CMIP7 เปลี่ยนวิธีคาดการณ์โลกร้อน: ทำไมฉากทัศน์ SSP5‑8.5 ถูกถอดออก และโลกอาจร้อนแค่ไหนในปี 2100

นักวิทยาศาสตร์ภูมิอากาศกำลังปรับปรุงชุดฉากทัศน์ที่ใช้จำลองอนาคตของสภาพภูมิอากาศโลก ผ่านโครงการ CMIP7 (Coupled Model Intercomparison Project Phase 7) ซึ่งจะเป็นฐานข้อมูลหลักสำหรับ รายงานประเมินครั้งที่ 7 ของ IPCC (AR7) ในทศวรรษนี้

การปรับปรุงครั้งนี้ทำให้ช่วงของฉากทัศน์แคบลงไปสู่อนาคตที่นักวิจัยมองว่า มีความเป็นไปได้มากกว่าในโลกจริง และตัดฉากทัศน์ที่เคยถูกใช้เป็นตัวแทน “กรณีเลวร้ายสุด” อย่าง SSP5‑8.5 ออกจากชุดหลัก

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแปลงนี้ ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศลดลง เพราะจากแนวโน้มนโยบายปัจจุบัน โลกยังคงมีแนวโน้มอุ่นขึ้นราว ช่วงปลาย 2°C ภายในปี 2100 โดยการประเมินกว้าง ๆ อยู่ประมาณ 2.2°C–3.5°C ขึ้นอยู่กับว่ามาตรการด้านภูมิอากาศจะเข้มข้นขึ้นมากแค่ไหนในอนาคต

CMIP7 เปลี่ยนอะไรในแบบจำลองภูมิอากาศ

โครงการย่อยที่ออกแบบฉากทัศน์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสำหรับแบบจำลองโลก เรียกว่า Scenario Model Intercomparison Project (ScenarioMIP) ได้เผยแพร่กรอบฉากทัศน์ใหม่สำหรับ CMIP7 ในปี 2026

การเปลี่ยนแปลงสำคัญมีหลายประเด็น ได้แก่

1. ชุดฉากทัศน์ใหม่ที่เน้นความเป็นไปได้จริง
CMIP7 ออกแบบฉากทัศน์ตั้งแต่การปล่อยต่ำมากไปจนถึงสูง เพื่อครอบคลุมอนาคตหลายแบบ แต่เน้นเส้นทางที่มี โอกาสเกิดขึ้นจริงในโลกปัจจุบัน มากกว่าฉากทัศน์สุดขั้ว

2. แบบจำลองที่ขับเคลื่อนด้วยการปล่อยจริง (emissions‑driven)
แบบจำลองจำนวนมากใน CMIP7 จะคำนวณจาก ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกโดยตรง แทนการกำหนดความเข้มข้นในบรรยากาศไว้ล่วงหน้า วิธีนี้ช่วยให้การจำลองสะท้อนความไม่แน่นอนของวัฏจักรคาร์บอนและระบบโลกได้ดีขึ้น

3. เน้นเส้นทางที่การปล่อยถึงจุดสูงสุดแล้วลดลง
หลายฉากทัศน์ออกแบบให้ก๊าซเรือนกระจก พุ่งสูงสุดก่อนแล้วลดลงในช่วงปลายศตวรรษ เพื่อศึกษาปรากฏการณ์ที่อุณหภูมิโลกอาจเกินเป้าหมายชั่วคราว (temperature overshoot) แล้วลดลงภายหลังจากการลดการปล่อยและการดึงคาร์บอนออกจากชั้นบรรยากาศ

การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้สะท้อนแนวคิดใหม่ของนักวิทยาศาสตร์ คือการหันมาศึกษา เส้นทางที่เกี่ยวข้องกับนโยบายจริง มากกว่าฉากทัศน์สุดโต่งที่มีโอกาสเกิดต่ำมาก

ทำไมฉากทัศน์ SSP5‑8.5 จึงถูกถอดออก

ตลอดกว่าทศวรรษที่ผ่านมา งานวิจัยด้านภูมิอากาศจำนวนมากใช้ฉากทัศน์ SSP5‑8.5 ซึ่งสมมติว่าโลกยังคงขยายการใช้เชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างรวดเร็ว ทำให้แรงบังคับทางรังสี (radiative forcing) สูงถึง 8.5 วัตต์ต่อตารางเมตรภายในปี 2100

แต่ในกระบวนการออกแบบ CMIP7 นักวิจัยสรุปว่าระดับการปล่อยเช่นนี้ “ไม่น่าเป็นไปได้แล้ว” ในฐานะฉากทัศน์มาตรฐานสำหรับการวิเคราะห์

เหตุผลสำคัญ ได้แก่

• แนวโน้มการปล่อยจริงและนโยบายด้านพลังงานทั่วโลกเติบโตช้ากว่าสมมติฐานสุดขั้วของ SSP5‑8.5
• การขยายตัวของพลังงานสะอาดอย่างรวดเร็ว ทำให้การกลับไปสู่ระบบพลังงานที่พึ่งพาถ่านหินอย่างหนักดูไม่สอดคล้องกับแนวโน้มปัจจุบัน
• นักออกแบบฉากทัศน์ต้องการให้แบบจำลองเน้น อนาคตที่มีความเป็นไปได้จริง มากกว่าฉากทัศน์ที่แทบจะไม่เกิดขึ้น

