาวะทางตันเชิงยุทธศาสตร์

อิหร่านไม่สามารถเอาชนะสหรัฐในทางทหารได้ แต่สามารถสร้างต้นทุนทางเศรษฐกิจต่อโลกได้ ในขณะที่สหรัฐสามารถรักษาแรงกดดันไว้ได้ แต่การยกระดับมากเกินไปก็เสี่ยงต่อความปั่นป่วนในตลาดพลังงานและเศรษฐกิจโลก

ตราบใดที่ช่องแคบฮอร์มุซยังเป็นไพ่ต่อรองหลัก และข้อขัดแย้งด้านนิวเคลียร์ยังไม่คลี่คลาย การเผชิญหน้าระหว่างสองฝ่ายก็น่าจะยังติดอยู่ระหว่าง การยกระดับความตึงเครียดกับความพยายามทางการทูต ซึ่งมีต้นทุนสูงสำหรับทุกฝ่าย และส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโลกมากขึ้นเรื่อย ๆ