ภาษี Apple ในไอร์แลนด์ 17,100 ล้านดอลลาร์ เผยกำไรของบริษัทข้ามชาติถูกบันทึกไว้ที่ใด

ตัวเลข 17,100 ล้านดอลลาร์ที่ Apple จ่ายให้ไอร์แลนด์ในปีงบการเงิน 2025 เป็นเงินจริง แต่ไม่ควรตีความว่าเป็นภาษีประจำปีตามปกติของบริษัท

ข้อมูลการเปิดเผยภาษีแบบรายประเทศครั้งแรกของ Apple ในสหภาพยุโรปทำให้เห็นภาพพร้อมกันสองด้าน ได้แก่ ไอร์แลนด์เป็นแหล่งชำระภาษีสำคัญของ Apple และบริษัทย่อยในไอร์แลนด์บันทึกกำไรในสัดส่วนสูงมากเมื่อเทียบกับจำนวนพนักงานในประเทศ

เงิน 17,100 ล้านดอลลาร์ต้องมีหมายเหตุว่าเป็นการจ่ายครั้งเดียว

Apple รายงานการจ่ายภาษีเงินได้นิติบุคคลเป็นเงินสดให้ไอร์แลนด์ 17,100 ล้านดอลลาร์ จากยอดทั่วโลก 43,200 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 39–40% ของภาษีเงินสดทั้งหมดในปีนั้น

แต่เงินราว 12,300 ล้านดอลลาร์ของยอดไอร์แลนด์เกี่ยวข้องกับการเรียกคืนภาษีย้อนหลังและดอกเบี้ยจำนวน 13,000 ล้านยูโร ตามคดีช่วยเหลือรัฐที่ผิดกฎหมายของสหภาพยุโรป การจ่ายเงินครั้งนี้จึงเป็นการรวมภาษีของปีงบการเงินเข้ากับการชำระข้อพิพาททางประวัติศาสตร์

สรุปให้เข้าใจง่ายคือ ไอร์แลนด์ได้รับเงินก้อนพิเศษอย่างมหาศาล แต่เอกสารดังกล่าวไม่ได้แสดงว่า Apple ต้องจ่ายภาษีนิติบุคคลให้ไอร์แลนด์ปีละ 17,000 ล้านดอลลาร์เป็นปกติ

ศาลสหภาพยุโรปตัดสินอะไร

เมื่อเดือนกันยายน 2024 ศาลยุติธรรมแห่งสหภาพยุโรป หรือ CJEU ยืนยันว่าไอร์แลนด์เคยมอบความช่วยเหลือจากรัฐที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายให้ Apple ผ่านคำวินิจฉัยด้านภาษี และสั่งให้เรียกคืนเงินมากกว่า 13,000 ล้านยูโร คดีนี้ครอบคลุมการจัดการภาษีในอดีต ไม่ได้หมายความว่าการจ่ายภาษีทั่วไปของ Apple ในปีงบการเงิน 2025 เป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย

คำตัดสินยังอธิบายได้ว่าทำไมการนำอัตราภาษีนิติบุคคลตามกฎหมายทั่วไปของไอร์แลนด์ที่ 12.5% มาเปรียบเทียบโดยตรงจึงอาจทำให้เข้าใจผิด การจัดการในอดีตทำให้อัตราภาษีที่แท้จริงของ Apple ต่ำกว่า 1% ในบางปีตามรายงานข่าวเกี่ยวกับคดีนี้ แต่ศาลไม่ได้รับรองผลลัพธ์ดังกล่าวเพียงเพราะไอร์แลนด์มีอัตราภาษีทั่วไปอยู่ในระดับต่ำ

อัตราภาษีที่แท้จริงของบริษัทย่อยอยู่ที่ 13.8%

Apple Operations International ซึ่งเป็นบริษัทย่อยหลักของ Apple ในไอร์แลนด์ รายงานการจ่ายภาษีในปีงบการเงิน 2025 จำนวน 12,100 ล้านดอลลาร์ โดยรวมเงิน 1,400 ล้านดอลลาร์ที่เกี่ยวข้องกับระบบภาษีขั้นต่ำทั่วโลกของ OECD และสหภาพยุโรป ระบบดังกล่าวกำหนดให้บริษัทขนาดใหญ่ต้องเสียภาษีอย่างน้อย 15% ในประเทศที่บริษัทบันทึกรายได้

