จีนยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าจากแอฟริกา 53 ประเทศ ผลักดันการค้าครึ่งปีแรกพุ่งแตะสถิติใหม่

การตัดสินใจของจีนที่จะยกเว้นภาษีนำเข้าสำหรับสินค้าทุกรายการจากประเทศแอฟริกา 53 ประเทศที่มีความสัมพันธ์ทางการทูตกับจีน เปิดโอกาสใหม่ให้ผู้ส่งออกในทวีปแอฟริกาอย่างรวดเร็ว นโยบายดังกล่าวมีผลตั้งแต่วันที่ 1 พฤษภาคม 2026 หลังประธานาธิบดีสี จิ้นผิงประกาศแนวทางนี้ในเดือนกุมภาพันธ์

ผลที่เห็นได้ในช่วงแรกคือการนำเข้าสินค้าจากแอฟริกาของจีนเพิ่มขึ้น และยอดการค้ารวมในช่วงครึ่งปีแรกทำสถิติสูงสุด อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวยังสะท้อนข้อจำกัดสำคัญด้วย นั่นคือ การเข้าตลาดโดยไม่เสียภาษีช่วยลดต้นทุนได้ แต่ไม่อาจสร้างโรงงาน ระบบห่วงโซ่ความเย็น ระบบรับรองมาตรฐาน หรือสินค้าส่งออกมูลค่าสูงให้แอฟริกาได้ด้วยตัวเอง

นโยบายภาษีศูนย์ส่งผลต่อการค้าอย่างไร

การนำเข้าและส่งออกระหว่างจีนกับแอฟริกาอยู่ที่ 1.41 ล้านล้านหยวนในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 สูงที่สุดเป็นประวัติการณ์สำหรับช่วง 6 เดือนแรกของปี แหล่งข่าวแปลงตัวเลขดังกล่าวเป็นเงินดอลลาร์แตกต่างกัน ตั้งแต่ประมาณ 1.97 แสนล้านดอลลาร์ 2.07 แสนล้านดอลลาร์ ไปจนถึง 2.08 แสนล้านดอลลาร์ ขึ้นอยู่กับอัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้

หลักฐานที่ชัดเจนที่สุดของผลต่อการส่งออกในระยะแรกปรากฏหลังนโยบายเริ่มมีผล โดยจีนรายงานว่านำเข้าสินค้าจากแอฟริกามูลค่า 193.8 พันล้านหยวน หรือราว 2.872 หมื่นล้านดอลลาร์ ในเดือนพฤษภาคมและมิถุนายน เพิ่มขึ้น 23.5% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ตามข้อมูลที่อ้างถึงสำนักงานศุลกากรจีน

สินค้าเกษตรเป็นกลุ่มที่มีการเติบโตเด่นชัด โดยการนำเข้าอะโวคาโดจากแอฟริกาเพิ่มขึ้น 130% แอปเปิลเพิ่มขึ้น 89.6% และส้มเพิ่มขึ้น 27.9% ในช่วงเปรียบเทียบเดียวกัน

ตัวเลขเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า การยกเลิกภาษีสามารถทำให้สินค้าที่มีอยู่แล้ว ผ่านข้อกำหนดนำเข้า และเข้าถึงผู้ซื้อในจีนได้เร็วขึ้น เจ้าหน้าที่จีนและผู้แทนทางการทูตระบุว่า การเพิ่มขึ้นของการนำเข้าจากแอฟริกาและยอดการค้ารวมที่ทำสถิติใหม่ส่วนหนึ่งเป็นผลจากสิทธิ์ภาษีศูนย์ แต่ข้อมูลยังครอบคลุมเพียงช่วงแรกของการดำเนินนโยบาย จึงสะท้อนความสัมพันธ์ในระยะแรก มากกว่าจะยืนยันว่าการลดภาษีเป็นสาเหตุเดียวของการเพิ่มขึ้นทั้งหมด

