ฮูตีขู่ปิดเส้นทางน้ำมันซาอุฯ เมื่อฮอร์มุซติดขัด ทะเลแดงก็ไม่ปลอดภัยอีกต่อไป

การเผชิญหน้าระหว่างกลุ่มฮูตีกับซาอุดีอาระเบียกำลังเปลี่ยนจากคำประกาศทางการเมืองไปสู่รูปแบบการคุกคามทางทะเลที่กว้างขึ้น ทั้งการกล่าวอ้างโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันและการโจมตีตามแนวชายฝั่งตะวันตกของเยเมน

เมื่อวันที่ 20 กรกฎาคม ฮูตีประกาศ “คว่ำบาตรทางทะเล” ต่อซาอุดีอาระเบีย พร้อมเตือนบริษัทเดินเรือไม่ให้ขนถ่ายสินค้าที่ท่าเรือของซาอุฯ ขณะที่ริยาดประณามคำประกาศดังกล่าวและขู่ว่าจะตอบโต้ 

ความสำคัญของเหตุการณ์นี้อยู่ที่เป้าหมายของฮูตี ซึ่งคือเส้นทางที่ซาอุดีอาระเบียต้องพึ่งพามากขึ้น หลังการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซถูกจำกัดอย่างรุนแรง อย่างไรก็ตาม หลักฐานที่มีอยู่จำเป็นต้องแยกให้ชัดเจนระหว่างสิ่งที่ยืนยันแล้วกับสิ่งที่ยังเป็นเพียงคำกล่าวอ้าง การประกาศปิดล้อมและการโจมตีเมืองโมคาได้รับรายงานจากหลายแหล่ง ขณะที่คำกล่าวอ้างเรื่องเรือ Wafa, Daisy, จำนวนเรือทั้งหมด 8 หรือ 9 ลำ และแผนยึดเกาะบางแห่งยังไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างอิสระครบถ้วน

อะไรคือคำกล่าวอ้าง และอะไรยืนยันได้แล้ว

เมื่อวันที่ 5 สิงหาคม เจ้าหน้าที่ฮูตีระบุว่าได้โจมตีเรือบรรทุกน้ำมันของซาอุฯ 2 ลำ ลำหนึ่งคือ Wafa ซึ่งอ้างว่าถูกขีปนาวุธ балลิสติกโจมตีนอกชายฝั่งเมืองยันบูในทะเลแดงตอนเหนือ ส่วนอีกลำคือ Daisy ซึ่งมีรายงานว่าถูกโจมตีในอ่าวเอเดนจนต้องหันกลับ ฮูตีระบุว่านี่คือการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันครั้งที่ 8 และ 9 นับตั้งแต่เริ่มการปิดล้อม 

รายงานเหล่านี้ยืนยันได้เพียงว่า ฮูตีเป็นผู้ประกาศคำกล่าวอ้างดังกล่าว ไม่ได้ยืนยันว่าเรือทั้งสองลำถูกโจมตีหรือได้รับความเสียหายจริง เนื้อหาที่มีอยู่ยังไม่มีหลักฐานอิสระที่น่าเชื่อถือสำหรับเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง และตัวเลข 8 หรือ 9 ลำก็เป็นการนับตามข้อมูลของฮูตีเอง

เช่นเดียวกับคำกล่าวอ้างภายหลังว่า ฮูตีโจมตีเรือยกพลขึ้นบกของกองทัพซาอุฯ และเรือคุ้มกันอีก 4 ลำนอกชายฝั่งโมคา สำนักข่าว Reuters รายงานคำกล่าวอ้างนี้ แต่ระบุว่ายังไม่มีการยืนยันจากฝ่ายซาอุดีอาระเบียในทันที 

