โซลาร์จีนแซงถ่านหินที่ 1,286 กิกะวัตต์: หมุดหมายใหญ่ แต่ยังไม่ใช่จุดจบของถ่านหิน

กำลังผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์แบบโฟโตโวลตาอิก (PV) ของจีนแซงกำลังผลิตจากถ่านหินขึ้นเป็นอันดับหนึ่งของประเทศแล้วในแง่ กำลังผลิตติดตั้ง ณ สิ้นเดือนกรกฎาคม 2026 จีนมีโซลาร์ 1,286 ล้านกิโลวัตต์ หรือ 1,286 กิกะวัตต์ สูงกว่าถ่านหินที่ 1,285 ล้านกิโลวัตต์เพียงเล็กน้อย และโซลาร์คิดเป็นมากกว่า 30% ของกำลังผลิตไฟฟ้าติดตั้งทั้งหมดของประเทศ 25

นี่คือหมุดหมายสำคัญของระบบไฟฟ้าที่ใหญ่ที่สุดในโลก แต่ไม่ได้หมายความว่าโซลาร์กลายเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าหลัก หรือแหล่งจ่ายไฟที่พึ่งพาได้มากที่สุดของจีนแล้ว ความท้าทายระยะถัดไปจึงไม่ใช่แค่ติดตั้งแผงให้มากขึ้น หากคือการส่งไฟฟ้านั้นไปยังจุดที่ต้องใช้ ในเวลาที่ระบบต้องการ

โซลาร์แซงถ่านหินได้อย่างไร

การแซงหน้าครั้งนี้มาจากการขยายตัวต่อเนื่องทั้งโซลาร์ขนาดใหญ่และโซลาร์แบบกระจายตัว โดยในจำนวน 1,286 กิกะวัตต์ เป็นโครงการขนาดใหญ่ 704 กิกะวัตต์ และโซลาร์แบบกระจายตัว 582 กิกะวัตต์ 22

ตัวเลขการติดตั้งใหม่สะท้อนความเร็วของการขยายระบบอย่างชัดเจน: ระหว่างเดือนมกราคมถึงกรกฎาคม 2026 จีนเพิ่มกำลังผลิตโซลาร์ 86.15 กิกะวัตต์ และพลังงานลม 47.07 กิกะวัตต์ รวมกันเกือบ 70% ของกำลังผลิตใหม่ทั้งหมด 36 ก่อนหน้านั้น ณ สิ้นเดือนมิถุนายน กำลังผลิตโซลาร์และถ่านหินยังอยู่ในระดับแทบเท่ากัน คือราว 1,274 ล้านกิโลวัตต์ และ 1,275 ล้านกิโลวัตต์ตามลำดับ 34

การขยายตัวภายในประเทศยังตอกย้ำความเป็นผู้นำของจีนในตลาด PV โลก จีนมีสัดส่วนราว 60% ของการติดตั้ง PV ใหม่ทั่วโลกต่อปี และยังเป็นตลาดที่มีกำลังผลิตสะสมสูงสุดในการประเมินล่าสุดของ IEA PVPS 49 ขณะเดียวกัน สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินว่าจีนครองกำลังการผลิตในห่วงโซ่อุปทานโซลาร์โลกประมาณ 85% โดยเฉพาะขั้นการผลิตเวเฟอร์ที่มีสัดส่วนสูงมาก 54

ขนาดการผลิตและตลาดในประเทศช่วยเพิ่มความได้เปรียบให้ผู้ผลิตจีน แต่การกระจุกตัวเช่นนี้ก็ทำให้อุตสาหกรรมเผชิญความเสี่ยงจากห่วงโซ่อุปทานที่พึ่งพาแหล่งเดียวมากเกินไป และการแข่งขันในภาคการผลิตโลกที่รุนแรง 54

กำลังผลิตติดตั้ง ไม่เท่ากับไฟฟ้าที่ผลิตได้จริง

ตัวเลขกำลังผลิตติดตั้งคือกำลังสูงสุดตามป้ายกำกับของโรงไฟฟ้า ภายใต้สภาพที่เหมาะสม แต่ไม่ได้บอกว่าโรงไฟฟ้านั้นผลิตไฟฟ้าได้เท่าไรตลอดปี หรือจะพร้อมจ่ายไฟในช่วงพีกของระบบหรือไม่

