เจาะลึกทัวร์อาเซียนของ 'โต เลิม': เยือนไทย-สิงคโปร์ พร้อมจารึกประวัติศาสตร์บนเวทีแชงกรี-ล่า

เมื่อเครื่องบินของนายโต เลิม เลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์และประธานาธิบดีเวียดนาม ลงจอดที่ประเทศไทยในวันที่ 27 พฤษภาคมนี้ นั่นจะเป็นจุดเริ่มต้นของภารกิจการทูตที่ถูกวางหมากอย่างเป็นระบบตลอด 5 วัน ซึ่งสำคัญพอๆ กับการส่งสัญญาณทางเศรษฐกิจและความมั่นคง เมื่อเขาจบการเยือนที่สิงคโปร์ในวันที่ 31 พฤษภาคม เขาจะได้หารือกับ 2 ใน 3 ชาติเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดของอาเซียน ลงนามในแผนปฏิบัติการที่เจรจามาตั้งแต่ปี 2022 และกลายเป็นผู้นำเวียดนามคนแรกที่ได้กล่าวสุนทรพจน์เปิดการประชุม "แชงกรี-ลา ไดอะล็อก" (Shangri-La Dialogue) ของสถาบัน IISS

เมื่อรวมกันแล้ว การเยือนทั้งสองแห่งเป็นความพยายามที่จะเปลี่ยน "ความเป็นหุ้นส่วน" ที่เพิ่งยกระดับเมื่อไม่นานนี้ ให้กลายเป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ ไม่ว่าจะเป็นข้อตกลงด้านการเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน การจับมือกันในโลกดิจิทัลและสิ่งแวดล้อม และการส่งเสียงที่ชัดเจนขึ้นในวงสนทนาความมั่นคงของภูมิภาค

---

ประเทศไทย (27-29 พฤษภาคม): จากหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ สู่แผนปฏิบัติการ

เวียดนามและไทยเพิ่งยกระดับความสัมพันธ์เป็น "หุ้นส่วนยุทธศาสตร์รอบด้าน" (Comprehensive Strategic Partnership - CSP) ไปเมื่อเดือนพฤษภาคม 2025 ระหว่างการเยือนฮานอยของนางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรีไทย การเยือนของนายโต เลิมในครั้งนี้คือก้าวต่อไป นั่นคือการแปลงกรอบความร่วมมือดังกล่าวให้เป็นแผนปฏิบัติการที่จะกำหนดทิศทางความร่วมมือในอีก 50 ปีข้างหน้า

ยุทธศาสตร์ “3 เชื่อมโยง” เดินหน้าจากแนวคิดสู่สัญญา

หัวใจหลักของการเยือนประเทศไทยคือ "ยุทธศาสตร์ 3 เชื่อมโยง" (Three Connections) ซึ่งเป็นกรอบความร่วมมือที่ทั้งสองรัฐบาลเห็นชอบในหลักการตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2022 โดยมี 3 เสาหลัก ได้แก่:

• การเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับการกลั่นน้ำมัน เกษตรกรรม เครื่องจักร และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์
• การเชื่อมโยงภาคธุรกิจและท้องถิ่น เพื่อจับคู่ผู้ประกอบการและจังหวัดต่างๆ ของทั้งสองประเทศ
• ยุทธศาสตร์การเติบโตที่ยั่งยืน รวมถึงความร่วมมือด้านพลังงานสีเขียวและสภาพภูมิอากาศ

นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ยืนยันว่าไทยและเวียดนามกำลัง "จัดทำแผนปฏิบัติการ" ซึ่งคาดว่าจะลงนามได้ระหว่างการเยือนครั้งนี้ โดยมองว่าเป็น "กลไกสำคัญในการส่งเสริมความเป็นหุ้นส่วนยุทธศาสตร์รอบด้าน" ด้านนายฟาน ชี แท็ง เอกอัครราชทูตเวียดนามประจำประเทศไทย ก็ให้ความเห็นที่สอดคล้องกับว่า "แผนปฏิบัติการที่มีรายละเอียดซึ่งเกี่ยวข้องกับกระทรวง หน่วยงาน และท้องถิ่นจากทั้งสองฝ่าย" คือผลลัพธ์หลักที่ทุกคนรอคอย

