พลังงานสะอาดสามารถแทนที่การขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้ภายในปี 2035 หรือไม่

พลังงานเป็นต้นทุนสำคัญในหลายอุตสาหกรรม เช่น ปุ๋ย เคมีภัณฑ์ และการขนส่ง ดังนั้นการหยุดชะงักของพลังงานจึงสามารถดัน ราคาอาหารและต้นทุนการผลิต ให้สูงขึ้นทั่วโลกได้อย่างรวดเร็ว

แม้เพียงข่าวความเสี่ยงก็ส่งผลต่อตลาดทันที ในช่วงต้นของวิกฤต ราคาน้ำมัน Brent พุ่งขึ้นประมาณ 10–13% จากแรงกังวลเรื่องอุปทาน

มุมมองของ ETC: พลังงานสะอาดอาจลดความต้องการน้ำมันระดับเดียวกับฮอร์มุซ

ETC มองว่าวิกฤตครั้งนี้สะท้อน จุดอ่อนเชิงโครงสร้างของระบบพลังงานโลก นั่นคือการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลที่ต้องขนส่งผ่านเส้นทางจำกัดและมีความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์สูง

รายงานของคณะกรรมาธิการเสนอว่า หากประเทศต่าง ๆ เร่งเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างจริงจัง ความต้องการใช้น้ำมันทั่วโลกอาจลดลงในระดับ เทียบเท่าปริมาณน้ำมันทั้งหมดที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซภายในราวปี 2035

แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนการเปลี่ยนแปลงหลักสามด้านที่กำลังเกิดขึ้นแล้ว

• การใช้ไฟฟ้าในภาคขนส่งและอุตสาหกรรม แทนการใช้น้ำมัน
• การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน เพื่อลดความต้องการพลังงานรวม
• การขยายพลังงานหมุนเวียนและพลังงานคาร์บอนต่ำภายในประเทศ

หากแนวโน้มเหล่านี้เร่งตัวขึ้น ความต้องการพลังงานที่ต้องพึ่งพาการค้าฟอสซิลระหว่างประเทศอาจลดลงอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม แหล่งข้อมูลที่มีอยู่ไม่ได้เปิดเผยรายละเอียดแบบจำลองของ ETC เช่น สมมติฐานเกี่ยวกับอัตราการใช้รถยนต์ไฟฟ้าหรือการขยายพลังงานหมุนเวียน ดังนั้นจึงยังไม่สามารถตรวจสอบตัวเลขการคาดการณ์ได้อย่างอิสระจากข้อมูลที่มี

เหตุใดพลังงานหมุนเวียนจึงถูกมองว่ามั่นคงกว่า

ข้อถกเถียงสำคัญที่เกิดขึ้นหลังวิกฤตฮอร์มุซคือ โครงสร้างของระบบพลังงานหมุนเวียนต่างจากฟอสซิลโดยพื้นฐาน

เชื้อเพลิงฟอสซิลต้องผ่านกระบวนการสกัด ขนส่งทางเรือหรือท่อ และซื้อขายในตลาดโลก ซึ่งทำให้เกิดจุดเสี่ยงเชิงยุทธศาสตร์ เช่น ช่องแคบฮอร์มุซ

ในทางตรงกันข้าม เมื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานอย่างกังหันลม โรงไฟฟ้าโซลาร์ และระบบสายส่งแล้ว แหล่งพลังงานเหล่านี้มักผลิตได้ ภายในประเทศ โดยไม่ต้องพึ่งการขนส่งเชื้อเพลิงจากต่างประเทศ

นักวิเคราะห์หลายฝ่ายจึงมองว่าระบบพลังงานสะอาดมีแนวโน้ม ทนต่อแรงกระแทกทางภูมิรัฐศาสตร์มากกว่า เพราะไม่ได้พึ่งเชื้อเพลิงที่ต้องผ่านเส้นทางคอขวดของโลก