ไนจีเรีย: ส่งออกเพิ่มขึ้น แต่คำถามเชิงโครงสร้างยังอยู่

ไนจีเรียเป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นผลของนโยบายอย่างชัดเจนที่สุด การค้าทวิภาคีระหว่างไนจีเรียกับจีนแตะ 1.8 หมื่นล้านดอลลาร์ในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 เพิ่มขึ้น 35% เมื่อเทียบกับปีก่อน ตามแถลงการณ์ของเจ้าหน้าที่ไนจีเรียและจีน

การนำเข้าสินค้าจากไนจีเรียของจีนเพิ่มขึ้น 80% เป็น 2.3 พันล้านดอลลาร์ ในช่วงเวลาเดียวกัน การเพิ่มขึ้นนี้ชี้ให้เห็นว่าผู้ส่งออกไนจีเรียสามารถใช้ประโยชน์จากต้นทุนการเข้าสู่ตลาดที่ลดลง รวมถึงความต้องการสินค้าเดิมในตลาดจีน โดยเฉพาะกลุ่มสินค้าโภคภัณฑ์

แต่ความสำเร็จดังกล่าวก็มาพร้อมคำเตือนจากรัฐบาลไนจีเรียว่า ประเทศควรมุ่งส่งออก สินค้าเกษตร แร่ธาตุ และสินค้าที่ผ่านการผลิตหรือแปรรูป ให้มากขึ้น แทนที่จะเพิ่มเพียงปริมาณการส่งออกวัตถุดิบ

ประเด็นนี้มีความสำคัญ เพราะมูลค่าการส่งออกที่เพิ่มขึ้นอาจช่วยเพิ่มรายได้จากเงินตราต่างประเทศ โดยไม่เปลี่ยนโครงสร้างการผลิตของเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ การแปรรูป การบรรจุภัณฑ์ การผลิต และบริการที่เกี่ยวข้องมักช่วยให้ประเทศต้นทางเก็บมูลค่าไว้ภายในประเทศได้มากกว่าการส่งออกวัตถุดิบที่ยังไม่ผ่านการแปรรูป ดังนั้น สำหรับไนจีเรีย นโยบายภาษีศูนย์จึงเป็นโอกาสสำคัญ แต่ไม่ใช่สิ่งทดแทนนโยบายอุตสาหกรรม

โซมาเลีย: เปลี่ยนสิทธิ์ภาษีศูนย์เป็นโอกาสของอุตสาหกรรมประมง

โซมาเลียมุ่งใช้ประโยชน์จากเศรษฐกิจทางทะเล โดยในเดือนกรกฎาคม 2026 โซมาเลียและจีนลงนามในพิธีสารเปิดทางให้สินค้าประมงของโซมาเลียเข้าจีนโดยไม่เสียภาษี ภายใต้ข้อกำหนดที่ระบุไว้ในข้อตกลง สินค้าที่อยู่ในกรอบนี้包括 ปลาทูน่า ล็อบสเตอร์ และสัตว์น้ำทะเลที่จับจากธรรมชาติประเภทอื่น ๆ

ข้อตกลงดังกล่าวลงนามที่กรุงโมกาดิชูโดยอาห์เหม็ด ฮัสซัน อาเดน รัฐมนตรีประมงของโซมาเลีย และหวัง อวี่ เอกอัครราชทูตจีน สำหรับโซมาเลีย พิธีสารนี้ช่วยเปลี่ยนสิทธิ์การเข้าตลาดในภาพกว้างให้กลายเป็นช่องทางส่งออกสินค้าประมงที่มีรายละเอียดชัดเจน

เจ้าหน้าที่โซมาเลียเชื่อมโยงโอกาสนี้เข้ากับแผนพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและรายได้จากอุตสาหกรรมประมงของประเทศ นอกจากนี้ โซมาเลียยังประกาศยกเว้นภาษีให้ผู้ส่งออกปลาไปจีน เพื่อเพิ่มแรงจูงใจภายในประเทศควบคู่กับการยกเลิกภาษีนำเข้าของจีน