การค้าและการลงทุนที่แนบแน่นยิ่งขึ้น

ไทยเป็นนักลงทุนรายใหญ่อันดับ 2 ในเวียดนามจากอาเซียน โดยมีโครงการที่ยังดำเนินอยู่ 797 โครงการ ด้วยมูลค่าการลงทุนรวม 15,400 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ การค้าทวิภาคีก็กำลังร้อนแรง โดยในช่วง 4 เดือนแรกของปี 2026 มูลค่าการค้าสองทางทะลุ 8,600 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพิ่มขึ้นถึง 24% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2025 ทั้งสองฝ่ายเคยตั้งเป้าหมายการค้าทวิภาคีไว้ที่ 25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และการเยือนครั้งนี้ก็คาดว่าจะเป็นการตอกย้ำเป้าหมายดังกล่าวอีกครั้ง

สำหรับเวียดนามแล้ว ไทยไม่ได้เป็นเพียงแค่ตลาด แต่ยังเป็นทั้งระเบียงเศรษฐกิจทางบกและคู่ค้าด้านโลจิสติกส์ที่สำคัญ ที่จะช่วยให้ผู้ผลิตเวียดนามสามารถเชื่อมต่อเข้ากับห่วงโซ่อุปทานของภูมิภาคได้มากขึ้น ดังที่เอกอัครราชทูตเวียดนามได้ระบุว่า การบูรณาการที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้น "จะช่วยให้เวียดนามขยายเครือข่ายการค้าโลกของตนให้กว้างขวางยิ่งขึ้น โดยใช้ประโยชน์จากห่วงโซ่อุปทานระดับภูมิภาคและระดับโลกที่แข็งแกร่งของไทย"

การประสานงานเชิงยุทธศาสตร์และระดับประชาชน

นอกเหนือจากเรื่องเศรษฐกิจแล้ว ผู้นำทั้งสองจะหารือกันในประเด็นเรื่องบทบาทของอาเซียน ทะเลจีนใต้ และความร่วมมือในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ช่วงเวลาการเยือนยังมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ เนื่องจากตรงกับการฉลองครบรอบ 50 ปี ความสัมพันธ์ทางการทูต โดยมีเรือรบหลวงไทยเดินทางไปเยือนเวียดนามเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมาเป็นส่วนหนึ่งของการเฉลิมฉลองแล้ว และคาดว่าผู้นำทั้งสองจะต่อยอดด้วยการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมและประชาชนระหว่างกันให้มากขึ้น

---

สิงคโปร์ (29-31 พ.ค.): การเยือนระดับรัฐ และการเปิดตัวบนเวทีความมั่นคง

นายโต เลิม จะเดินทางถึงสิงคโปร์ในวันที่ 29 พฤษภาคม เพื่อการเยือนระดับรัฐตามคำเชิญของประธานาธิบดีธาร์แมน โชนมุการัตนัม แต่ไฮไลท์สำคัญของวันนั้นคือการกล่าวสุนทรพจน์ในช่วงค่ำ ซึ่งเขาจะเป็น ผู้นำเวียดนามคนแรกที่ได้กล่าวคำปราศรัยเปิดการประชุม ในเวทีแชงกรี-ลา ไดอะล็อกของ IISS ซึ่งเป็นเวทีที่ทรงอิทธิพลที่สุดของเอเชียในด้านความมั่นคงและการป้องกันประเทศ

การสานต่อโครงการหุ้นส่วนยุทธศาสตร์รอบด้าน

เวียดนามและสิงคโปร์เพิ่งยกระดับความสัมพันธ์เป็น CSP เมื่อเดือนมีนาคม 2025 ระหว่างการเยือนสิงคโปร์ครั้งก่อนของนายโต เลิม การประกาศนั้นมาพร้อมกับบันทึกความเข้าใจ (MOU) หลายฉบับในด้าน การเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัล การต่อต้านอาชญากรรมข้ามชาติ และความร่วมมือด้านการค้าพลังงานลมนอกชายฝั่ง นายลอว์เรนซ์ หว่อง นายกรัฐมนตรีสิงคโปร์ ระบุว่า CSP นี้มีความสำคัญมาก เพราะเป็น "ฉบับแรกของสิงคโปร์กับประเทศสมาชิกอาเซียน"