คณะกรรมาธิการยุโรปก็มีมุมมองคล้ายกัน โดยระบุว่าพลังงานหมุนเวียนช่วยเสริมความมั่นคงด้านพลังงาน เพราะลดการพึ่งพาการนำเข้าเชื้อเพลิงฟอสซิลราคาแพงจากต่างประเทศ

บทเรียนทางเศรษฐกิจจากวิกฤตฮอร์มุซ

วิกฤตปี 2026 แสดงให้เห็นว่าการหยุดชะงักของพลังงานสามารถกระทบเศรษฐกิจโลกได้รวดเร็วเพียงใด

นอกจากราคาพลังงานที่พุ่งขึ้นแล้ว ต้นทุนเชื้อเพลิงที่สูงขึ้นยังส่งผลต่อหลายภาคส่วนพร้อมกัน ตั้งแต่การขนส่ง การผลิตปุ๋ย ไปจนถึงราคาอาหาร

ประเทศกำลังพัฒนาที่ต้องพึ่งพาการนำเข้าพลังงานมักได้รับผลกระทบรุนแรงกว่า เพราะมีคลังสำรองจำกัดและมีทางเลือกด้านซัพพลายน้อย

นักวิเคราะห์จึงมองว่าความปั่นป่วนทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เกิดซ้ำ ๆ อาจยิ่งเร่งให้ประเทศต่าง ๆ ลงทุนใน ประสิทธิภาพพลังงาน การใช้ไฟฟ้า และพลังงานสะอาดภายในประเทศ มากขึ้น

สิ่งที่นักวิเคราะห์เสนอให้รัฐบาลทำ

ผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงานเตือนว่า บางครั้งรัฐบาลตอบสนองต่อวิกฤตด้วยการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานฟอสซิลใหม่ เช่น ท่อก๊าซหรือโรงกลั่น ซึ่งอาจทำให้ประเทศติดอยู่กับระบบพลังงานเดิมไปอีกหลายทศวรรษ

ข้อเสนอหลักที่องค์กรนโยบายด้านพลังงานเสนอ ได้แก่

• เร่งติดตั้งพลังงานหมุนเวียนและพลังงานคาร์บอนต่ำ
• ผลักดันการใช้ไฟฟ้าในภาคขนส่ง ความร้อน และอุตสาหกรรม
• เพิ่มมาตรการประหยัดพลังงานเพื่อลดความต้องการใช้พลังงาน
• รักษาเสถียรภาพตลาดระยะสั้น พร้อมลดการพึ่งพาฟอสซิลในระยะยาว

แนวทางเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อทำให้ระบบพลังงานพึ่งพาการค้าพลังงานระหว่างประเทศน้อยลง และลดความเสี่ยงจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์

วิกฤตที่อาจเปลี่ยนแนวคิดเรื่องความมั่นคงพลังงาน

เหตุการณ์ที่ช่องแคบฮอร์มุซทำให้โลกตระหนักว่าระบบพลังงานยังคงกระจุกตัวอย่างมาก หากเส้นทางขนส่งเพียงเส้นทางเดียวซึ่งรองรับน้ำมันราว 20% ของโลก หยุดชะงัก ผลกระทบก็สามารถลุกลามไปทั่วเศรษฐกิจโลกทันที

Energy Transitions Commission จึงมองว่าทางออกระยะยาวไม่ใช่เพียงการปกป้องเส้นทางเดินเรือหรือเพิ่มการผลิตฟอสซิล แต่คือ การลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงที่ต้องเดินทางผ่านคอขวดเหล่านี้ตั้งแต่ต้นทาง

แม้ยังไม่แน่ชัดว่าพลังงานสะอาดจะลดความต้องการน้ำมันได้เทียบเท่าการไหลผ่านฮอร์มุซทั้งหมดภายในปี 2035 หรือไม่ แต่เหตุการณ์ล่าสุดได้ทำให้เหตุผลด้านความมั่นคงพลังงานของการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบพลังงานสะอาดมีน้ำหนักมากขึ้นอย่างชัดเจน