เมื่อคำนวณตามมาตรวัดทางบัญชีในเอกสาร อัตราภาษีที่แท้จริงของ Apple ในไอร์แลนด์อยู่ที่ 13.8% ตัวเลขนี้ไม่ควรนำไปเทียบตรง ๆ กับยอดเงินสด 17,100 ล้านดอลลาร์ เพราะยอดเงินสดรวมการเรียกคืนภาษีย้อนหลัง ขณะที่การคำนวณอัตราภาษีสะท้อนตัวเลขภาษีและกำไรที่บริษัทย่อยรายงาน

ความแตกต่างระหว่าง ภาษีเงินสดที่จ่ายจริง ภาษีที่ตั้งค้างไว้ทางบัญชี และ อัตราภาษีที่แท้จริง จึงมีความสำคัญมาก แต่ละตัวเลขบอกคนละมุมของสถานะภาษีบริษัท หากนำมารวมกันโดยไม่อธิบาย อาจทำให้การจ่ายเงินครั้งเดียวดูเหมือนเป็นภาระภาษีประจำที่เกิดขึ้นซ้ำทุกปี

กำไรต่อพนักงานสะท้อนภาพได้ชัดกว่ายอดภาษี

สิ่งที่น่าสนใจกว่ายอดภาษีคือ “ภูมิศาสตร์ทางเศรษฐกิจ” ในเอกสาร Apple บันทึกกำไรก่อนหักภาษีต่อพนักงานในไอร์แลนด์ได้ราว 6 ล้านดอลลาร์ จากพนักงานทั้งหมด 5,575 คน ซึ่งคิดเป็นประมาณ 3% ของพนักงาน Apple ทั่วโลก

ในเยอรมนี Apple มีพนักงาน 4,089 คน แต่บันทึกกำไรก่อนหักภาษีต่อพนักงานเพียงประมาณ 51,000 ดอลลาร์ และจ่ายภาษีเงินสดที่นั่น 153 ล้านดอลลาร์

การเปรียบเทียบนี้ไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่า Apple ทำผิดกฎหมาย แต่แสดงให้เห็นว่าประเทศที่บริษัทบันทึกกำไรอาจแตกต่างอย่างมากจากประเทศที่มีพนักงานและลูกค้าอยู่จริง

คำอธิบายที่มักใช้กับความแตกต่างเช่นนี้คือ การจัดสรรสินทรัพย์ไม่มีตัวตนที่มีมูลค่าสูง โดยเฉพาะทรัพย์สินทางปัญญา ระหว่างบริษัทต่าง ๆ ในเครือ บริษัทข้ามชาติอาจจัดสรรกำไรส่วนที่เหลือให้กับนิติบุคคลที่เป็นเจ้าของ ให้สิทธิใช้งาน หรือบริหารสินทรัพย์เหล่านี้ แม้ยอดขายและกิจกรรมของลูกค้าจะเกิดขึ้นในประเทศอื่น

ดังนั้น แผนที่ทางการเงินของบริษัทข้ามชาติจึงสะท้อนทั้งการถือครองทรัพย์สินตามกฎหมายและการจัดสรรภายในกลุ่มบริษัท ไม่ได้สะท้อนเฉพาะสถานที่ตั้งของสำนักงาน โรงงาน หรือพนักงานเท่านั้น

Microsoft แสดงให้เห็นว่านี่ไม่ใช่กรณีของ Apple เพียงบริษัทเดียว

รายงานภาษีแบบรายประเทศของ Microsoft สำหรับปีงบการเงิน 2025 ให้ภาพคล้ายกัน ธุรกิจของ Microsoft ในไอร์แลนด์บันทึกกำไรก่อนหักภาษีราว 47,100 ล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 38% ของกำไรก่อนหักภาษีทั่วโลก ทั้งที่ไอร์แลนด์มีพนักงานเพียงประมาณ 3% ของพนักงานทั้งหมดของบริษัท Microsoft จ่ายภาษีในไอร์แลนด์ 5,600 ล้านดอลลาร์ในช่วงเวลาดังกล่าว