ถึงแม้จะตัด SSP5‑8.5 ออก แต่ CMIP7 ยังมีฉากทัศน์การปล่อยสูงเพื่อศึกษาความเสี่ยงด้านภูมิอากาศ เพียงแต่ระดับแรงบังคับทางรังสี คาดว่าจะต่ำกว่า SSP5‑8.5

ทำไมเป้าหมาย 1.5°C โดยไม่เกินก่อนจึงแทบเป็นไปไม่ได้แล้ว

ข้อตกลงปารีสตั้งเป้าจำกัดภาวะโลกร้อนให้ ไม่เกิน 1.5°C เหนือระดับก่อนยุคอุตสาหกรรม แต่การวิเคราะห์ล่าสุดจำนวนมากชี้ว่า การรักษาอุณหภูมิไม่ให้เกินระดับนี้เลยตลอดศตวรรษ แทบเป็นไปไม่ได้ภายใต้เส้นทางที่สมจริง

ด้วยเหตุนี้ ฉากทัศน์ใน CMIP7 จึงรวมเส้นทางแบบ overshoot ซึ่งอุณหภูมิอาจสูงกว่า 1.5°C ก่อน แล้วค่อยลดลงภายหลังด้วย

• การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างรวดเร็ว
• การใช้เทคโนโลยี การดึงคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากบรรยากาศ (Carbon Dioxide Removal)

การประเมินของ IPCC ระบุว่า หากพิจารณานโยบายที่มีอยู่จนถึงปี 2020 การปล่อยก๊าซอาจทำให้โลกอุ่นขึ้น ค่ากลางประมาณ 2.2°C–3.5°C ภายในปี 2100

ดังนั้น นักวิทยาศาสตร์จำนวนมากจึงหันไปศึกษาคำถามใหม่ เช่น

• โลกอาจเกิน 1.5°C ไปไกลแค่ไหน
• ต้องลดการปล่อยเร็วเพียงใดหลังจากนั้น
• เทคโนโลยีดึงคาร์บอนจะมีบทบาทมากเพียงใดในการลดอุณหภูมิในช่วงปลายศตวรรษ

นโยบายปัจจุบันบอกอะไรเกี่ยวกับโลกร้อนปี 2100

การวิเคราะห์นโยบายทั่วโลกส่วนใหญ่ยังคงประเมินว่า โลกกำลังมุ่งไปสู่ระดับอุณหภูมิที่สูงกว่าเป้าหมายปารีส

โครงการ Climate Action Tracker ประเมินว่า นโยบายที่ใช้อยู่ในปัจจุบันอาจนำไปสู่การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิประมาณ 2.6–2.8°C ภายในปี 2100 ขึ้นอยู่กับวิธีการคำนวณ

ค่าดังกล่าวสอดคล้องกับช่วงกว้างของ IPCC ที่ 2.2°C–3.5°C ซึ่งสะท้อนช่องว่างระหว่างนโยบายปัจจุบันกับเป้าหมายด้านภูมิอากาศของโลก

แม้แต่ในกรณีที่ประเทศต่าง ๆ ทำตามคำมั่นด้านภูมิอากาศทั้งหมด การคาดการณ์หลายชุดก็ยังอยู่ สูงกว่า 1.5°C

พลังงานสะอาดยังสามารถเปลี่ยนเส้นทางได้

แม้แนวโน้มโดยรวมยังน่ากังวล แต่เส้นทางของโลกยังไม่ถูกกำหนดตายตัว

Climate Action Tracker ประเมินว่า หากโลกดำเนินมาตรการหลักสามข้ออย่างจริงจัง อุณหภูมิที่คาดการณ์ในศตวรรษนี้อาจลดลงได้ประมาณ 0.9°C ได้แก่

• เพิ่มกำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนทั่วโลก 3 เท่า
• เพิ่มอัตราการปรับปรุง ประสิทธิภาพพลังงานเป็นสองเท่า
• ลดการปล่อย มีเทน อย่างรวดเร็ว

หากทำได้ การคาดการณ์อาจลดจากประมาณ 2.6°C เหลือราว 1.7°C ซึ่งอาจช่วยให้โลกร้อนต่ำกว่า 2°C ได้

ภาพรวมใหญ่ของการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้

การอัปเดต CMIP7 ไม่ได้หมายความว่านักวิทยาศาสตร์มองโลกในแง่ดีขึ้นเกี่ยวกับสภาพภูมิอากาศ แต่เป็นการเปลี่ยนแนวทางการวิเคราะห์

• ฉากทัศน์สุดขั้วอย่าง SSP5‑8.5 ถูกมองว่าไม่น่าจะเกิดขึ้น
• นโยบายปัจจุบันยังคงนำไปสู่โลกร้อนประมาณ ช่วงปลาย 2°C ภายในศตวรรษนี้
• การรักษา 1.5°C มีแนวโน้มต้อง เกินก่อนแล้วลดลงภายหลัง
• การขยายพลังงานสะอาดและการลดมีเทนสามารถลดอุณหภูมิสุดท้ายของโลกได้อย่างมีนัยสำคัญ

ท้ายที่สุดแล้ว ระดับความร้อนของโลกในปี 2100 จะขึ้นอยู่กับ การตัดสินใจด้านนโยบาย พลังงาน และเทคโนโลยีในอีกไม่กี่ทศวรรษข้างหน้า