การเยือนระดับรัฐครั้งนี้มีขึ้นเพื่อผลักดันให้ข้อตกลงจากบันทึกความเข้าใจเหล่านั้น กลายเป็นแผนปฏิบัติการที่มีผลผูกพัน ราชพาล สิงห์ เอกอัครราชทูตสิงคโปร์ประจำเวียดนาม กล่าวว่า ทั้งสองประเทศต้องการ "ร่วมมือกันในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน เพื่อผลประโยชน์ทวิภาคี และเสริมสร้างความร่วมมือในสาขาใหม่ๆ เช่น ดิจิทัล การผลิตขั้นสูง และการศึกษาและการฝึกอบรมคุณภาพสูง"

ความร่วมมือด้านดิจิทัล สีเขียว และนวัตกรรม

สิงคโปร์ส่งสัญญาณชัดเจนว่าต้องการมองหาความเป็นหุ้นส่วนที่นอกเหนือไปจากการลงทุนรูปแบบเดิมๆ การยกระดับความสัมพันธ์ในเดือนมีนาคม 2025 รวมถึง MOU ด้านการชำระเงินข้ามพรมแดนผ่าน QR Code, การพัฒนาดิจิทัล และนวัตกรรม และการเยือนในครั้งนี้ก็ถูกคาดหวังว่าจะมีประกาศความร่วมมือเพิ่มเติมในด้านเศรษฐกิจดิจิทัล พลังงานสีเขียว และความร่วมมือด้านเครดิตคาร์บอน

ทั้งหมดนี้ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงหมุดหมายสำคัญของความสัมพันธ์เวียดนาม-สิงคโปร์ เพราะหลายทศวรรษที่ผ่านมา เสาหลักทางเศรษฐกิจคือโครงการนิคมอุตสาหกรรมเวียดนาม-สิงคโปร์ (VSIP) บัดนี้ ทั้งสองฝ่ายกำลังตั้งใจเดินหน้าไปในสาขาใหม่ๆ เช่น เซมิคอนดักเตอร์ ฟินเทค พลังงานลมนอกชายฝั่ง และการผลิตขั้นสูง ซึ่งสอดรับกับเป้าหมายของเวียดนามในการยกระดับห่วงโซ่มูลค่า

โอกาสบนเวทีแชงกรี-ล่า และประเด็นคำถามเรื่องจีน

การกล่าวคำปราศรัยของนายโต เลิม ในวันที่ 29 พฤษภาคม มีเดิมพันที่สูงมาก การประชุมแชงกรี-ลา ไดอะล็อก 2026 จัดขึ้นระหว่าง 29-31 พฤษภาคม และการประชุมเต็มคณะครั้งที่ 5 จะเจาะจงไปที่หัวข้อ "หุ้นส่วนความร่วมมือของจีนในเอเชีย-แปซิฟิก" ในปี 2025 จีนเคยยกเลิกการประชุมเต็มคณะที่เกี่ยวกับความมั่นคงของตัวเองไปเฉยๆ การเลือกผู้นำเวียดนามมาเปิดเวที จึงเป็นการส่งสัญญาณหลายอย่างในเวลาเดียวกัน