ถึงกระนั้น แคมเปญดังกล่าวก็ส่งผลต่อพฤติกรรมทางการค้าอย่างเห็นได้ชัด Reuters รายงานว่า การขนถ่ายน้ำมันดิบจากท่าเรือยันบูของซาอุฯ ในช่วงที่ผ่านมาเกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณติดตามเรือ AIS ซึ่งอาจเป็นความพยายามลดความเสี่ยงที่เรือจะถูกระบุตำแหน่งกลางทะเล แต่การปิดระบบดังกล่าวก็ทำให้ประเมินได้ยากขึ้นว่า น้ำมันดิบของซาอุฯ กำลังถูกส่งผ่านทะเลแดงในปริมาณเท่าใด 

ทำไมเส้นทางทะเลแดงของซาอุฯ จึงตกเป็นเป้า

วิกฤตรอบช่องแคบฮอร์มุซได้เปลี่ยนภูมิศาสตร์การส่งออกน้ำมันของซาอุดีอาระเบีย Reuters ระบุว่า ก่อนเกิดความขัดแย้ง น้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ผ่านช่องแคบดังกล่าวมีปริมาณเฉลี่ยราว 18 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ลดลงเหลือ 4.8 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม และเฉลี่ยราว 2 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนสิงหาคมจนถึงวันที่มีการรายงาน โดยอ้างข้อมูลจาก Kpler 

เมื่อเส้นทางหลักติดขัด โครงสร้างพื้นฐานฝั่งทะเลแดง โดยเฉพาะท่าเรือยันบู จึงมีความสำคัญมากขึ้น แต่ยันบูไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัยโดยอัตโนมัติ น้ำมันที่ออกจากทะเลแดงยังต้องผ่านช่องแคบบับ อัล-มันดิบ ซึ่งเป็นทางน้ำแคบที่เชื่อมทะเลแดงกับอ่าวเอเดน

กล่าวอีกอย่างคือ ซาอุฯ กำลังเปลี่ยนจากจุดคอขวดหนึ่งไปยังอีกจุดคอขวดหนึ่ง เมื่อฮอร์มุซถูกจำกัด บับ อัล-มันดิบก็มีมูลค่าเชิงยุทธศาสตร์สูงขึ้น และกลายเป็นจุดที่ฮูตีสามารถใช้สร้างแรงกดดันต่อริยาดและผู้ประกอบการเดินเรือได้

ซาอุดีอาระเบียพยายามลดความเสี่ยงด้วยการส่งน้ำมันดิบผ่านท่อข้ามอียิปต์ไปยังทะเลเมดิเตอร์เรเนียนมากขึ้น เส้นทางนี้ช่วยหลีกเลี่ยงน่านน้ำที่ฮูตีคุกคามได้ แต่ต้องใช้เส้นทางที่ยาวและมีต้นทุนสูงกว่าเมื่อน้ำมันมุ่งหน้าไปยังลูกค้าในเอเชีย ซึ่งเป็นตลาดดั้งเดิมที่สำคัญของซาอุฯ 

ดังนั้น จึงยังไม่ควรสรุปว่าการส่งออกผ่านบับ อัล-มันดิบเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและปลอดภัย ตัวเลขที่แท้จริงประเมินได้ยากเพราะเรือบางลำปิดสัญญาณ AIS ขณะเดียวกันการใช้เส้นทางผ่านอียิปต์ก็สะท้อนว่า ริยาดกำลังพยายามไม่ฝากการส่งออกทั้งหมดไว้กับเส้นทางเดียว

เหตุผลที่ฮูตีขู่ทะเลแดงตอนเหนือ

ตรรกะเชิงบีบบังคับของการปิดล้อมค่อนข้างตรงไปตรงมา หากซาอุฯ ไม่สามารถใช้ฮอร์มุซได้อย่างน่าเชื่อถือ การคุกคามยันบู เส้นทางเข้าสู่ทะเลแดง และบับ อัล-มันดิบก็อาจตัดทางเลือกทางทะเลที่สำคัญที่สุดของริยาด ฮูตีเตือนบริษัทเดินเรือโดยตรงว่า เรือที่ใช้ท่าเรือซาอุฯ อาจตกเป็นเป้าหมาย 

