เงินเฟ้อยูโรโซนพุ่ง 3.3% เพราะพลังงานแพงขึ้น แต่แรงกดดันพื้นฐานยังไม่ได้เร่งทั่วทั้งระบบ

เงินเฟ้อในกลุ่มประเทศที่ใช้เงินยูโร หรือยูโรโซน เร่งขึ้นอย่างชัดเจนในเดือนสิงหาคม แต่ภาพจากตัวเลขชี้ว่าแรงกระแทกหลักมาจาก พลังงาน มากกว่าจะเป็นการที่ราคาทุกหมวดพุ่งพร้อมกัน

สำนักงานสถิติของสหภาพยุโรป (Eurostat) ประเมินเบื้องต้นว่า ดัชนีราคาผู้บริโภคแบบ HICP ของยูโรโซนเพิ่มขึ้น 3.3% เมื่อเทียบกับปีก่อน จาก 2.9% ในเดือนกรกฎาคม ขณะที่เงินเฟ้อพลังงานเร่งขึ้นเป็น 14.3% จาก 10.3% ส่วนเงินเฟ้อภาคบริการชะลอลงเหลือ 3.0% และหมวดอาหาร เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และยาสูบทรงตัวที่ 1.2% 1

พลังงานคือแรงขับเคลื่อนโดยตรง

ราคาน้ำมันและก๊าซที่สูงขึ้นเป็นสาเหตุหลักที่ดันเงินเฟ้อทั่วไป ความขัดแย้งและความไม่แน่นอนต่อการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซเพิ่มค่าความเสี่ยงของอุปทานพลังงาน ซึ่งมีความสำคัญต่อยุโรปในฐานะผู้นำเข้าพลังงานสุทธิ รายงานระบุว่าราคาน้ำมันดิบ ก๊าซธรรมชาติ และส่วนต่างกำไรจากการกลั่นที่สูงขึ้น ล้วนส่งผ่านไปยังราคาผู้บริโภคในเดือนสิงหาคม 512

ผลกระทบเกิดขึ้นหลายทาง ได้แก่

• ทางตรง ผ่านค่าน้ำมันเชื้อเพลิง ค่าไฟฟ้า และค่าทำความร้อนในบ้าน
• ทางอ้อม เพราะต้นทุนขนส่ง การผลิต และกระจายสินค้าของธุรกิจสูงขึ้น ธุรกิจอาจต้องขึ้นราคา หรือยอมให้กำไรลดลง
• ผ่านความคาดหวัง หากบริษัทและแรงงานมองว่าค่าพลังงานที่แพงขึ้นจะยืดเยื้อ ก็อาจปรับราคาสินค้าและข้อเรียกร้องค่าจ้างตามไปด้วย

จุดที่ต้องแยกให้ออกคือเงินเฟ้อทั่วไปกับแรงกดดันพื้นฐาน เงินเฟ้อพื้นฐาน ซึ่งไม่รวมพลังงาน อาหาร แอลกอฮอล์ และยาสูบ ลดลงเป็น 2.4% ในเดือนสิงหาคม จาก 2.5% ในเดือนกรกฎาคม 10 นั่นไม่ได้ตัดความเสี่ยงที่เงินเฟ้อจะลามวงกว้าง แต่บ่งชี้ว่าการเร่งตัวรอบนี้ยังกระจุกในหมวดพลังงานเป็นสำคัญ

ก๊าซสำรองต่ำ ทำให้ความเสี่ยงก่อนฤดูหนาวหนักขึ้น

ยุโรปกำลังเข้าใกล้ฤดูหนาวด้วยกันชนก๊าซที่ค่อนข้างบาง ปริมาณก๊าซสำรองของสหภาพยุโรปอยู่ที่ราว 63% ในสัปดาห์สุดท้ายของเดือนสิงหาคม เทียบกับค่าเฉลี่ยปลายเดือนสิงหาคมในช่วงหลายปีล่าสุดที่ประมาณ 80% 19 สต็อกที่ต่ำหมายถึงยุโรปมีความยืดหยุ่นน้อยลง หากก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ยังขาดแคลน หรือหากอากาศหนาวทำให้ความต้องการใช้พลังงานเพิ่มขึ้น

