ทำไมฟิลิปปินส์จึงบอกว่าอาจถูกดึงเข้าสู่ความขัดแย้งไต้หวัน

คำกล่าวของประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ เฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ (Ferdinand Marcos Jr.) เกี่ยวกับไต้หวันได้จุดชนวนความตึงเครียดทางการทูตกับจีนอีกครั้ง หลังเขาระบุว่าฟิลิปปินส์อาจไม่สามารถหลีกเลี่ยงการมีส่วนเกี่ยวข้อง หากเกิดสงครามครั้งใหญ่รอบช่องแคบไต้หวัน

มะนิลาชี้ว่าประเด็นนี้เกี่ยวข้องกับภูมิศาสตร์และความรับผิดชอบต่อพลเมืองของตน ขณะที่ปักกิ่งยืนยันว่าไต้หวันเป็น “กิจการภายในของจีน” และเตือนฟิลิปปินส์ไม่ให้เข้าไปเกี่ยวข้อง

เหตุผลที่มาร์กอสบอกว่าฟิลิปปินส์อาจถูกดึงเข้าไป

ระหว่างการเยือนอินเดีย มาร์กอสให้สัมภาษณ์ว่า หากเกิดความขัดแย้งครั้งใหญ่เกี่ยวกับไต้หวัน ฟิลิปปินส์มีโอกาสสูงที่จะถูกดึงเข้าไปเกี่ยวข้อง เนื่องจากประเทศตั้งอยู่ใกล้ไต้หวันมากและมีพลเมืองฟิลิปปินส์จำนวนมากทำงานอยู่ที่นั่น

เขากล่าวว่า “หากเกิดการเผชิญหน้ารอบไต้หวัน… ฟิลิปปินส์คงไม่สามารถอยู่นอกเหตุการณ์ได้ เพราะตำแหน่งทางภูมิศาสตร์ของเรา”

อีกปัจจัยสำคัญคือแรงงานฟิลิปปินส์ในไต้หวัน ซึ่งมีจำนวนมาก หากเกิดสงคราม รัฐบาลฟิลิปปินส์อาจต้องดำเนินการช่วยเหลือหรืออพยพพลเมืองของตนออกจากพื้นที่

หลังจากจีนประท้วงคำพูดดังกล่าว มาร์กอสชี้แจงว่าเขาไม่ได้ประกาศว่าฟิลิปปินส์จะเข้าร่วมสงคราม แต่หมายถึงสถานการณ์ที่ประเทศอาจถูก “ลากเข้าไปโดยไม่เต็มใจ” หรืออย่างที่เขาอธิบายว่า "kicking and screaming" เพราะปัจจัยภายนอกที่หลีกเลี่ยงไม่ได้

ปฏิกิริยาจากจีน: เตือนว่าเป็นการ “เล่นกับไฟ”

จีนตอบโต้คำกล่าวของมาร์กอสอย่างรุนแรง โดยกล่าวหาว่าฟิลิปปินส์กำลัง “เล่นกับไฟ” ในประเด็นไต้หวัน และเตือนมะนิลาไม่ให้แทรกแซง

เจ้าหน้าที่จีนย้ำจุดยืนเดิมว่า ไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีน และเรื่องอนาคตของไต้หวันเป็นกิจการภายในของจีนที่ไม่ควรมีประเทศอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง

ปักกิ่งยังยื่นการประท้วงทางการทูตอย่างเป็นทางการ โดยมองว่าคำกล่าวที่ชี้ว่าประเทศอื่นอาจมีบทบาทในความขัดแย้งไต้หวัน เป็นการบ่อนทำลาย หลักการจีนเดียว (One‑China principle) ซึ่งระบุว่าไต้หวันเป็นส่วนหนึ่งของจีนและไม่ควรถูกปฏิบัติราวกับเป็นรัฐอิสระ