โซลาร์ขึ้นอยู่กับแสงแดด สภาพอากาศ ฤดูกาล และพื้นที่ติดตั้ง อีกทั้งไม่ผลิตไฟฟ้าในเวลากลางคืน ขณะที่โรงไฟฟ้าถ่านหินโดยทั่วไปสามารถเดินเครื่องได้เมื่อถูกสั่งจ่ายไฟ แม้ยังมีข้อจำกัดด้านเชื้อเพลิง การซ่อมบำรุง และเทคนิคการเดินเครื่อง ด้วยเหตุนี้ โซลาร์ 1 กิกะวัตต์จึงไม่ให้กำลังจ่ายไฟที่ควบคุมได้และมั่นคงเท่ากับถ่านหิน 1 กิกะวัตต์

ความต่างนี้เห็นได้จากข้อมูลการผลิตไฟฟ้า ในครึ่งแรกของปี 2026 พลังงานลมและแสงอาทิตย์รวมกันคิดเป็น 24.6% ของการใช้ไฟฟ้า ขณะที่ไฟฟ้าถ่านหินคิดเป็น 49.7% ของการผลิตไฟฟ้าทั้งหมด แม้จะเป็นครั้งแรกที่สัดส่วนการผลิตจากถ่านหินในรอบครึ่งปีลดลงต่ำกว่า 50% 3534

ดังนั้น สำหรับผู้วางแผนระบบไฟฟ้า คำถามสำคัญไม่ได้มีเพียงว่าติดตั้งได้กี่กิกะวัตต์ แต่รวมถึง

• โซลาร์ผลิตไฟฟ้าได้มากเพียงใด และส่งถึงศูนย์กลางความต้องการใช้ไฟได้หรือไม่
• โซลาร์ช่วยจ่ายไฟได้แค่ไหนในช่วงพีกตอนเย็น ช่วงฤดูร้อน และฤดูหนาว
• มีการตัดทอนไฟฟ้าทิ้งมากน้อยเพียงใด และมีระบบกักเก็บพลังงานกับสายส่งเพียงพอหรือไม่
• ลมและโซลาร์ให้ กำลังผลิตที่เชื่อถือได้ ได้เท่าไรเมื่อระบบเผชิญภาวะตึงตัว

แผนพัฒนาพลังงานหมุนเวียนของจีนจึงเริ่มนำเรื่องการทดแทนกำลังผลิตอย่างเชื่อถือได้และความสามารถในการจ่ายไฟช่วงพีกมาเป็นเป้าหมาย โดยตั้งเป้าให้ค่ากำลังผลิตที่เชื่อถือได้เฉลี่ยของลมและโซลาร์ถึง 8% ภายในปี 2030 และให้ทั้งสองแหล่งจ่ายไฟ 20% ของความต้องการในช่วงพีกยามเย็นของฤดูร้อนและฤดูหนาว 2

ถ่านหินกำลังเปลี่ยนบทบาทสู่ความยืดหยุ่นและความมั่นคง

การที่โซลาร์แซงถ่านหินด้านกำลังผลิตติดตั้ง ไม่ได้แปลว่าจีนจะปลดระวางโรงไฟฟ้าถ่านหินได้อย่างรวดเร็ว รายงานเกี่ยวกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 15 ยังระบุให้ถ่านหิน น้ำมัน และก๊าซเป็นกลไกค้ำประกันความมั่นคงด้านอุปทาน แม้แหล่งพลังงานนอกฟอสซิลจะถูกวางให้เป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าหลักในอนาคต 4

บทบาทของถ่านหินจึงมีแนวโน้มเปลี่ยนจากการเดินเครื่องต่อเนื่องเพื่อผลิตไฟฟ้าฐาน ไปสู่การเสริมความยืดหยุ่นและรองรับกำลังผลิตในยามลมอ่อน แดดน้อย ช่วงความต้องการไฟฟ้าตอนเย็น สภาพอากาศสุดขั้ว หรือเหตุการณ์ที่ทำให้อุปทานตึงตัว 7