ราคาขายส่งสะท้อนความเปราะบางนี้ โดยสัญญาก๊าซ Dutch TTF ซึ่งเป็นราคาอ้างอิงของยุโรป สำหรับส่งมอบเดือนตุลาคม เคยขึ้นไปแตะจุดสูงสุดระหว่างวันที่ 70.85 ยูโรต่อเมกะวัตต์ชั่วโมง เมื่อวันที่ 31 สิงหาคม ท่ามกลางความกังวลว่าการสู้รบรอบใหม่อาจทำให้การส่งออก LNG จากอ่าวเปอร์เซียล่าช้า 26

สต็อกต่ำไม่ได้สร้างเงินเฟ้อด้วยตัวเอง แต่ทำให้ผลกระทบจากความไม่แน่นอนด้านอุปทานรุนแรงขึ้น เมื่อมีสำรองน้อย ผู้ซื้อยุโรปอาจต้องแข่งขันแย่งซื้อ LNG กับผู้นำเข้าในเอเชียมากขึ้น ซึ่งอาจตรึงราคาก๊าซในยุโรปให้อยู่สูง และเพิ่มความเสี่ยงที่แรงกระแทกด้านพลังงานจะยืดเข้าไปถึงฤดูใช้ความร้อน 24

ครัวเรือนและธุรกิจถูกบีบพร้อมกัน

ค่าครองชีพสูงขึ้น กดรายได้จริงของครัวเรือน

พลังงานเป็นรายจ่ายที่หลีกเลี่ยงได้ยาก ไม่ว่าจะเป็นค่าเดินทาง ค่าไฟ หรือค่าทำความร้อน ดังนั้นเมื่อราคาสูงขึ้น สัดส่วนรายได้ที่เหลือสำหรับการใช้จ่ายอื่นก็ลดลง ธนาคารกลางยุโรป (ECB) เตือนว่าการสะดุดของอุปทานพลังงานอีกระลอกอาจกระทบรายได้จริง การบริโภค และการลงทุน 34

ในทางปฏิบัติ ผู้บริโภคจึงเจอแรงกดดันสองชั้น: ค่าใช้จ่ายจำเป็นแพงขึ้น ขณะความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจทำให้ระมัดระวังการซื้อสินค้าชิ้นใหญ่หรือการใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นมากขึ้น

อุตสาหกรรมใช้พลังงานมาก เผชิญต้นทุนพุ่งและอุปสงค์อ่อน

ธุรกิจที่ใช้ก๊าซหรือไฟฟ้าเข้มข้นสามารถเห็นต้นทุนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว บริษัทมีทางเลือกไม่มากนัก คือรับต้นทุนไว้จนกำไรลด ขึ้นราคาขาย ลดการผลิต หรือเลื่อนลงทุน แต่ทุกทางเลือกมีต้นทุนตามมา ไม่ว่าจะเป็นผลกำไรที่หดลง เงินเฟ้อที่สูงขึ้น หรือการเติบโตที่อ่อนแรง

นี่ทำให้แรงกระแทกด้านพลังงานเป็นปัญหายากสำหรับฐานอุตสาหกรรมยุโรป เพราะต้นทุนปัจจัยการผลิตสูงขึ้นในเวลาเดียวกับที่กำลังซื้อของครัวเรือนลดลง ECB ระบุโดยตรงว่าการใช้จ่ายและการลงทุนที่อ่อนแอลง รวมถึงสินเชื่อที่ตึงตัวขึ้น เป็นความเสี่ยงหากภาวะช็อกด้านพลังงานยืดเยื้อ 34

ตลาดการเงินกำลังตีราคาทั้งความเสี่ยงเงินเฟ้อและการเติบโต

ตลาดตอบสนองต่อความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ด้วยการประเมินแนวโน้มราคาน้ำมัน เงินเฟ้อ และดอกเบี้ยใหม่ ราคาน้ำมันขึ้นสู่ระดับสูงสุดในรอบ 5 สัปดาห์หลังสหรัฐฯ กลับมาโจมตีอิหร่าน ขณะที่อัตราผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลปรับสูงขึ้นจากความกังวลเรื่องเงินเฟ้อ 37