การเปรียบเทียบนี้ไม่ใช่การเทียบแบบเดียวกันทั้งหมด เพราะปีงบการเงินของ Microsoft สิ้นสุดวันที่ 30 มิถุนายน 2025 ขณะที่ของ Apple สิ้นสุดในเดือนกันยายน และทั้งสองบริษัทมีโครงสร้างนิติบุคคลแตกต่างกัน

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลของทั้งสองบริษัทแสดงให้เห็นว่าเหตุใดการเปิดเผยข้อมูลภาษีแบบรายประเทศต่อสาธารณะจึงมีความสำคัญ ผู้สื่อข่าว นักวิจัย และสาธารณชนสามารถเปรียบเทียบกำไร ภาษี รายได้ และจำนวนพนักงานแยกตามประเทศ แทนที่จะเห็นเพียงตัวเลขภาษีรวมทั่วโลกก้อนเดียว

กฎของสหภาพยุโรปใช้กับบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ และกำหนดให้เปิดเผยข้อมูลทางการเงินและภาษีบางรายการเป็นรายประเทศ โดย Microsoft ระบุว่ารายงานนี้จัดทำขึ้นภายใต้ EU Directive 2021/2101

ความหมายต่อยุทธศาสตร์ภาษีของไอร์แลนด์

โมเดลเศรษฐกิจของไอร์แลนด์ดึงดูดบริษัทข้ามชาติได้อย่างมากจากหลายปัจจัย ทั้งระบบภาษีนิติบุคคล แรงงานที่ใช้ภาษาอังกฤษ การเข้าถึงตลาดสหภาพยุโรป และฐานธุรกิจเทคโนโลยีและเภสัชกรรมที่พัฒนามานาน

เอกสารของ Apple และ Microsoft แสดงให้เห็นทั้งพลังในการสร้างรายได้ของโมเดลนี้ และข้อจำกัดที่ไอร์แลนด์ต้องรับมือ

ความได้เปรียบด้านอัตราภาษีกำลังลดลง

ระบบภาษีขั้นต่ำทั่วโลกกำหนดอัตราขั้นต่ำ 15% สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ในประเทศที่เข้าเกณฑ์ ทำให้อัตรา 12.5% ซึ่งเคยเป็นจุดขายสำคัญของไอร์แลนด์มีความสำคัญลดลงสำหรับกลุ่มบริษัทข้ามชาติขนาดใหญ่ที่สุด แม้ผลลัพธ์ทางภาษีจริงยังขึ้นอยู่กับรายละเอียดของกฎ เครดิตภาษี การหักลดหย่อน และการจัดสรรรายได้

สภาที่ปรึกษาการคลังของไอร์แลนด์ระบุว่าการปฏิรูปดังกล่าวสร้างอัตราภาษีที่แท้จริงขั้นต่ำ 15% สำหรับบริษัทขนาดใหญ่ เมื่อเทียบกับอัตราตามกฎหมายทั่วไปที่ 12.5%

การพึ่งพารายได้จากบริษัทไม่กี่แห่งสร้างความเสี่ยงทางการคลัง

รายได้ของไอร์แลนด์ไม่ได้กระจายอยู่ในบริษัทนับพันแห่งอย่างเท่าเทียมกัน บริษัทข้ามชาติ 3 แห่ง ซึ่งมีรายงานว่าคือ Apple, Microsoft และ Eli Lilly คิดเป็นประมาณ 46% ของรายได้ภาษีนิติบุคคลที่ไอร์แลนด์จัดเก็บได้ในปี 2024 หรือราว 13,000 ล้านยูโร

การกระจุกตัวเช่นนี้ทำให้ไอร์แลนด์ได้รับประโยชน์เมื่อกำไรและโครงสร้างธุรกิจของบริษัทเหล่านี้ยังคงอยู่ในประเทศ แต่ก็ทำให้ฐานะการคลังอ่อนไหวต่อการปรับโครงสร้างบริษัท การเปลี่ยนแปลงกฎภาษีระหว่างประเทศ และความผันผวนของบริษัทเพียงไม่กี่แห่ง