การสร้างแรงกดดันทางเศรษฐกิจไม่จำเป็นต้องปิดช่องแคบได้อย่างสมบูรณ์ เพียงคำขู่ก็อาจทำให้เจ้าของเรือเลื่อนการเดินทาง เปลี่ยนเส้นทาง ปิดระบบติดตาม ขอเรือรบคุ้มกัน หรืออ้อมแหลมกู๊ดโฮป การตัดสินใจเหล่านี้เพิ่มเวลาเดินเรือ การใช้น้ำมัน ค่าเบี้ยประกันภัย และค่าระวางสินค้า

รายงานในช่วงแรกเชื่อมโยงคำขู่ต่อบับ อัล-มันดิบกับการตอบสนองของตลาดน้ำมันอย่างรวดเร็ว โดยราคาน้ำมันดิบเบรนท์เพิ่มขึ้นมากกว่า 13% ภายในไม่กี่วัน และขยับขึ้นเหนือ 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลตามรายงานของ The Guardian 

บับ อัล-มันดิบไม่ได้สำคัญเฉพาะกับน้ำมัน แต่ยังเป็นประตูระหว่างทะเลแดงกับอ่าวเอเดน และเป็นเส้นทางของเรือที่มุ่งหน้าไปคลองสุเอซ การหยุดชะงักจึงอาจกระทบเรือคอนเทนเนอร์ สินค้าพลังงาน และสินค้าพาณิชย์ระหว่างเอเชีย ยุโรป และตะวันออกกลาง 

โมคา: จากการขู่ทางทะเลสู่แรงกดดันบนชายฝั่ง

การยกระดับไม่ได้จำกัดอยู่แค่แถลงการณ์เรื่องเรือ ฮูตีโจมตีโมคา เมืองท่าที่อยู่ภายใต้การควบคุมของฝ่ายรัฐบาลบนชายฝั่งทะเลแดงของเยเมน ด้วยขีปนาวุธและโดรน รายงานระบุว่ามีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บทั้งพลเรือนและทหาร รวมถึงความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานของท่าเรือจากการโจมตีหลายระลอก 

ทำเลของโมคามีความสำคัญ เพราะอยู่ใกล้บับ อัล-มันดิบ การกดดันพื้นที่นี้จึงมีเป้าหมายได้สองด้านพร้อมกัน คือทำให้กองกำลังที่สนับสนุนรัฐบาลเยเมนอ่อนแอลง และเพิ่มขีดความสามารถของฮูตีในการคุกคามเรือใกล้ช่องแคบ

เจ้าหน้าที่เยเมนและรายงานจากภูมิภาคเตือนว่า ฮูตีอาจพยายามขยายกำลังลงใต้ตามแนวชายฝั่งตะวันตก เพื่อสร้างฐานใกล้เกาะยุทธศาสตร์และทางเข้าสู่บับ อัล-มันดิบ  แต่คำเตือนดังกล่าวยังไม่ใช่หลักฐานว่า ปฏิบัติการยึดพื้นที่กำลังจะประสบความสำเร็จในเร็ว ๆ นี้

ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันโดยอิสระถึงคำกล่าวอ้างเรื่องการส่งกำลังรบราว 2,000 นาย และยังไม่พิสูจน์ว่าฮูตีจะสามารถยึดครองและรักษาพื้นที่ชายฝั่งตอนใต้หรือเกาะต่าง ๆ ได้ ท่ามกลางแรงต้านจากกองกำลังฝ่ายต่อต้านฮูตีและอำนาจทางเรือจากภายนอก

ข้อสรุปที่รอบคอบกว่าคือ การโจมตีโมคาแสดงให้เห็นความพยายามเพิ่มแรงกดดันตามแนวชายฝั่งและทำให้คำขู่ต่อบับ อัล-มันดิบมีน้ำหนักมากขึ้น ส่วนการขยายเป็นการยึดครองดินแดนจริงหรือไม่ จะขึ้นอยู่กับความสามารถของฮูตีในการเคลื่อนย้ายและส่งกำลังบำรุง เอาชนะฝ่ายป้องกัน และรับมือการตอบโต้จากซาอุฯ หรือกองกำลังนานาชาติ

