ทำไมการเจรจาอิหร่าน–โอมาน–กาตาร์ทำให้น้ำมันร่วง ทั้งที่ฮอร์มุซยังไม่เปิดเต็มรูปแบบ

การเจรจาระหว่างอิหร่าน โอมาน และกาตาร์ได้เปลี่ยนสิ่งที่ตลาดน้ำมันกังวลมากที่สุด จากเดิมที่นักลงทุนเคยประเมินว่าช่องแคบฮอร์มุซอาจปิดตายเป็นเวลานาน ขณะนี้ตลาดเริ่มมองเห็นความเป็นไปได้ของการเปิดเส้นทางแบบจำกัดและทยอยดำเนินการเป็นระยะ

ความคาดหวังดังกล่าวช่วยกดราคาน้ำมันดิบ Brent ลง 3.9% มาอยู่ที่ 88.58 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในวันที่ 25 สิงหาคม ขณะที่ West Texas Intermediate หรือ WTI ลดลง 3.1% มาอยู่ที่ 82.36 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล 19

อย่างไรก็ตาม การทูตเปลี่ยน “ความคาดหวัง” ได้เร็วกว่าการเปลี่ยนแปลงของอุปทานจริง การเดินเรือยังถูกจำกัดอย่างหนัก กำลังการกลั่นได้รับความเสียหาย และอิหร่านระบุว่าการเปิดช่องแคบขึ้นอยู่กับการที่สหรัฐฯ ปฏิบัติตามคำมั่นภายใต้ข้อตกลงชั่วคราว ดังนั้น ราคาที่ลดลงจึงควรถูกมองว่าเป็นการถอยของค่าพรีเมียมจากความตื่นตระหนก มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่าวิกฤตพลังงานสิ้นสุดลงแล้ว

การเจรจาอิหร่าน–โอมาน–กาตาร์เปลี่ยนอะไรบ้าง

อิหร่านและโอมาน ซึ่งเป็นสองประเทศที่มีพรมแดนติดกับช่องแคบฮอร์มุซ หารือกรอบการจัดการเรือเดินทะเลแบบเป็นขั้นตอน แผนดังกล่าวรวมถึงการจัดตั้ง “ทางเดินเรือชั่วคราวร่วมกัน” และโครงการร่วมเพื่อกวาดทุ่นระเบิดออกจากเส้นทางน้ำ ขณะเดียวกัน ทั้งสองฝ่ายยังคงเจรจารายละเอียดทางเทคนิคเพื่อมุ่งไปสู่ข้อตกลงที่ถาวรมากขึ้น 157

ประเด็นการหารือไม่ได้จำกัดอยู่แค่การเดินเรือเท่านั้น กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามของอิหร่านระบุว่า อิหร่านและโอมานบรรลุข้อตกลงเกี่ยวกับสัดส่วนพื้นที่น่านน้ำของแต่ละประเทศในช่องแคบ รวมถึงการแบ่งรายได้ แม้กรอบการบริหารโดยรวมจะยังอยู่ระหว่างการเจรจา 16

กาตาร์ช่วยเพิ่มน้ำหนักให้กระบวนการทางการทูต นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศกาตาร์ ชีค โมฮัมเหม็ด บิน อับดุลเราะห์มาน อัล ธานี พูดคุยและโทรศัพท์หารือกับเจ้าหน้าที่อิหร่านและโอมานเกี่ยวกับกรอบชั่วคราว ก่อนเดินทางไปกรุงเตหะรานในวันที่ 27 สิงหาคม การหารือครอบคลุมทั้งทางเดินเรือ โครงการกวาดทุ่นระเบิด และความพยายามรื้อฟื้นการเจรจาระหว่างอิหร่านกับสหรัฐฯ 91011

สำหรับตลาดน้ำมัน จุดสำคัญไม่ใช่การที่ช่องแคบกลับมาเปิดใช้งานได้เต็มรูปแบบแล้ว แต่คือการเจรจาทำให้การกลับมาเดินเรือบางส่วนภายใต้การควบคุมดูแลดูมีความเป็นไปได้มากขึ้นกว่าช่วงก่อนหน้า

เหตุใดราคาน้ำมันจึงปรับตัวลง

ราคาน้ำมันไม่ได้สะท้อนเพียงจำนวนบาร์เรลที่กำลังเคลื่อนย้ายอยู่ในขณะนั้น แต่ยังสะท้อนการประเมินของตลาดต่อความเสียหายที่จะเกิดขึ้นในอนาคตด้วย ในวันที่ 25 สิงหาคม นักลงทุนมองว่าแรงกดดันทางเศรษฐกิจและการเจรจาเป็นภัยต่ออุปทานระยะใกล้น้อยกว่าการกลับมาเผชิญหน้าทางทหาร ราคาปิดของ Brent จึงลดลงต่ำกว่า 89 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ส่วน WTI อยู่เหนือ 82 ดอลลาร์เล็กน้อย 1921