ข้อมูลวิเคราะห์ของไอร์แลนด์ระบุว่า รายได้ภาษีนิติบุคคลปี 2024 ได้รับผลกระทบอย่างมากจากเงินก้อนเดียวที่เกี่ยวข้องกับคำตัดสินของ CJEU หากไม่นับเงินดังกล่าว รายได้ภาษีนิติบุคคลสุทธิอยู่ที่ 28,100 ล้านยูโร

คำชี้แจงของ Apple และคำถามเชิงนโยบายที่ยังไม่มีคำตอบ

จุดยืนของ Apple อาศัยหลักการด้านภาษีที่ใช้กันทั่วไปว่า รายได้ของบริษัทควรถูกจัดสรรให้กับประเทศที่มีสินทรัพย์ หน้าที่ และความเสี่ยงซึ่งสร้างรายได้นั้น ขณะที่ภาษีจากการบริโภคควรเกิดขึ้นในสถานที่ที่ลูกค้าซื้อสินค้าและบริการ

หลักการนี้ไม่ใช่ประเด็นเดียวที่กำลังถูกโต้แย้ง คำถามที่ยากกว่าคือ การจัดสรรทรัพย์สินทางปัญญาและกำไรระหว่างบริษัทในเครือทำให้มีรายได้ส่วนที่เหลือถูกบันทึกไว้ในไอร์แลนด์มากเกินไปหรือไม่ เมื่อเทียบกับสถานที่ตั้งของพนักงาน ยอดขาย และลูกค้าของ Apple

รายงานชุดใหม่ยังไม่สามารถตอบคำถามนี้ได้ทั้งหมด รายงานภาษีแบบรายประเทศแสดงให้เห็นว่าบริษัทบันทึกรายได้ กำไร ภาษี และพนักงานไว้ที่ใด แต่ไม่ได้เป็นการตรวจสอบเชิงเศรษฐกิจอย่างครบถ้วนของการกำหนดราคาซื้อขายระหว่างบริษัทในเครือ หรือการจัดการทรัพย์สินไม่มีตัวตนทุกกรณี

จึงควรมองรายงานเหล่านี้เป็นเครื่องมือเพิ่มความโปร่งใส เป็นสัญญาณที่ช่วยชี้ให้เห็นการกระจุกตัวผิดปกติ และเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการตรวจสอบเชิงลึก ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าการจัดสรรกำไรทุกกรณีผิดกฎหมาย

บทสรุป

Apple จ่ายภาษีนิติบุคคลให้ไอร์แลนด์สูงถึง 17,100 ล้านดอลลาร์ในปีงบการเงิน 2025 และบริษัทย่อยหลักรายงานอัตราภาษีที่แท้จริง 13.8% แต่ประมาณ 12,300 ล้านดอลลาร์ของยอดดังกล่าวมาจากการเรียกคืนภาษีในอดีตตามคำสั่งศาล ดังนั้นจึงไม่ควรเข้าใจว่าเป็นภาระภาษีประจำปีตามปกติ

ข้อค้นพบที่สำคัญกว่าในระยะยาวคือโครงสร้างการบันทึกกำไร บริษัทในเครือของ Apple ในไอร์แลนด์บันทึกกำไรต่อพนักงานสูงกว่าธุรกิจในเยอรมนีอย่างมหาศาล ขณะที่ข้อมูลของ Microsoft ก็แสดงการกระจุกตัวของกำไรในไอร์แลนด์ในลักษณะใกล้เคียงกัน

เมื่อมองร่วมกัน เอกสารเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าที่ตั้งทางกฎหมายของทรัพย์สินทางปัญญาและการจัดสรรกำไรภายในกลุ่มบริษัทอาจแตกต่างอย่างมากจากสถานที่ที่มีพนักงานและลูกค้าอยู่จริง

สำหรับไอร์แลนด์ นี่คือความได้เปรียบที่มาพร้อมความเสี่ยง โมเดลบริษัทข้ามชาติสร้างรายได้จากภาษีและการลงทุนในระดับโดดเด่น แต่ก็ทำให้การคลังของประเทศพึ่งพาบริษัทระดับโลกเพียงไม่กี่แห่งมากเป็นพิเศษ ในช่วงเวลาเดียวกับที่ภาษีขั้นต่ำ 15% และกฎการเปิดเผยข้อมูลแบบรายประเทศกำลังทำให้โมเดลนี้ถูกตรวจสอบได้ชัดเจนขึ้น