สหรัฐฯ บอมบ์อิหร่านซ้ำกลางทางเจรจา: เบื้องหลังดีล 'เปิดช่องแคบฮอร์มุซ' ที่กำลังสั่นคลอน

กองกำลังสหรัฐฯ ได้ปฏิบัติการโจมตีทางอากาศที่พวกเขาเรียกว่าเป็น "การป้องกันตนเอง" ทางตอนใต้ของอิหร่านในช่วงค่ำของวันจันทร์ โดยพุ่งเป้าไปที่ฐานยิงขีปนาวุธและเรือของอิหร่านใกล้กับเมืองท่าบันดาร์อับบาสและเกาะเคชม์ การโจมตีดังกล่าวซึ่งได้รับการยืนยันจากกองบัญชาการกลางสหรัฐฯ (CENTCOM) เกิดขึ้นในวันเดียวกับที่คณะผู้แทนเจรจาของอิหร่านเดินทางถึงกรุงโดฮาเพื่อร่วมการเจรจาไกล่เกลี่ยโดยกาตาร์ สร้างความกังขาในทันทีต่อข้อตกลงหยุดยิงที่เปราะบางอยู่แล้ว และข้อตกลงสันติภาพที่ทั้งสองฝ่ายเคยระบุว่าใกล้จะแล้วเสร็จ

กัปตันทิม ฮอว์กินส์ โฆษกของ CENTCOM กล่าวว่าปฏิบัติการนี้ "เพื่อปกป้องกองกำลังของเราจากภัยคุกคามที่มาจากกองกำลังอิหร่าน" และเน้นย้ำว่ากองทัพกำลัง "ใช้ความยับยั้งชั่งใจในช่วงการหยุดยิงที่กำลังดำเนินอยู่" การโจมตีมุ่งเป้าไปที่เรือซึ่งถูกกล่าวหาว่าพยายามวางทุ่นระเบิดในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญที่ถูกปิดตายตั้งแต่สงครามเริ่มขึ้น ทำให้อุปทานเชื้อเพลิงทั่วโลกติดขัด

แรงกระแทกต่อกระบวนการทางการทูตที่เปราะบาง

จังหวะเวลาของการโจมตีครั้งนี้สร้างความเสียหายอย่างรุนแรงต่อกระบวนการทางการทูต Al-Monitor รายงานว่าการโจมตีดังกล่าวทำให้ข้อตกลงหยุดยิงที่เปราะบางตกอยู่ในอันตราย และสร้างความกังขาครั้งใหม่ต่อข้อตกลงที่จะยุติสงครามในตะวันออกกลาง ราคาน้ำมันผันผวนหลังปฏิบัติการทางทหาร ซึ่งสะท้อนถึงความวิตกกังวลของตลาดว่าข้อตกลงในการเปิดเส้นทางน้ำยุทธศาสตร์นี้อีกครั้งอาจล่มสลาย

ภูมิหลังของการโจมตีครั้งนี้คือข้อตกลงที่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์เคยกล่าวไว้เมื่อวันเสาร์ที่ 23 พฤษภาคมว่า "มีการเจรจาไปเป็นส่วนใหญ่แล้ว" ข้อเท็จจริงที่ว่าการต่อสู้กลับมาปะทุอีกครั้งในขณะที่คณะเจรจาเดินทางถึงกาตาร์ได้บั่นทอนความไว้วางใจ ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญในการสรุปข้อตกลงขั้นสุดท้าย อย่างเป็นอันตราย

แม้จะเกิดความขัดแย้งทางทหารขึ้น ความพยายามทางการทูตก็ไม่ได้หยุดชะงัก รัฐมนตรีต่างประเทศมาร์โก รูบิโอ ยอมรับว่าการเจรจากาตาร์ยังดำเนินต่อไป โดยกล่าวว่า "วันนี้มีการเจรจากันที่กาตาร์ ดังนั้นเราจะดูว่าเราจะทำให้มันกลับมาเดินหน้าได้อีกหรือไม่"

เบื้องลึกในร่าง MOU: ข้อตกลงนี้จะทำอะไร

ข้อตกลงที่ถูกเสนอ ซึ่ง Axios และสำนักข่าวอื่นๆ รายงานโดยอ้างถึงร่างบันทึกความเข้าใจ (MOU) จากเจ้าหน้าที่สหรัฐฯ ได้กำหนดกรอบการทำงานแบบเป็นขั้นตอน 60 วัน เพื่อคลี่คลายสงครามที่ดำเนินมานานสามเดือน โดยองค์ประกอบหลักจะดำเนินไปตามลำดับดังนี้:

สิ่งที่อิหร่านจะทำ:

• เปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง: ช่องแคบจะเปิดโดยไม่เก็บค่าผ่านทางสำหรับการเดินเรือพาณิชย์ อิหร่านตกลงที่จะเก็บกู้ทุ่นระเบิดที่ตนได้วางไว้ เพื่อให้เรือผ่านได้อย่างอิสระ
• ให้คำมั่นในการระงับกิจกรรมนิวเคลียร์: ภายในช่วงเวลา 60 วัน อิหร่านจะหยุดการเสริมสมรรถนะยูเรเนียม
• เจรจาเกี่ยวกับการควบคุมนิวเคลียร์: ร่างข้อตกลงรวมถึงคำมั่นของอิหร่านในการเจรจาเกี่ยวกับการควบคุมโครงการนิวเคลียร์ของตน ซึ่งรวมถึงการสละคลังสำรองยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ แม้ว่ารายละเอียดที่แท้จริงว่าจะเกิดขึ้นอย่างไรและเมื่อไหร่ จะถูกเลื่อนไปพูดคุยในภายหลัง