ในช่วงการซื้อขายถัดมา ราคายังลดลงอีกเล็กน้อย โดย Brent ปิดที่ 87.84 ดอลลาร์ และ WTI ปิดที่ 82.23 ดอลลาร์ ขณะที่นักลงทุนติดตามการหารือระหว่างอิหร่านกับโอมาน สำนักข่าว Reuters รายงานว่า การเดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซของเรือบรรทุกสินค้าโภคภัณฑ์ลดลงแตะระดับต่ำสุดในรอบสามเดือน สะท้อนช่องว่างระหว่างความหวังด้านการทูตที่ดีขึ้นกับการเดินเรือจริงที่ยังซบเซา 18

ตรรกะของตลาดในเวลานี้จึงเป็นเงื่อนไขต่อเนื่องดังนี้

1. ทางเดินเรือชั่วคราวอาจทำให้เรือบางส่วนกลับมาเดินทางได้
2. ปริมาณการเดินเรือที่เพิ่มขึ้นอาจช่วยลดภาวะขาดแคลนน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันในระยะใกล้
3. หากข้อตกลงเดินหน้าได้ การผลิตที่ถูกระงับอาจเริ่มกลับมา
4. ความคืบหน้าเหล่านี้จะลดค่าความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ฝังอยู่ในราคาน้ำมัน

สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ หรือ EIA สะท้อนลำดับเหตุการณ์ดังกล่าวในประมาณการล่าสุด โดยระบุว่าราคาน่าจะเริ่มลดลงเมื่อการเดินเรือผ่านฮอร์มุซค่อย ๆ เพิ่มขึ้น และการผลิตที่หยุดชะงักกลับมาเดินเครื่อง EIA คาดการณ์ราคา Brent เฉลี่ยราว 85 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลในไตรมาส 3 และ 78 ดอลลาร์ในไตรมาส 4 ปี 2026 อย่างไรก็ตาม ตัวเลขไตรมาส 3 ยังสูงกว่าประมาณการครั้งก่อนถึง 11 ดอลลาร์ แสดงให้เห็นว่าสำนักฯ ยังคงประเมินว่าผลกระทบจากวิกฤตอยู่ในระดับสูง 17

ทางเดินเรือชั่วคราวไม่เท่ากับการเปิดช่องแคบ

เจ้าหน้าที่อิหร่านระบุว่า ช่องแคบจะยังไม่เปิดจนกว่าสหรัฐฯ จะปฏิบัติตามคำมั่นภายใต้ข้อตกลงสันติภาพชั่วคราว นั่นหมายความว่า การเปิดเส้นทางไม่ได้ขึ้นอยู่กับข้อตกลงทางเทคนิคระหว่างอิหร่านกับโอมานเพียงอย่างเดียว แต่ยังต้องอาศัยความคืบหน้าเรื่องการปิดล้อมและข้อจำกัดจากมาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ ความปลอดภัยทางทะเลที่เชื่อถือได้ และการกวาดทุ่นระเบิดให้แล้วเสร็จ 46

ข้อมูลการปฏิบัติการจริงยังไม่สนับสนุนภาพการเปิดเส้นทางอย่างเต็มที่ ก่อนเกิดความขัดแย้ง น้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ผ่านฮอร์มุซมีปริมาณเฉลี่ยราว 18 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ลดลงเหลือ 4.8 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม และเฉลี่ยประมาณ 2 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงต้นเดือนสิงหาคม ตามข้อมูลของ Kpler ที่ Reuters อ้างถึง 20

ความแตกต่างนี้มีความสำคัญ เพราะราคาน้ำมันสามารถลดลงจากความคาดหวังได้ก่อนที่ปริมาณสินค้าจริงจะฟื้นตัว หากเรือบรรทุกน้ำมันยังไม่กลับมาเดินทางอย่างต่อเนื่อง ตลาดก็ยังมีหลักฐานจำกัดว่ากรอบความร่วมมือดังกล่าวใช้งานได้จริง การประกาศทางการทูตไม่กี่ครั้งอาจช่วยลดความกลัวได้ชั่วคราว แต่การกลับตัวของราคาอย่างยั่งยืนต้องมีหลักฐานที่วัดผลได้ ทั้งด้านการเดินเรือ การส่งออก และการผลิต

ปัญหาอาจอยู่ที่น้ำมันสำเร็จรูปมากกว่าน้ำมันดิบ

วิกฤตครั้งนี้ไม่ได้กระทบเฉพาะน้ำมันดิบ ความเสียหายต่อโรงกลั่นและข้อจำกัดด้านการขนส่งทำให้น้ำมันดีเซลและเชื้อเพลิงสำเร็จรูปประเภทอื่นมีความเสี่ยงสูงเป็นพิเศษ

การกลั่นในตะวันออกกลางถูกประเมินว่าต่ำกว่าระดับก่อนสงคราม 2.9 ล้านบาร์เรลต่อวันในไตรมาส 2 และคาดว่าจะยังต่ำกว่าระดับดังกล่าว 2.2 ล้านบาร์เรลต่อวันในไตรมาส 3 ขณะเดียวกัน การโจมตีของยูเครนทำให้ภาคการกลั่นของรัสเซียลดลงใกล้ระดับต่ำสุดในรอบเกือบสองทศวรรษ 33