นโยบาย “จีนเดียว” ของฟิลิปปินส์

แม้จะเกิดความตึงเครียด ฟิลิปปินส์ยังคงยืนยันว่าเคารพ นโยบายจีนเดียว (One‑China policy) อย่างเป็นทางการ นั่นคือการรับรองรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีนในปักกิ่งเป็นรัฐบาลจีนเพียงหนึ่งเดียว และไม่รับรองไต้หวันเป็นรัฐเอกราช

กระทรวงการต่างประเทศฟิลิปปินส์ได้ย้ำจุดยืนนี้หลายครั้ง แม้ในทางปฏิบัติประเทศจะยังมีความสัมพันธ์ด้านเศรษฐกิจ การค้า และการดูแลแรงงานกับไต้หวันอยู่ก็ตาม

คำกล่าวของมาร์กอสจึงสะท้อนความแตกต่างระหว่าง การยอมรับทางการทูต กับ ความเป็นจริงด้านความมั่นคง เพราะแม้ฟิลิปปินส์จะยอมรับรัฐบาลจีน แต่ความขัดแย้งในช่องแคบไต้หวันก็อาจส่งผลโดยตรงต่อประเทศ

ความขัดแย้งก่อนหน้านี้เกี่ยวกับไต้หวัน

นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่คำพูดของมาร์กอสเกี่ยวกับไต้หวันทำให้จีนไม่พอใจ

ในเดือนมกราคม 2024 เขาได้แสดงความยินดีกับ ไล่ ชิงเต๋อ (Lai Ching‑te) หลังชนะการเลือกตั้งประธานาธิบดีไต้หวัน ซึ่งทำให้จีนยื่นประท้วงและเรียกเอกอัครราชทูตฟิลิปปินส์เข้าชี้แจง

ฝ่ายฟิลิปปินส์อธิบายภายหลังว่าเป็นเพียงการแสดงความยินดีตามมารยาท และสะท้อนความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจรวมถึงการมีแรงงานฟิลิปปินส์ราว 200,000 คน ในไต้หวัน

บริบทที่ใหญ่กว่า: ความตึงเครียดในทะเลจีนใต้

ข้อพิพาทเรื่องไต้หวันเกิดขึ้นท่ามกลางความสัมพันธ์ที่ตึงเครียดมากขึ้นระหว่างฟิลิปปินส์กับจีน

ภายใต้รัฐบาลมาร์กอส ฟิลิปปินส์ได้แสดงท่าทีแข็งกร้าวมากขึ้นต่อกิจกรรมของจีนใน ทะเลจีนใต้ ซึ่งมีการเผชิญหน้าระหว่างเรือยามฝั่งและเรือของทั้งสองฝ่ายในพื้นที่พิพาทหลายครั้ง

ในเวลาเดียวกัน มะนิลายังขยายความร่วมมือด้านความมั่นคงกับพันธมิตร เช่น สหรัฐอเมริกาและประเทศอื่นในภูมิภาคอินโด‑แปซิฟิก ซึ่งจีนมองว่าเป็นการเข้าใกล้วอชิงตันมากขึ้น

ภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกของฟิลิปปินส์

สถานการณ์นี้ทำให้ฟิลิปปินส์ต้องเดินเกมอย่างระมัดระวัง

• ในทางการทูต ประเทศยังคงยึดนโยบายจีนเดียว
• ในทางปฏิบัติ ภูมิศาสตร์และแรงงานฟิลิปปินส์ในไต้หวันทำให้เหตุการณ์ในช่องแคบไต้หวันส่งผลโดยตรง
• ในเชิงยุทธศาสตร์ ความตึงเครียดในทะเลจีนใต้และความร่วมมือกับพันธมิตรด้านความมั่นคงก็เพิ่มแรงกดดันต่อความสัมพันธ์กับจีน

เมื่อความตึงเครียดในช่องแคบไต้หวันและทะเลจีนใต้ยังคงดำเนินต่อไป ฟิลิปปินส์อาจต้องเผชิญความจริงที่ซับซ้อน: แม้ต้องการวางตัวเป็นกลาง แต่เหตุการณ์ในภูมิภาคใกล้บ้านอาจทำให้การอยู่นอกความขัดแย้งเป็นเรื่องยากมาก