หลุมดำงบประมาณรัสเซีย: ขาดดุล 6.01 ล้านล้านรูเบิล ใน 5 เดือน ทะลุเป้าทั้งปี 59%

งบประมาณของรัฐบาลกลางรัสเซียกำลังเผชิญกับพายุทางการคลังที่สมบูรณ์แบบ การทะยานขึ้นของรายจ่ายทางทหาร ซ้ำเติมด้วยรายได้จากพลังงานที่ดิ่งลงอย่างรุนแรง ผลักดันให้ยอดขาดดุลของประเทศในช่วงห้าเดือนแรกของปี 2026 พุ่งสูงกว่าระดับเป้าหมายประจำปีที่รัฐบาลตั้งไว้อย่างมาก ช่องว่างที่กว้างขึ้นนี้กำลังกัดเซาะกันชนทางการคลังหลักของประเทศอย่างรวดเร็ว นั่นคือกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ และบีบให้เครมลินต้องเผชิญกับทางเลือกนโยบายที่เจ็บปวดและจำกัดมากขึ้นเรื่อยๆ

เส้นทางขาดดุล: ทะลุเป้าทั้งปีในห้าเดือน

ตัวเลขขาดดุลช่วงต้นปี 2026 บ่งชี้ถึงการเสื่อมถอยทางการคลังที่รวดเร็วและต่อเนื่อง ในเดือนมกราคม-พฤษภาคม 2026 ยอดขาดดุลงบประมาณของรัฐบาลกลางสูงถึง 6.01 ล้านล้านรูเบิล (8.15 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ) หรือคิดเป็น 2.6% ของ GDP ตามแถลงการณ์ของกระทรวงการคลังเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน ตัวเลขนี้สูงกว่ายอดขาดดุลประมาณ 3.4 ล้านล้านรูเบิล (1.5% ของ GDP) ที่บันทึกไว้ในช่วงเวลาเดียวกันของปี 2025 เกือบ 2.98 ล้านล้านรูเบิล

ที่สำคัญ กฎหมายงบประมาณของรัฐบาลสำหรับปีงบประมาณ 2026 ทั้งปี ได้กำหนดเป้าหมายขาดดุลไว้ที่เพียง 3.786 ล้านล้านรูเบิล (1.6% ของ GDP) การขาดดุลในเวลาเพียงห้าเดือนได้พุ่งเกินเป้าหมายทั้งปีนี้ไปแล้วประมาณ 59%

การยกระดับความรุนแรงเป็นไปอย่างชัดเจนและต่อเนื่องในแต่ละเดือน:

• มกราคม 2026: ยอดขาดดุลพุ่งแตะ 1.718 ล้านล้านรูเบิล ซึ่งเกือบจะครึ่งหนึ่งของเป้าหมายทั้งปีภายในเดือนเดียว
• มกราคม–กุมภาพันธ์: ยอดขาดดุลสะสมเพิ่มขึ้นเป็น 3.449 ล้านล้านรูเบิล แตะระดับกว่า 90% ของเป้าหมายทั้งปี นับเป็นสถิติสูงสุดสำหรับสองเดือนแรกของทุกปี
• ไตรมาส 1 ปี 2026: ยอดขาดดุลทะลุเป้าหมายทั้งปีอย่างเป็นทางการในเวลาเพียงสามเดือน แตะที่ 4.6 ล้านล้านรูเบิล
• มกราคม–เมษายน: ช่องว่างกว้างขึ้นเป็น 5.88 ล้านล้านรูเบิล (2.5% ของ GDP) หรือสูงกว่าระดับของปีก่อนหน้าประมาณสองเท่า
• มกราคม–พฤษภาคม: ยอดรวมสะสมแตะ 6.01 ล้านล้านรูเบิล (2.6% ของ GDP)

สองเครื่องยนต์ขับเคลื่อนการขาดดุล: ต้นทุนสงครามที่สูงขึ้นกับรายได้พลังงานที่หายไป

แรงผลักดันอันทรงพลังสองประการกำลังขยายช่องว่างงบประมาณไปพร้อมๆ กัน

รายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสงครามพุ่งสูงขึ้น ค่าใช้จ่ายของรัฐบาลกลางในช่วงสี่เดือนแรกของปี 2026 รวมอยู่ที่ 17.598 ล้านล้านรูเบิล เพิ่มขึ้น 15.7% เมื่อเทียบกับปีก่อน แรงขับเคลื่อนหลักคือการใช้จ่ายทางทหาร ความมั่นคง และการสนับสนุนอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ เครมลินได้ส่งสัญญาณว่ารายจ่ายเหล่านี้ไม่สามารถต่อรองได้ และจะได้รับการปกป้องแม้ว่าแรงกดดันทางการคลังจะเพิ่มสูงขึ้นในส่วนอื่นๆ ของงบประมาณ

รายได้จากน้ำมันและก๊าซล่มสลาย ในอีกด้านหนึ่งของบัญชี แหล่งรายได้ที่สำคัญที่สุดของรัสเซียได้ทรุดตัวลงอย่างหนัก ในอดีต รายได้จากน้ำมันและก๊าซคิดเป็นสัดส่วนประมาณหนึ่งในสามของรายรับของรัฐบาลกลาง อย่างไรก็ตาม ในช่วงต้นปี 2026 รายได้เหล่านี้พังทลายลงเกือบ 40% การลดลงนี้เป็นผลมาจากราคาน้ำมันโลกที่ต่ำลง การบังคับใช้มาตรการจำกัดราคาของกลุ่ม G7 และปริมาณการส่งออกที่ลดลงจากการคว่ำบาตรของตะวันตก รายได้รวมของรัฐบาลกลางในช่วงเดือนมกราคม-เมษายนอยู่ที่เพียง 11.721 ล้านล้านรูเบิล ลดลง 4.5% จากช่วงเดียวกันของปี 2025