ผลที่ตามมาคือตลาดดีเซลทั่วโลกตึงตัว แม้ราคาน้ำมันดิบอ้างอิงจะปรับตัวลง การส่งออกผลิตภัณฑ์น้ำมันจากตะวันออกกลางได้รับผลกระทบจากการเดินเรือที่ติดขัด ขณะที่การส่งออกเชื้อเพลิงของรัสเซียก็ลดลงเช่นกัน สต็อกน้ำมันกลั่นของสหรัฐฯ ซึ่งรวมถึงดีเซลและน้ำมันทำความร้อน อยู่ที่ 107.1 ล้านบาร์เรล ณ วันที่ 7 สิงหาคม ต่ำที่สุดสำหรับช่วงเวลาเดียวกันนับตั้งแต่ปี 1996 ตามข้อมูลที่ Reuters อ้างถึง 35

จึงเกิดความแตกต่างที่ผู้บริโภคและนักลงทุนต้องจับตา ราคาน้ำมันดิบอาจลดลงเมื่อค่าความเสี่ยงจากฮอร์มุซจางลง แต่ราคาดีเซล ค่าการกลั่น และต้นทุนเชื้อเพลิงอาจยังอยู่ในระดับสูง เพราะผลผลิตจากโรงกลั่นและปริมาณสำรองยังถูกกดดัน องค์การพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA ระบุว่า ตลาดผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ตึงตัวทำให้ค่าการกลั่นในแอตแลนติกเบซินพุ่งแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในเดือนกรกฎาคม 22

อะไรอาจทำให้ราคาน้ำมันกลับมาพุ่ง

การปรับตัวลงครั้งล่าสุดจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อการทูตเปลี่ยนเป็นการดำเนินงานจริง ปัจจัยต่อไปนี้อาจทำให้ค่าความเสี่ยงกลับมาเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

• ทางเดินเรือชั่วคราวอาจเปิดไม่ได้ หรือเปิดใช้งานได้เพียงเป็นช่วง ๆ
• ความกังวลเรื่องการกวาดทุ่นระเบิดหรือความปลอดภัยทางทะเลอาจทำให้การเดินเรือล่าช้า
• สหรัฐฯ และอิหร่านอาจไม่สามารถปฏิบัติตามคำมั่นที่เชื่อมโยงกับการเปิดช่องแคบ
• การเคลื่อนตัวของเรืออาจยังอยู่ใกล้ระดับต่ำในปัจจุบัน แม้มีการประกาศความคืบหน้าเพิ่มเติม
• การโจมตีครั้งใหม่หรือการขยายวงของความขัดแย้งทางทหารอาจทำให้การเดินเรือถูกคุกคามอีกครั้ง
• การบังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรต่ออิหร่านที่เข้มงวดขึ้นอาจถูกตีความว่าเป็นความเสี่ยงต่ออุปทานรอบใหม่ แทนที่จะเป็นขั้นตอนสู่การเจรจา 61925

Reuters อธิบายว่า ตลาดกำลังเปลี่ยนจากการประเมินว่ามีโอกาสสูงที่การหยุดชะงักและการยกระดับความขัดแย้งจะยืดเยื้อ ไปสู่การประเมินว่าการเปิดเส้นทางบางส่วนมีโอกาสเกิดขึ้น นี่คือการเปลี่ยนแปลงของ “ความน่าจะเป็น” ไม่ใช่การยืนยันว่าการค้าและการเดินเรือกลับมาเป็นปกติแล้ว 18

บทสรุปสำหรับตลาด

การเจรจาระหว่างอิหร่านกับโอมาน บทบาทการไกล่เกลี่ยของกาตาร์ และข้อเสนอทางเดินเรือชั่วคราวช่วยลดความกลัวทันทีว่าช่องแคบฮอร์มุซจะถูกปิดอย่างถาวร นี่คือเหตุผลที่ Brent และ WTI ปรับตัวลงในช่วงปลายเดือนสิงหาคม โดย Brent ปิดตลาดวันที่ 25 สิงหาคมที่ 88.58 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล 19

แต่แรงกระแทกด้านอุปทานยังไม่หายไป การเดินเรือผ่านฮอร์มุซยังต่ำกว่าระดับก่อนเกิดความขัดแย้งอย่างมาก กำลังการกลั่นในตะวันออกกลางและรัสเซียเสียหาย และสต็อกดีเซลกับน้ำมันทำความร้อนของสหรัฐฯ อยู่ในระดับต่ำผิดปกติ 203335

การตีความที่รอบคอบที่สุดคือ “มองบวกอย่างมีเงื่อนไข” การทูตได้สร้างเส้นทางไปสู่การเปิดช่องแคบแบบเป็นระยะ และลดค่าพรีเมียมจากความตื่นตระหนกลงบางส่วน แต่ต้องรอให้ปริมาณการเดินเรือฟื้นตัวอย่างต่อเนื่องและให้ข้อตกลงระหว่างสหรัฐฯ กับอิหร่านใช้งานได้จริง จึงจะสรุปได้ว่าราคาน้ำมันกำลังเข้าสู่ขาลงอย่างยั่งยืน