จากบริษัทเวอร์จิเนียสู่หน่วยงานรัฐ: คดี Oxygen Forensics ที่ตั้งคำถามเรื่องเจ้าของและซอฟต์แวร์

ฐานธุรกิจในรัฐเวอร์จิเนียและการทำตลาดกับลูกค้าในสหรัฐฯ ช่วยให้ Oxygen Forensics ขายเครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูลดิจิทัลแก่หน่วยงานรัฐ ขณะเดียวกัน ผลิตภัณฑ์ของบริษัทก็ปรากฏในแวดวงตำรวจยุโรปด้วย ล่าสุดกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ กล่าวหาว่าบริษัทปกปิดความเชื่อมโยงด้านเจ้าของและการพัฒนาซอฟต์แวร์กับรัสเซียจากหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐฯ 178

อีกประเด็นที่ควรแยกให้ชัดคือ การปรากฏชื่อในโครงการที่ได้รับทุนจากสหภาพยุโรป (EU) ไม่ได้แปลว่าบริษัทได้รับเงินทุนจาก EU โดยตรง 8

ข้อกล่าวหาของอัยการสหรัฐฯ

กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ระบุว่า Oxygen แจ้งหน่วยงานรัฐบาลว่าบริษัทไม่มีเจ้าของหรือผู้ควบคุมจากต่างชาติ และซอฟต์แวร์พัฒนาในสหรัฐฯ แต่อัยการกล่าวหาว่าชาวรัสเซีย 5 คน รวมถึงโอเลก ดาวีดอฟ (Oleg Davydov) ผู้ร่วมก่อตั้ง เป็นเจ้าของและควบคุมบริษัท และซอฟต์แวร์ถูกพัฒนาในรัสเซีย 17

ลี ไรเบอร์ (Lee Reiber) ซีอีโอของบริษัทและดาวีดอฟถูกตั้งข้อหาสมคบคิดฉ้อโกงทางโทรศัพท์ (conspiracy to commit wire fraud) ข้อกล่าวหาเหล่านี้ยังไม่ใช่คำตัดสินว่ามีความผิด 17

สื่อรายงานว่าหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐฯ ซึ่งเป็นลูกค้าของ Oxygen มีหน่วยสืบราชการลับสหรัฐฯ รวมอยู่ด้วย 12 การเปิดเผยว่าใครเป็นเจ้าของบริษัทและพัฒนาซอฟต์แวร์ที่ใดจึงเป็นข้อมูลสำคัญที่ลูกค้าภาครัฐอาจใช้ประเมินผู้ขายและความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน 1217

ความเชื่อมโยงกับบริษัทในมอสโก

ตามข้อกล่าวหาที่ OCCRP รายงาน เจ้าของที่ถูกกล่าวหายังเกี่ยวข้องกับ Oxygen Software LLC ซึ่งตั้งอยู่ในมอสโก และภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็น MKO Systems LLC โดยดาวีดอฟมีบทบาทด้านพัฒนาซอฟต์แวร์ของบริษัทดังกล่าว รายงานระบุด้วยว่าบริษัทในรัสเซียขายซอฟต์แวร์ที่เกี่ยวข้องให้แก่หน่วยงานด้านความมั่นคงและการบังคับใช้กฎหมายของรัสเซีย 11

ความเชื่อมโยงนี้ทำให้เกิดคำถามเรื่องโครงสร้างเจ้าของ สถานที่พัฒนาซอฟต์แวร์ และความโปร่งใสของผู้ขาย แต่เพียงเท่านี้ยังไม่ใช่หลักฐานว่ารัฐรัสเซียเข้าถึงข้อมูลที่ลูกค้ารายอื่นตรวจสอบด้วยเครื่องมือของ Oxygen ได้

บริษัทปรากฏในโครงการยุโรปและการใช้ในงานตำรวจอย่างไร

รายงานของ Politico ซึ่งตรวจสอบเอกสารสาธารณะ ระบุว่า Oxygen ปรากฏในโครงการด้านหลักฐานดิจิทัลที่ได้รับทุน EU อย่างน้อย 2 โครงการ และยังมีรายงานว่าผลิตภัณฑ์ของบริษัทถูกขายให้หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายในยุโรป 81

โครงการ EVIDENCE ได้รับเงินทุนจาก EU มากกว่า 1.9 ล้านยูโรระหว่างปี 2014–2016 โดยมีชื่อ Oxygen อยู่ในกลุ่มบริษัทที่ได้รับการปรึกษาเรื่องวิธีจัดการและแลกเปลี่ยนหลักฐานดิจิทัล รายงานดังกล่าวไม่ได้ยืนยันว่า Oxygen ได้รับเงินทุนจาก EU โดยตรง 8

อีกโครงการหนึ่งคือ INSPECTr ซึ่งได้รับการสนับสนุนภายใต้ Horizon 2020 โครงการวิจัยและนวัตกรรมของ EU อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่มีไม่ได้ระบุรายละเอียดบทบาทของ Oxygen หรือการจ่ายเงินให้บริษัทไว้อย่างชัดเจนในระดับเดียวกับ EVIDENCE 81

สำหรับอิตาลี สื่อรายงานว่าเอกสารทางเทคนิคที่อ้างถึงในการรายงานข่าวระบุชื่อ Oxygen เป็นหนึ่งในระบบที่ตำรวจอาจใช้ได้ แต่การมีชื่ออยู่ในเอกสารไม่ได้แปลว่าทุกหน่วยงานตำรวจใช้เครื่องมือนี้เหมือนกัน 413

ข้อกล่าวหานี้บอกอะไรเกี่ยวกับหลักฐานดิจิทัล

คดีนี้ทำให้หน่วยงานรัฐและฝ่ายจำเลยมีเหตุให้ตั้งคำถามเกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลและการตรวจสอบเครื่องมือ เช่น ใช้โปรแกรมรุ่นใด ประมวลผลอุปกรณ์อย่างไร ผลตรวจสอบได้รับการยืนยันโดยอิสระหรือไม่ และลูกค้าทราบข้อมูลเรื่องเจ้าของหรือสถานที่พัฒนาซอฟต์แวร์เพียงใด

อย่างไรก็ตาม ข้อกล่าวหาเรื่องเจ้าของบริษัทไม่ได้ทำให้หลักฐานที่ได้จากเครื่องมือหมดความน่าเชื่อถือหรือใช้ในศาลไม่ได้โดยอัตโนมัติ รายงานเกี่ยวกับคดียังระบุว่าอัยการไม่ได้กล่าวหาว่าซอฟต์แวร์ของ Oxygen มีประตูหลังหรือโค้ดอันตราย ผลต่อหลักฐานแต่ละชิ้นจึงขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของการตรวจสอบนั้นและกระบวนการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง 18

ประเด็นหลักจึงอยู่ที่การกล่าวหาว่าบริษัทไม่เปิดเผยว่าใครเป็นเจ้าของและพัฒนาเครื่องมือ ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าเครื่องมือแก้ไขหรือเปิดเผยข้อมูลโดยมิชอบ