สื่อ Asia Times มองว่าการคัดเลือกนี้เป็นดัชนีชี้วัด "สถานะที่สูงขึ้นของเวียดนามในวงสนทนาความมั่นคงของภูมิภาค" พร้อมระบุด้วยว่านี่เป็นโอกาสของฮานอยที่จะ "ให้ความมั่นใจแก่หุ้นส่วนของตนว่า ความเป็นอิสระทางยุทธศาสตร์ (strategic autonomy) ของเวียดนามยังคงอยู่ แม้ว่าสายสัมพันธ์ในเชิงสถาบันกับจีนจะแน่นแฟ้นขึ้น" คำกล่าวนี้จะถูกจับตามองอย่างใกล้ชิดว่า โต เลิม จะวางกรอบสถาปัตยกรรมความมั่นคงของภูมิภาคอย่างไร เขาจะเน้นไปที่กลไกที่นำโดยอาเซียน, การถ่วงดุลอำนาจของชาติมหาอำนาจ, หรือวิสัยทัศน์ที่แน่วแน่ของเวียดนามต่อระเบียบโลกในภูมิภาค

---

ทัวร์ทางการทูตครั้งนี้มีความหมายอย่างไรต่อแผนการทูตของเวียดนาม?

เมื่อมองภารกิจทางการทูตทั้งหมดเป็นแคมเปญเดียว การเดินทางเยือนไทยและสิงคโปร์แบบต่อเนื่องเผยให้เห็นยุทธศาสตร์ของฮานอยที่เป็นทั้งเรื่องเศรษฐกิจและความมั่นคงไปพร้อมๆ กัน

• การแสดงบทบาทนำของอาเซียนในทางปฏิบัติ การเข้าพบปะกับไทยและสิงคโปร์ ซึ่งเป็น 2 ใน 3 ประเทศเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดของอาเซียนอย่างรวดเร็ว เป็นการตอกย้ำบทบาทของเวียดนามในฐานะผู้ประสานผลประโยชน์ แม้ว่าการแข่งขันของมหาอำนาจจะทวีความรุนแรงขึ้น
• การกระจายความเสี่ยง โดยไม่พึ่งพาใครเพียงรายเดียว การเยือนไทยทำให้การค้าและการผลิตทางบกแน่นแฟ้นขึ้น ขณะที่การเยือนสิงคโปร์ก็เปิดช่องทางใหม่ๆ ในโลกดิจิทัล พลังงานสีเขียว และความมั่นคง เป็นการแสดงให้เห็นว่าไม่มีหุ้นส่วนเพียงรายเดียวที่จะมาครอบงำการบูรณาการทางเศรษฐกิจของเวียดนามได้
• การถ่วงดุลมหาอำนาจด้วยเสียงของเวียดนาม เวทีแชงกรี-ล่า เป็นพื้นที่ให้ฮานอยได้แสดงวิสัยทัศน์ด้านความมั่นคงของตนเอง ในช่วงเวลาที่การแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ และจีนกำลังปรับเปลี่ยนโฉมหน้าของภูมิภาค การได้ยืนอยู่บนโพเดี้ยมของเวทีที่เป็นกลางและมีชื่อเสียงเช่นนี้ จะทำให้เวียดนามสามารถผลักดันผลประโยชน์ของตนได้ โดยไม่ต้องเผชิญหน้าอย่างเปิดเผย
• ผลงานที่เป็นรูปธรรมเหนือกว่าการเยือนเชิงสัญลักษณ์ การเยือนทั้งสองแห่งล้วนถูกออกแบบมาเพื่อให้เกิดข้อตกลงที่มีการลงนาม ไม่ว่าจะเป็นแผนปฏิบัติการ "3 เชื่อมโยง" กับไทย และ MOU ที่มีผลผูกพันในด้านดิจิทัล อาชญากรรม และพลังงานกับสิงคโปร์ ไม่ใช่เพียงแค่แถลงการณ์ร่วมเท่านั้น

แน่นอนว่า มีความเสี่ยงอยู่บ้าง ดังที่นักวิเคราะห์บางส่วนตั้งข้อสังเกตว่า การปรากฏตัวบนเวทีแชงกรี-ล่า อาจถูกกลบรัศมีโดยวาระที่ใหญ่กว่าของเหล่ามหาอำนาจ แต่สำหรับเวียดนามแล้ว เพียงแค่การได้ยืนบนเวทีในฐานะผู้นำอาเซียนคนแรกที่เปิดการประชุมก็นับว่าเป็นผลสำเร็จที่มีความหมายมากที่สุดแล้ว