สิ่งที่สหรัฐฯ จะทำเพื่อแลกเปลี่ยน:

• ขยายเวลาหยุดยิง: ระยะเวลาเริ่มต้นของข้อตกลงคือการหยุดยิง 60 วัน โดยมีความเป็นไปได้ที่จะขยายเวลา
• ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเล: การปิดล้อมท่าเรือของอิหร่านโดยสหรัฐฯ จะถูกยกเลิก ซึ่งเป็นข้อเรียกร้องสำคัญของอิหร่าน
• อนุญาตให้ขายน้ำมันและผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตร: อิหร่านจะสามารถขายน้ำมันได้อย่างเสรีอีกครั้ง และสหรัฐฯ จะออกใบยกเว้นมาตรการคว่ำบาตร ข้อตกลงนี้ยังเกี่ยวข้องกับการปล่อยเงินทุนอิหร่านที่ถูกอายัดไว้หลายพันล้านดอลลาร์ ซึ่งรายงานหนึ่งระบุว่าอยู่ที่ 25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ฟื้นฟูปริมาณการเดินเรือ: ภายใน 30 วันหลังจากข้อตกลงเริ่มต้น จำนวนเรือที่สัญจรผ่านช่องแคบฮอร์มุซจะกลับสู่ระดับก่อนเกิดสงคราม

ประเด็นติดขัดหลัก ๆ

แม้ว่ากรอบข้อตกลงบนกระดาษจะดูตรงไปตรงมา แต่ประเด็นวิกฤตหลายประเด็นยังคงไม่ได้รับการแก้ไขและเป็นหัวข้อของการเจรจาที่เข้มข้น:

• ชะตากรรมของยูเรเนียมเสริมสมรรถนะ: สหรัฐฯ ยืนกรานว่าอิหร่านต้องสละคลังสำรองยูเรเนียมเสริมสมรรถนะทั้งหมด ร่าง MOU รวมถึงคำมั่นจากอิหร่านที่จะทำเช่นนั้น แต่เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ สองคนบอกกับ Irish Times ว่าข้อมูลเฉพาะ "จะต้องถูกกำหนดในภายหลัง" ความคลุมเครือนี้เป็นแหล่งที่มาของความขัดแย้งที่สำคัญ
• การจัดลำดับขั้นตอน: ข้อเสนอก่อนหน้านี้ของอิหร่านในเดือนเมษายนพยายามที่จะแยกประเด็น โดยมีเป้าหมายเพื่อเปิดช่องแคบและยุติสงครามก่อน ในขณะที่เลื่อนการเจรจานิวเคลียร์ไปสู่ช่วงหลัง ร่างข้อตกลงปัจจุบันรวบองค์ประกอบเหล่านี้เข้าด้วยกัน แต่ลำดับของการบรรเทาโทษกับการปลดอาวุธ—ซึ่งแหล่งข่าวอธิบายว่าเป็นกรอบ "การบรรเทาทุกข์เพื่อแลกกับการปฏิบัติตาม"—ยังคงเป็นจุดติดขัดสำคัญ ว่าน้ำมันอิหร่านจะไหลอีกครั้งก่อนที่อิหร่านจะขนส่งยูเรเนียมออกนอกประเทศหรือไม่?
• การตรวจสอบและกรอบเวลา: มีรายงานว่า MOU ขาดกลไกและกรอบเวลาที่ชัดเจนในการตรวจสอบการกำจัดคลังสำรองยูเรเนียมและการยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลอย่างสมบูรณ์
• ข้อกังวลด้านอธิปไตย: อิหร่านได้เน้นย้ำต่อสาธารณะว่าจะ "ใช้อธิปไตยของตนเหนือช่องแคบฮอร์มุซ" ในข้อตกลงการเปิดช่องแคบใด ๆ ซึ่งเป็นสัญญาณของความอ่อนไหวทางการเมืองในการควบคุมทางน้ำ นอกเหนือจากหน้าที่ทางเศรษฐกิจของมัน

บทสรุป: ข้อตกลงบนปากเหว

MOU ที่เกือบแล้วเสร็จตอนนี้แขวนอยู่บนความสมดุลที่ล่อแหลม ความไว้วางใจที่จำเป็นในการเชื่อมช่องว่างที่เหลือเกี่ยวกับยูเรเนียม ลำดับขั้นตอน และการตรวจสอบ ได้ถูกกัดกร่อนอย่างเป็นอันตรายจากการโจมตีเมื่อวันจันทร์ ในขณะที่ช่องทางการทูตยังคงเปิดอยู่และเจ้าหน้าที่คนสำคัญยืนยันว่าข้อตกลงยังสามารถบรรลุได้ แรงกระแทกทางทหารได้ทำให้การเจรจาที่ซับซ้อนและเปราะบางนี้มีความผันผวนมากยิ่งขึ้น