ตาข่ายนิรภัยที่หดเล็กลง: กองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติตกอยู่ภายใต้แรงกดดัน

รัฐบาลรัสเซียได้อุดช่องโหว่งบประมาณด้วยกองทุนความมั่งคั่งแห่งชาติ (NWF) อย่างไรก็ตาม สินทรัพย์สภาพคล่อง ซึ่งเป็นส่วนที่พร้อมนำมาใช้เพื่อจุดประสงค์นี้ได้ทันที กำลังลดลงในอัตราที่น่าตกใจ

ณ เดือนเมษายน 2026 สินทรัพย์สภาพคล่องของ NWF อยู่ที่ 3.62 ล้านล้านรูเบิล ลดลงจาก 3.89 ล้านล้านรูเบิลในเดือนมีนาคม และจากระดับกว่า 4.1 ล้านล้านรูเบิลเมื่อต้นปี ในเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์เพียงสองเดือน มีการใช้เงินจากส่วนสภาพคล่องของ NWF เกือบ 400 พันล้านรูเบิล เพื่อชดเชยการขาดดุล

กองทุนนี้ได้เผาผลาญทุนสำรองสภาพคล่องก่อนสงครามไปแล้วประมาณสองในสาม นักวิเคราะห์จาก Gazprombank ประมาณการว่า ณ ราคาน้ำมันในปัจจุบัน ส่วนสภาพคล่องทั้งหมดของ NWF อาจ หมดลงภายใน 1 ถึง 1.3 ปี หากราคาน้ำมันดิ่งลงอย่างรุนแรงไปที่ระดับ 30-35 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล อาจทำให้กองทุนหมดลงได้ภายในสิ้นปี 2026 เลยทีเดียว

ประมาณการสิ้นปีและแนวโน้มทางการคลังที่มืดมน

ด้วยยอดขาดดุลที่สูงถึง 6.01 ล้านล้านรูเบิล ณ สิ้นเดือนพฤษภาคม ผลลัพธ์ตลอดทั้งปีจะเลวร้ายกว่าเป้าหมายทางการที่ 3.786 ล้านล้านรูเบิลอย่างมาก นักวิเคราะห์ที่จริงจังส่วนใหญ่คาดการณ์ว่ายอดขาดดุลสุดท้ายของปี 2026 จะมากกว่าที่วางแผนไว้มาก โดยอาจจะอยู่ระหว่าง 2.5% ถึง 4% ของ GDP ขึ้นอยู่กับทิศทางของราคาน้ำมันเป็นหลัก และว่ารายจ่ายทางทหารจะพุ่งขึ้นอีกครั้งในช่วงปลายปีหรือไม่

ความน่าเชื่อถือทางการคลังในระยะยาวของรัสเซียกำลังตกอยู่บนเส้นด้าย ในขณะที่มันต้องนำทางผ่านชุดทางเลือกนโยบายที่เป็นปัญหาและจำกัดลง

• การใช้เงิน NWF เพิ่มเติม เป็นทางออกที่ตรงไปตรงมาที่สุด แต่มันไม่ยั่งยืน ในอัตราการใช้จ่ายในปัจจุบัน กองทุนจะไม่สามารถรองรับเส้นทางการขาดดุลได้อีกเกินหนึ่งปี
• การออกตราสารหนี้ในประเทศ ถูกจำกัดด้วยอัตราดอกเบี้ยที่สูงและการขาดตลาดระหว่างประเทศเนื่องจากการคว่ำบาตรของตะวันตก
• การขึ้นภาษี ได้ถูกบังคับใช้แล้วในปี 2025 รวมถึงภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาแบบก้าวหน้าและอัตราภาษีกำไรนิติบุคคลที่สูงขึ้น การเพิ่มอีกมีความเสี่ยงที่จะบดขยี้กิจกรรมของภาคเอกชนที่อ่อนแออยู่แล้ว
• การตัดงบประมาณรายจ่ายที่ไม่ใช่ด้านกลาโหม กำลังถูกพิจารณา แต่พื้นที่นั้นมีจำกัด ภาระผูกพันทางสังคม เช่น เงินบำนาญและเงินอุดหนุน มีความอ่อนไหวทางการเมืองและมีเงินทุนไม่เพียงพออยู่แล้ว
• การพิมพ์เงินเพื่อชดเชยการขาดดุล ผ่านการจัดหาเงินทุนของธนาคารกลาง จะเสี่ยงต่อวงจรเงินเฟ้อที่หมุนเป็นเกลียวและการอ่อนค่าลงอีกของเงินรูเบิล ทำให้ต้นทุนสงครามที่แท้จริงสูงขึ้นไปอีก

ปัญหาพื้นฐานคือเรื่องโครงสร้าง เครมลินมองว่ารายจ่ายที่เกี่ยวข้องกับสงครามในระดับสูงไม่สามารถต่อรองได้ทางการเมือง ในขณะที่ฐานรายได้ที่สนับสนุนรายจ่ายเหล่านี้กำลังหดตัว และกันชนความปลอดภัยของ NWF ก็ใกล้หมดลง เว้นเสียแต่ว่าจะมีการฟื้นตัวของราคาน้ำมันครั้งใหญ่และยั่งยืน หรือการสิ้นสุดของสงคราม เส้นทางการคลังของรัสเซียกำลังมุ่งสู่การปรับตัวที่ไร้ระเบียบ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการตัดงบประมาณอย่างรุนแรง ภาษีที่สูงขึ้น หรือวงจรเงินเฟ้อที่สร้างความเสียหาย