กรณีของโซมาเลียสะท้อนทั้งโอกาสและเงื่อนไขของนโยบายนี้ การไม่เสียภาษีช่วยให้แข่งขันได้ง่ายขึ้น แต่ผู้ส่งออกอาหารทะเลยังต้องมีท่าเทียบเรือ ห้องเย็น ระบบควบคุมคุณภาพ การตรวจสอบย้อนกลับ และโลจิสติกส์ที่เชื่อถือได้ เพื่อส่งสินค้าให้ตลาดจีนได้อย่างต่อเนื่อง

ทำไมยอดการค้าสูงสุดยังไม่ใช่คำตอบของทุกปัญหา

ตัวเลขการค้าพาดหัวข่าวเป็นยอดรวมทั้งการนำเข้าและการส่งออก ดังนั้นยอดการค้าทวิภาคีที่เพิ่มขึ้นไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่า การส่งออกของแอฟริกากำลังไล่ตามยอดขายสินค้าจากจีนไปยังแอฟริกาได้ทัน

เจ้าหน้าที่และนักวิเคราะห์ยังคงให้ความสำคัญกับความไม่สมดุลของความสัมพันธ์ทางการค้า การส่งออกของจีนไปแอฟริกายังคงสูงกว่าการนำเข้าจากทวีปอย่างมาก และรายงานที่มีอยู่ระบุว่าแอฟริกาขาดดุลการค้ากับจีนมากกว่า 1 แสนล้านดอลลาร์ ในช่วงครึ่งแรกของปี 2026

เจ้าหน้าที่จีนปฏิเสธว่าความไม่สมดุลเพียงอย่างเดียวเป็นหลักฐานว่าความสัมพันธ์ทางการค้าไม่ประสบความสำเร็จ โดยเรียกการตีกรอบเช่นนั้นว่าเป็น “กับดักทางวาทกรรม” และชี้ว่าการนำเข้าของแอฟริกายังรวมเงินทุน สินค้าทุน และสินค้าขั้นกลางจากจีนด้วย มุมมองที่แตกต่างกันนี้ชี้ไปยังประเด็นเดียวกัน คือคุณค่าของการค้าไม่ได้วัดจากขนาดเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูด้วยว่าแอฟริกาขายอะไร นำเข้าอะไร และสามารถรักษาการผลิตกับการจ้างงานไว้ภายในทวีปได้มากน้อยเพียงใด

การปฏิรูปที่จำเป็นเพื่อทำให้นโยบายภาษีศูนย์เกิดผลจริง

เปลี่ยนจากวัตถุดิบเป็นสินค้าที่ผ่านการแปรรูป

การยกเลิกภาษีช่วยลดต้นทุนที่ด่านศุลกากร แต่ไม่ได้เพิ่มมูลค่าให้สินค้า รัฐบาลและภาคธุรกิจในแอฟริกาจึงต้องใช้โอกาสนี้ขยายการแปรรูปสินค้าเกษตร การเพิ่มมูลค่าแร่ การแปรรูปอาหารทะเล และการผลิตสินค้าอุตสาหกรรม เสียงเรียกร้องของไนจีเรียให้เน้นสินค้าส่งออกมูลค่าเพิ่มสะท้อนความท้าทายร่วมของทั้งทวีป

ทำให้มาตรฐานและระบบรับรองสอดคล้องกัน

ผู้ส่งออกยังอาจติดข้อกำหนดด้านสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช ระบบรับรอง ขั้นตอนตรวจสอบ และมาตรฐานสินค้าที่แตกต่างกัน การทำให้ระบบภายในประเทศสอดคล้องกันมากขึ้น รวมถึงเพิ่มความสามารถของผู้ส่งออกในการปฏิบัติตามข้อกำหนดของจีน จะทำให้สิทธิ์ปลอดภาษีใช้งานได้จริงมากขึ้น