ผลต่อสงครามกลางเมืองเยเมน

หากการรุกตามแนวชายฝั่งดำเนินต่อไป เส้นแบ่งระหว่างสงครามภายในเยเมนกับความขัดแย้งระดับภูมิภาคที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐฯ จะยิ่งเลือนราง กองกำลังฝ่ายรัฐบาล หน่วยกำลังท้องถิ่นบริเวณชายฝั่ง และผู้สนับสนุนจากต่างประเทศอาจกลับเข้าสู่การสู้รบรอบท่าเรือ ถนนเลียบชายฝั่ง และจุดเฝ้าระวังทางทะเลอีกครั้ง

ความเสี่ยงด้านมนุษยธรรมเกิดขึ้นทันที รายงานการโจมตีโมคาระบุว่ามีพลเรือนเสียชีวิตและบาดเจ็บ ขณะที่ Security Council Report ระบุว่าการโจมตีสร้างความเสียหายอย่างกว้างขวางต่อท่าเรือ  หากเส้นทางขนส่งหยุดชะงักต่อไป การนำเข้าอาหาร น้ำมันเชื้อเพลิง และสินค้าจำเป็นอาจถูกจำกัด ทำให้ต้นทุนและความพร้อมของสินค้าแย่ลง

ความขัดแย้งรอบใหม่ยังทำให้การทูตยากขึ้น ฮูตีอ้างว่าการปิดล้อมเป็นการตอบโต้ข้อจำกัดของซาอุฯ ต่อท่าเรือและสนามบินในเยเมน ซึ่งเป็นเหตุผลที่ BBC และ Reuters รายงานไว้  การเจรจาจึงไม่ได้มีเพียงเรื่องความปลอดภัยทางทะเล แต่ยังเกี่ยวข้องกับการเข้าถึงท่าเรือและสนามบิน แรงกดดันทางทหาร และการควบคุมทรัพยากรของเยเมน

เมื่อความรุนแรงในทะเลเพิ่มขึ้น แต่ละฝ่ายก็มีแรงจูงใจเรียกร้องข้อแลกเปลี่ยนก่อนยุติการโจมตี ทำให้พื้นที่สำหรับการประนีประนอมแคบลง

ทางเลือกที่เสี่ยงของซาอุดีอาระเบีย

ริยาดมีทางเลือกหลายทาง แต่ไม่มีทางใดไร้ต้นทุน

• คุ้มครองเส้นทาง: เพิ่มเรือคุ้มกัน ระบบป้องกันภัยทางอากาศและขีปนาวุธรอบเรือบรรทุกน้ำมัน ท่าเรือ และโครงสร้างพื้นฐานชายฝั่ง
• สนับสนุนกองกำลังท้องถิ่น: เพิ่มความช่วยเหลือทางทหารแก่กองกำลังต่อต้านฮูตีทางชายฝั่งตะวันตกของเยเมน ซึ่งอาจนำไปสู่ปฏิบัติการภาคพื้นดินเพื่อผลักฮูตีออกจากพื้นที่ใกล้บับ อัล-มันดิบ
• ประสานงานระหว่างประเทศ: ขอความร่วมมือเชิงปฏิบัติการจากกองทัพเรือสหรัฐฯ ยุโรป และประเทศในภูมิภาค เพื่อคุ้มครองเรือพาณิชย์และแลกเปลี่ยนข่าวกรองทางทะเล
• เปลี่ยนเส้นทางส่งออก: ใช้ท่อส่งน้ำมันผ่านอียิปต์และท่าเรือเมดิเตอร์เรเนียนมากขึ้น แต่เส้นทางที่ยาวกว่าไปยังเอเชียอาจเพิ่มต้นทุนและเวลาส่งมอบ 
• เปิดการทูตอีกครั้ง: เจรจาเพื่อลดข้อจำกัดและฟื้นข้อตกลงทางทะเล แต่การยอมผ่อนปรนอาจถูกมองว่าเป็นการให้รางวัลแก่การโจมตี และก็ไม่รับประกันว่าจะยุติภัยคุกคามได้

