อิหร่านกลับมาผลิตก๊าซจากแหล่ง South Pars ได้บางส่วน หลังถูกอิสราเอลโจมตี แต่ภาพใหญ่ยังเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน

อิหร่านได้กลับมาผลิตก๊าซธรรมชาติจากแท่นขุดเจาะนอกชายฝั่งสามแท่นในแหล่ง South Pars เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2569 หลังจากต้องหยุดดำเนินการไปนานกว่าสองเดือนครึ่งอันเป็นผลมาจากการโจมตีทางอากาศของอิสราเอล ประเด็นสำคัญคือแท่นขุดเจาะเหล่านี้ไม่เคยได้รับความเสียหายโดยตรง การหยุดผลิตเกิดขึ้นเพราะขีปนาวุธของอิสราเอลได้โจมตีและสร้างความเสียหายให้กับโรงงานแปรรูปบนบกที่รับและบำบัดก๊าซที่ถูกสูบขึ้นมา การกลับมาเริ่มดำเนินการครั้งนี้เป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าด้วยการเปลี่ยนเส้นทางก๊าซดิบไปยังโรงงานแปรรูปอื่น และเกิดขึ้นท่ามกลางสงครามที่ลุกลามบานปลายซึ่งได้พลิกโฉมภูมิทัศน์ด้านพลังงานในอ่าวเปอร์เซีย

ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับโครงสร้างพื้นฐาน

เมื่อวันที่ 18 มีนาคม 2569 กองกำลังอิสราเอลได้โจมตีศูนย์กลางปิโตรเคมี Asaluyeh และโรงงานที่เชื่อมต่อกับแหล่ง South Pars ในจังหวัด Bushehr สร้างความเสียหายให้กับถังเก็บ, โรงงานก๊าซ, โรงกลั่น, รวมถึงท่อส่งน้ำมันและก๊าซ การโจมตีครั้งนี้ทำให้ 12% ของกำลังการผลิตก๊าซธรรมชาติทั้งหมดของอิหร่าน ต้องหยุดชะงัก โดยโรงกลั่นสองแห่งต้องหยุดดำเนินการ หนึ่งในเป้าหมายเฉพาะคือเฟส 14 ของโรงกลั่น South Pars ซึ่งเกิดเพลิงไหม้ในหนึ่งในสี่หน่วยการผลิต ส่งผลให้กำลังการผลิตก๊าซประมาณ 12 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวันต้องหยุดลงชั่วคราว นอกจากนี้ โรงงานแปรรูปก๊าซ Fajr Jam ก็ถูกโจมตีเช่นกัน แต่หน่วยการผลิตสองหน่วยที่เสียหายได้รับการซ่อมแซมเสร็จสมบูรณ์ภายในเดือนมกราคม 2569

หัวใจสำคัญคือ แท่นขุดเจาะนอกชายฝั่งไม่ได้รับความเสียหายทางกายภาพใดๆ พวกมันถูกปิดการใช้งานเพียงเพราะโรงงานบนบกที่รับช่วงต่อไม่สามารถทำงานได้ ทำให้ก๊าซที่ผลิตได้ไม่มีที่ไป

มาตรการแก้ไขเฉพาะหน้าและสถานะของเฟส 14

อิหร่านสามารถกลับมาเริ่มเดินเครื่องแท่นขุดเจาะนอกชายฝั่งสามแท่นได้ โดยการเบี่ยงเส้นทางก๊าซดิบไปยัง โรงงานแปรรูปอื่นๆ ในภูมิภาค ในขณะที่การซ่อมแซมโรงงานบนบกที่เสียหาย รวมถึงโรงกลั่นเฟส 14 ยังคงดำเนินต่อไป Touraj Dehqani ซีอีโอของ Pars Oil and Gas Company ยืนยันกลยุทธ์การเปลี่ยนเส้นทางนี้และยกความดีความชอบให้กับผู้เชี่ยวชาญชาวอิหร่านสำหรับความคืบหน้าที่เกิดขึ้น

เรื่องราวของเฟส 14 แสดงให้เห็นถึงการฟื้นตัวที่ไม่สม่ำเสมอ หน่วยที่เสียหาย ซึ่งเป็นหนึ่งในสี่หน่วยการผลิต ได้รับการซ่อมแซมและกลับมาดำเนินการได้ภายในราวสิบวันภายในปลายเดือนมิถุนายน 2568 ภายในต้นเดือนกรกฎาคม 2568 หน่วยผลิตสามในสี่ของโรงงานขนาด 2 พันล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันนี้กลับมาทำงานได้แล้ว แต่ หน่วยที่สี่ซึ่งมีกำลังผลิต 500 ล้านลูกบาศก์ฟุตต่อวันยังคงปิดการใช้งานอยู่ รายงานเมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม 2569 ระบุว่าแท่นขุดเจาะสามแท่นกลับมาผลิตได้แล้วและกำลังส่งก๊าซไปยังโรงงานอื่น แต่ไม่ได้ยืนยันว่าหน่วยที่สี่ของเฟส 14 ได้รับการกู้คืนอย่างสมบูรณ์ หลักฐานที่มีอยู่ชี้ให้เห็นว่าเฟส 14 ยังคงดำเนินการต่ำกว่ากำลังการผลิตก่อนถูกโจมตี