สำหรับนักลงทุน ความตึงเครียดหลักมีดังนี้

• คาดการณ์เงินเฟ้อที่สูงขึ้นอาจผลักให้อัตราผลตอบแทนพันธบัตรเพิ่มขึ้น และทำให้ราคาพันธบัตรลดลง
• หากตลาดคาดว่า ECB จะคุมเข้มนโยบายมากขึ้น ต้นทุนกู้ยืมของรัฐบาล ครัวเรือน และบริษัทก็มีแนวโน้มสูงขึ้น
• ธุรกิจใช้พลังงานมากและธุรกิจที่อ่อนไหวต่อวัฏจักรเศรษฐกิจอาจเผชิญแรงกดดันจากทั้งต้นทุนที่สูงขึ้นและอุปสงค์ที่อ่อนลง

ความไม่แน่นอนในตลาดน้ำมันยังมีน้ำหนักมาก เพราะ ECB ระบุว่าราคาฟิวเจอร์สน้ำมันยังสูงกว่าระดับก่อนสงครามตลอดช่วงเวลาที่เกี่ยวข้อง และความเสี่ยงยังเอนเอียงไปทางขาขึ้น 33

เหตุใด ECB จึงตัดสินใจยากในการประชุมเดือนกันยายน

โจทย์ของ ECB คือภาวะนี้เป็น ช็อกจากฝั่งอุปทาน เป็นหลัก การขึ้นดอกเบี้ยช่วยลดอุปสงค์และลดโอกาสที่เงินเฟ้อพลังงานชั่วคราวจะฝังตัวผ่านการปรับค่าจ้างและราคาสินค้าในวงกว้างได้ แต่ดอกเบี้ยที่สูงขึ้นไม่สามารถเพิ่มปริมาณน้ำมัน ก๊าซ LNG หรือขีดความสามารถการขนส่งได้

การขึ้นดอกเบี้ยต่ออาจช่วยย้ำความน่าเชื่อถือในการสกัดเงินเฟ้อ และจำกัดผลกระทบรอบสองจากพลังงานไปสู่ค่าจ้างและราคาอื่น ๆ แต่การคุมเข้มเพิ่มจะซ้ำเติมการบริโภค สินเชื่อ และการลงทุน ในช่วงที่ค่าใช้จ่ายพลังงานกำลังกดรายได้จริงอยู่แล้ว จึงเพิ่มความเสี่ยงเศรษฐกิจถดถอยอย่างมีนัยสำคัญ

ECB ยอมรับว่าผลกระทบต่อเงินเฟ้อจากช็อกพลังงานยังออกมาไม่ครบ และกำลังติดตามทั้งความรุนแรง ระยะเวลาของเหตุการณ์ รวมถึงผลกระทบทางอ้อมและผลกระทบรอบสอง 34 ดังนั้น การตัดสินใจเดือนกันยายนจะไม่ได้ขึ้นกับตัวเลข 3.3% เพียงตัวเดียว แต่ขึ้นกับว่าราคาพลังงานจะสูงนานเพียงใด ความเสี่ยงก๊าซก่อนฤดูหนาวจะทวีขึ้นหรือไม่ และแรงกระแทกเริ่มแพร่ไปสู่เงินเฟ้อพื้นฐาน ค่าจ้าง และความคาดหวังเงินเฟ้อระยะกลางหรือเปล่า

ประเด็นสำคัญ

เงินเฟ้อที่กระโดดขึ้นในเดือนสิงหาคมเป็นผลจากช็อกพลังงานบนตลาดก๊าซที่เปราะบาง ไม่ใช่หลักฐานชัดเจนว่าราคาทุกหมวดในเศรษฐกิจกำลังเร่งตัวพร้อมกัน ความแตกต่างนี้สำคัญมาก หากราคาพลังงานลดลงและผลกระทบถูกจำกัด ECB ก็อาจไม่จำเป็นต้องตอบสนองรุนแรงต่อการพุ่งขึ้นชั่วคราว แต่หากการสะดุดของอุปทานยืดเยื้อและส่งผ่านไปยังค่าจ้างกับราคาสินค้าในวงกว้าง ต้นทุนของการรอดูสถานการณ์จะสูงขึ้นมาก 134