การเปลี่ยนผ่านนี้ต้องอาศัยมากกว่าโรงไฟฟ้าความร้อนที่ปรับกำลังได้เร็ว จีนยังต้องเสริมสายส่งระหว่างภูมิภาค ระบบกักเก็บพลังงาน การตอบสนองด้านความต้องการใช้ไฟฟ้า การสั่งเดินเครื่องที่มีประสิทธิภาพขึ้น และตลาดไฟฟ้าที่ให้มูลค่ากับทั้งพลังงานและความเชื่อถือได้ของระบบ

เป้าหมายถึงปี 2030 ในแผนห้าปีฉบับที่ 15

แผนห้าปีฉบับที่ 15 ของจีนครอบคลุมช่วงปี 2026-2030 โดยมุ่งสร้างระบบไฟฟ้าที่แหล่งพลังงานนอกฟอสซิลมีสัดส่วนการผลิตมากขึ้น พร้อมมีส่วนต่อความมั่นคงของระบบอย่างมีนัยสำคัญ

เป้าหมายและแผนลงทุนสำคัญ ได้แก่

• พลังงานนอกฟอสซิล: ตั้งเป้าให้คิดเป็น 25% ของการใช้พลังงานทั้งหมด และ 50% ของการผลิตไฟฟ้าภายในปี 2030 11
• ลมและโซลาร์: ตั้งเป้าให้มีกำลังผลิตติดตั้งรวมมากกว่า 50% ของกำลังผลิตไฟฟ้าทั้งประเทศภายในปี 2030 11
• ขนาดพลังงานหมุนเวียน: คาดว่ากำลังผลิตพลังงานหมุนเวียนรวมจะอยู่ที่ราว 3,500 ล้านกิโลวัตต์ ขณะที่ลมและโซลาร์รวมกันจะเกิน 2,800 ล้านกิโลวัตต์ 39
• การลงทุนในโครงข่าย: State Grid วางแผนลงทุนในสินทรัพย์ถาวรสูงสุด 4 ล้านล้านหยวนในช่วง 2026-2030 เพิ่มขึ้น 40% จากแผนห้าปีก่อนหน้า 14
• สายส่งและการเชื่อมต่อ: State Grid ระบุว่าจะเชื่อมต่อกำลังผลิตลมและโซลาร์ใหม่เฉลี่ยปีละ 200 กิกะวัตต์จนถึงปี 2030 ควบคู่กับการขยายการส่งไฟฟ้าระยะไกลและเพิ่มความยืดหยุ่นของโครงข่าย 1

ความหมายที่แท้จริงของตัวเลข 1,286 กิกะวัตต์

จุดที่โซลาร์ 1,286 กิกะวัตต์แซงถ่านหินเป็นหลักฐานว่าการลงทุนด้านไฟฟ้าของจีนกำลังเปลี่ยนโครงสร้างกำลังผลิตในระดับที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ทั้งยังตอกย้ำบทบาทของจีนในฐานะศูนย์กลางตลาดโซลาร์โลก และสร้างศักยภาพให้การเติบโตของความต้องการไฟฟ้าปล่อยคาร์บอนต่ำลง

อย่างไรก็ดี ตัวชี้ขาดไม่ใช่ว่าโซลาร์จะนำถ่านหินในกำลังผลิตตามป้ายกี่กิกะวัตต์ แต่คือจีนจะเปลี่ยนโซลาร์ขนาดมหาศาลนี้ให้เป็นไฟฟ้าคาร์บอนต่ำที่จ่ายได้จริงและพึ่งพาได้หรือไม่ ผ่านโครงข่าย การกักเก็บพลังงาน สายส่ง และการใช้ไฟฟ้าที่ยืดหยุ่น พร้อมลดการผลิตจากถ่านหินลงโดยยังรักษาความมั่นคงด้านอุปทานไว้ได้ เป้าหมายใหม่เรื่องการมีส่วนต่อกำลังผลิตที่เชื่อถือได้ของพลังงานหมุนเวียนในแผนห้าปีฉบับที่ 15 สะท้อนว่าผู้กำหนดนโยบายตระหนักดีว่านี่คือโจทย์กลางของระยะต่อไป 239