การตอบโต้ทางทหารขนาดใหญ่ช่วยเพิ่มความปลอดภัยให้เรือได้ แต่ก็อาจกระตุ้นการยิงขีปนาวุธและโดรนโจมตีโครงสร้างพื้นฐานของซาอุฯ มากขึ้น ในทางกลับกัน การพึ่งพาการเปลี่ยนเส้นทางเพียงอย่างเดียวอาจลดความเสี่ยงเฉพาะหน้า แต่ยังเปิดโอกาสให้ฮูตีใช้การคุกคามและความไม่แน่นอนสร้างต้นทุนต่อการเดินเรือโลกต่อไป

ผลกระทบต่อพลังงานและความมั่นคงโลก

อันตรายสำคัญที่สุดคือความไม่ปลอดภัยที่เกิดขึ้นพร้อมกันในฮอร์มุซและบับ อัล-มันดิบ ก่อนเกิดความขัดแย้ง ช่องแคบฮอร์มุซรองรับน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลวราวหนึ่งในห้าของปริมาณที่โลกใช้ต่อวันตามข้อมูลของ Reuters  ขณะที่ CNN รายงานว่าน้ำมันราว 6.2 ล้านบาร์เรลเคยผ่านบับ อัล-มันดิบ 

หากทั้งสองเส้นทางยังมีความเสี่ยง ผลกระทบอาจรวมถึง

• ราคาน้ำมันและค่าระวางเรือสูงขึ้น
• เรือสินค้าอ้อมแหลมกู๊ดโฮปมากขึ้น
• ปริมาณการเดินเรือผ่านคลองสุเอซลดลง
• เบี้ยประกันภัยความเสี่ยงจากสงครามเพิ่มขึ้น
• การส่งมอบพลังงานและสินค้าอุตสาหกรรมล่าช้า
• แรงกดดันต่อการนำเข้าอาหารและสินค้าพาณิชย์เข้าสู่เยเมนและตลาดใกล้เคียง

ผลลัพธ์ที่อันตรายที่สุดอาจไม่ใช่การที่ฮูตีเข้ายึดบับ อัล-มันดิบอย่างเป็นทางการ แต่อาจเป็นการที่กลุ่มสามารถคุกคามทะเลแดงและอ่าวเปอร์เซียได้อย่างต่อเนื่องจนเจ้าของเรือต้องปรับแผนการเดินทางและตลาดพลังงานต้องบวกต้นทุนความเสี่ยงเข้าไป

นั่นทำให้คำกล่าวอ้างเรื่องเรือบรรทุกน้ำมันมีความสำคัญ แม้ยังไม่ได้รับการยืนยันทุกกรณี ผลเชิงยุทธศาสตร์ของการปิดล้อมอาจเริ่มต้นขึ้นก่อนที่ทุกเหตุการณ์จะตรวจสอบได้ครบ เพราะความไม่แน่นอนเพียงอย่างเดียวก็ทำให้การเดินเรือผ่านจุดคอขวดมีต้นทุนสูงขึ้น

แต่ในเวลาเดียวกัน การแยกเหตุการณ์ที่ยืนยันได้ออกจากคำกล่าวอ้างของฮูตีก็ยังจำเป็นอย่างยิ่ง เพื่อประเมินว่าปฏิบัติการครั้งนี้กำลังพัฒนาไปสู่การสกัดกั้นทางทะเลอย่างต่อเนื่อง หรือยังเป็นหลัก ๆ เพียงการข่มขู่เชิงบีบบังคับที่มีการโจมตีเป็นบางจุด

หากสถานการณ์เดินไปสู่การคุ้มกันเรือโดยกองทัพนานาชาติหรือการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานปล่อยขีปนาวุธในเยเมน ความขัดแย้งก็มีโอกาสขยายจากสงครามตัวแทนไปสู่การเผชิญหน้าโดยตรงระหว่างอิหร่าน ซาอุดีอาระเบีย สหรัฐฯ และพันธมิตรของแต่ละฝ่ายมากขึ้น