ลดความล่าช้าด้านศุลกากรและโลจิสติกส์

ท่าเรือ ขั้นตอนศุลกากร เครือข่ายขนส่ง และเอกสารการค้าสามารถสร้างต้นทุนจนหักล้างประโยชน์บางส่วนของภาษีศูนย์ได้ การผ่านพิธีการที่เร็วขึ้นและระบบอำนวยความสะดวกทางการค้าที่ดีขึ้นจึงมีความสำคัญ โดยเฉพาะสินค้าที่เน่าเสียง่าย เช่น ผลไม้และอาหารทะเล

สร้างกำลังการผลิตและระบบห่วงโซ่ความเย็น

ผู้ส่งออกจำนวนมากยังไม่สามารถจัดหาสินค้าได้ในปริมาณ ความสม่ำเสมอ หรือคุณภาพตามที่ผู้ซื้อรายใหญ่ในจีนต้องการ การลงทุนในโรงงานแปรรูป คลังสินค้า ระบบทำความเย็น บรรจุภัณฑ์ ห้องปฏิบัติการทดสอบ และการควบคุมคุณภาพ จะช่วยเปลี่ยนการส่งออกเป็นครั้งคราวให้กลายเป็นอุตสาหกรรมที่ยั่งยืน

ใช้สิทธิ์เข้าตลาดควบคู่กับนโยบายอุตสาหกรรม

รายงานที่มีอยู่ระบุว่านโยบายนี้เป็นการเปิดตลาดในช่วงเวลาจำกัด ทำให้ความเร็วในการดำเนินงานมีความสำคัญ รัฐบาลที่ใช้โอกาสนี้เพียงเพื่อเพิ่มการส่งออกสินค้าโภคภัณฑ์ อาจยิ่งตอกย้ำรูปแบบการส่งออกเดิม ขณะที่รัฐบาลที่ผสานการเปิดตลาดเข้ากับการลงทุน ทักษะแรงงาน โครงสร้างพื้นฐาน และมาตรฐานเฉพาะรายอุตสาหกรรม มีโอกาสมากกว่าที่จะเปลี่ยนการเติบโตของการค้าให้เป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง

บทสรุป

นโยบายภาษีนำเข้าเป็นศูนย์ของจีนช่วยเร่งการส่งออกจากแอฟริกาและมีส่วนผลักดันให้การค้าจีน–แอฟริกาในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 ทำสถิติสูงสุดที่ 1.41 ล้านล้านหยวน ผลลัพธ์ในไนจีเรีย ทั้งยอดการค้าทวิภาคีและการส่งออกที่เพิ่มขึ้น รวมถึงพิธีสารด้านอาหารทะเลของโซมาเลีย แสดงให้เห็นว่าโอกาสดังกล่าวเริ่มแปรเป็นผลลัพธ์ระดับประเทศแล้ว

แต่บททดสอบที่สำคัญกว่าคือ นโยบายนี้จะเปลี่ยนโครงสร้างของการค้าหรือไม่ หากแอฟริกายังขาดการผลิตสินค้ามูลค่าเพิ่ม มาตรฐานที่สอดคล้องกัน โลจิสติกส์ที่มีประสิทธิภาพ และกำลังการผลิตที่เพียงพอ ทวีปอาจขายสินค้าให้จีนได้มากขึ้น ขณะเดียวกันก็ยังนำเข้าจากจีนมากกว่าที่ส่งออกอย่างต่อเนื่อง

การเปิดตลาดโดยไม่เสียภาษีถือเป็นก้าวสำคัญ แต่ผลกระทบระยะยาวจะถูกกำหนดโดยการปฏิรูปภายในเศรษฐกิจของประเทศแอฟริกาเอง