ผลกระทบโดยตรงจากการสูญเสียกำลังการแปรรูปบนบกคือ อิหร่านได้หยุดการส่งก๊าซไปยังอิรัก หลังจากการโจมตีเมื่อ 18 มีนาคม

สงครามและวิกฤตช่องแคบฮอร์มุซในภาพรวม

การฟื้นการผลิตบางส่วนนี้ไม่อาจแยกออกจากความขัดแย้งในวงกว้างได้ สหรัฐฯ และอิสราเอลเปิด "ปฏิบัติการ Epic Fury" เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569 มุ่งเป้าโจมตีสถานที่นิวเคลียร์ ศูนย์บัญชาการ และแหล่งพลังงานของอิหร่าน และสังหารอยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี ผู้นำสูงสุด อิหร่านตอบโต้ด้วยการโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรนต่อทรัพย์สินของสหรัฐฯ และโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานในอ่าวเปอร์เซีย รวมถึง โรงงานก๊าซธรรมชาติเหลว Ras Laffan ของกาตาร์ ซึ่งบีบให้ QatarEnergy ต้องประกาศเหตุสุดวิสัย (force majeure) สำหรับสัญญาจัดหาก๊าซบางส่วน

นอกจากนี้ อิหร่านยังได้ ปิดช่องแคบฮอร์มุซอย่างมีประสิทธิภาพ โดยใช้ฝูงโดรนของ IRGC การวางทุ่นระเบิดในทะเล และประกาศเขตห้ามผ่านทางทะเล ทำให้ปริมาณการสัญจรปกติ 20 ล้านบาร์เรลต่อวันลดลงประมาณ 80–90% ภายในกลางเดือนมีนาคม ในเดือนพฤษภาคม 2569 อิหร่านได้สร้างความเป็นสถาบันในการควบคุมนี้ด้วยการจัดตั้ง องค์การช่องแคบอ่าวเปอร์เซีย (PGSA) เพื่อควบคุมการผ่านช่องแคบ ในขณะที่กาตาร์ ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ต่างดำเนินช่องทางการทูตแยกต่างหากเพื่อรักษาการเดินเรือของเรือบรรทุกน้ำมันบางส่วน

ความพยายามทางการทูตเป็นไปอย่างกระท่อนกระแท่น หลายสิบประเทศที่ไม่รวมสหรัฐฯ และอิสราเอล ได้เริ่มความพยายามเปิดช่องแคบอีกครั้งภายในต้นเดือนเมษายน 2569 แต่ยังไม่มีการบรรลุความก้าวหน้าที่ครอบคลุม มีการตกลงหยุดยิงชั่วคราวเมื่อวันที่ 8 เมษายน และภายในปลายเดือนพฤษภาคม 2569 มีรายงานว่าผู้เจรจาของสหรัฐฯ และอิหร่านได้บรรลุข้อตกลงเพื่อเปิดช่องแคบและขยายเวลาหยุดยิงออกไปอีก 60 วัน ในขณะที่การเจรจาสันติภาพที่กว้างขึ้นเริ่มต้นขึ้น แม้กระทั่งขั้นตอนเหล่านั้นก็ยังทำให้สถาปัตยกรรมด้านพลังงานของภูมิภาคสั่นคลอนอย่างมาก

ความหมายที่แท้จริงของการฟื้นตัวบางส่วน

การกลับมาผลิตในวันที่ 31 พฤษภาคมเป็นเพียง การแก้ไขทางยุทธวิธี ไม่ใช่การฟื้นตัวเชิงยุทธศาสตร์ กำลังการผลิตก๊าซโดยรวมของอิหร่านยังคงต่ำกว่าระดับก่อนสงครามมาก กำลังการส่งออกได้รับผลกระทบอย่างหนัก และโครงสร้างการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซหยุดชะงักลงอย่างสิ้นเชิง ในขณะที่เจ้าหน้าที่อิหร่านพยายามตีกรอบการฟื้นตัวนี้ว่าเป็นชัยชนะของความเชี่ยวชาญภายในประเทศ ความเป็นจริงที่กว้างขึ้นคืออุปทานพลังงานในอ่าวเปอร์เซียยังคงตกอยู่ในความไม่แน่นอนอย่างลึกซึ้ง ซึ่งขึ้นอยู่กับว่าช่องแคบฮอร์มุซจะถูกเปิดอย่างแท้จริงหรือไม่ พอๆ กับสถานะของโรงกลั่นที่เสียหายบนบก