ทำไม ‘การกลั่นโมเดล AI’ จึงกลายเป็นประเด็นร้อนก่อนทรัมป์พบสี จิ้นผิง

ก่อนกำหนดการพบกันที่ทำเนียบขาวในวันที่ 24 กันยายน 2569 ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิง ต้องเผชิญประเด็นขัดแย้งด้าน AI เพิ่มขึ้นอีกเรื่อง นั่นคือข้อกล่าวหาว่าบริษัทจีนใช้วิธีที่เรียกว่า การกลั่นโมเดล เพื่อดึงความสามารถจาก AI ของบริษัทอเมริกัน จีนปฏิเสธข้อกล่าวหา ขณะเดียวกันเจ้าหน้าที่ทั้งสองฝ่ายหารือความเป็นไปได้ที่จะสื่อสารกันเมื่อเกิดเหตุ AI ที่อาจกระทบความมั่นคง1713919

การกลั่นโมเดลคืออะไร และผิดตรงไหน?

การกลั่นโมเดล (model distillation) คือการนำผลลัพธ์จากโมเดล AI ที่มีความสามารถสูงกว่าไปใช้ฝึกอีกโมเดลหนึ่ง เพื่อให้โมเดลใหม่ทำงานบางอย่างได้ใกล้เคียงกันโดยใช้ทรัพยากรน้อยลง วิธีนี้เป็นเทคนิคที่ใช้ในงานวิจัย AI ไม่ได้หมายถึงการขโมยโดยตัวมันเอง48

เส้นแบ่งที่ทั้งสองฝ่ายถกเถียงกันคือการได้รับอนุญาต การใช้ผลลัพธ์จากระบบของตนเองหรือใช้ตามข้อตกลง ต่างจากการสร้างบัญชีหลอกหรืออาศัยช่องทางอำพรางเพื่อเก็บผลลัพธ์ของคู่แข่งโดยฝ่าฝืนข้อจำกัด จีนชี้ว่าการกลั่นโมเดลใช้กันแพร่หลาย รวมถึงในบริษัทอเมริกัน แต่ข้อเท็จจริงที่ว่าเทคนิคนี้ใช้กันทั่วไปยังไม่ตอบว่าการเข้าถึงในกรณีที่ถูกกล่าวหาได้รับอนุญาตหรือไม่235 แหล่งข้อมูลที่ให้มายังไม่ยืนยันอย่างเป็นอิสระว่า Anthropic ใช้เทคนิคนี้พัฒนาโมเดลของตนอย่างไร

หน่วยงานสหรัฐฯ กล่าวหาอะไร?

ในคำเตือนร่วมลงวันที่ 8 กันยายน สำนักงานสอบสวนกลางสหรัฐฯ (FBI) สำนักงานความมั่นคงแห่งชาติ (NSA) และหน่วยงานความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และโครงสร้างพื้นฐาน (CISA) ระบุว่าเกิดการกลั่นโมเดลที่หน่วยงานมองว่าเป็นการกระทำโดยมุ่งร้ายในระดับอุตสาหกรรมต่อบริษัท AI สหรัฐฯ1

หน่วยงานทั้งสามระบุชื่อ DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun และ Z.AI โดยกล่าวหาว่ามีการดึงข้อมูลผลลัพธ์รวมหลายพันล้านโทเคนผ่านคำขอหลายล้านครั้งจากโมเดลชั้นนำ รวมถึงรุ่นต่าง ๆ ของ Claude, GPT, Gemini และ Grok ตั้งแต่ช่วงปลายปี 2567 เป็นอย่างน้อย1614 ‘โทเคน’ ในที่นี้คือหน่วยย่อยของข้อความที่ระบบ AI ประมวลผล

รายงานเกี่ยวกับคำเตือนดังกล่าวระบุถึงข้อกล่าวหาเรื่องการใช้บัญชีปลอมและเครือข่ายตัวกลางเพื่อเข้าถึงผลลัพธ์ของโมเดล5 หน่วยงานสหรัฐฯ ประเมินว่ากิจกรรมนี้เกิดขึ้น โดยรัฐบาลจีนน่าจะรับรู้ ซึ่งไม่เท่ากับระบุว่ารัฐบาลจีนเป็นผู้สั่งการ และทั้งหมดนี้ยังเป็นข้อกล่าวหา ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ว่าทุกบริษัทที่ถูกเอ่ยชื่อขโมยเทคโนโลยี16 แยกจากคำเตือนของรัฐบาล Anthropic ยังกล่าวหา DeepSeek และ Moonshot ว่าส่งคำขอจากผู้ใช้บางส่วนต่อไปยัง Claude49

ความขัดแย้งนี้เริ่มก่อนเดือนกันยายน: ในเดือนกรกฎาคม ไมเคิล แครตซิออส ที่ปรึกษาด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของทำเนียบขาว กล่าวหา Moonshot ว่าพยายามดึงความสามารถจากโมเดลชั้นนำของสหรัฐฯ ในวงกว้างผ่านการกลั่นโมเดล47 แต่ข้อมูลที่มีไม่เพียงพอจะสรุปว่าประสิทธิภาพของ DeepSeek เพียงอย่างเดียวเป็นที่มาของข้อกล่าวหาจาก OpenAI หรือเป็นหลักฐานว่ามีการนำผลลัพธ์ไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต

จีนตอบโต้อย่างไร แล้วมีทางร่วมมือหรือไม่?

เจ้าหน้าที่จีนปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องการดึงความสามารถจากโมเดลโดยมุ่งร้าย49 หนังสือพิมพ์ เหรินหมินรื่อเป้า (People’s Daily) ซึ่งเป็นสื่อของพรรคคอมมิวนิสต์จีน แย้งว่า AI ไม่ควรเป็น ‘สิ่งผูกขาดของมหาอำนาจ’ และเรียกร้องให้ร่วมมือจัดการความเสี่ยงในสภาพแวดล้อมที่ไม่เลือกปฏิบัติ3339 อย่างไรก็ดี แหล่งข่าวที่มีไม่ยืนยันคำตอบของบริษัททั้งหกแห่งครบทุกบริษัท จึงไม่ควรตีความว่าบริษัทใดนิ่งเงียบเพียงเพราะไม่มีคำชี้แจงปรากฏในข้อมูลชุดนี้

อีกด้านหนึ่ง หลังหารือกับเหอ ลี่เฟิง รองนายกรัฐมนตรีจีน ที่นิวยอร์ก สกอตต์ เบสเซนต์ รัฐมนตรีคลังสหรัฐฯ กล่าวว่า ฝ่ายสหรัฐฯ เสนอกลไกแจ้งเหตุ AI ที่ร้ายแรงถึงระดับอาจกระทบความมั่นคงแห่งชาติ เพื่อให้ทรัมป์และสีพิจารณา นี่เป็นข้อเสนอ ไม่ใช่หลักฐานว่าทั้งสองประเทศตกลงตั้งระบบและเริ่มใช้งานแล้ว1819

ช่องทางแจ้งเหตุอาจช่วยให้ทั้งสองฝ่ายสื่อสารกันได้เร็วขึ้นเมื่อเกิดสถานการณ์อันตราย แต่ไม่อาจตัดสินข้อกล่าวหาเรื่องการกลั่นโมเดล กำหนดขอบเขตการพัฒนา AI หรือเปลี่ยนข้อจำกัดของสหรัฐฯ ต่อการส่งออกชิป AI ขั้นสูงไปจีนได้ด้วยตัวมันเอง1940 คำถามสำคัญจึงยังคงเป็นว่า วอชิงตันกับปักกิ่งจะแยกการฝึกโมเดลที่ชอบด้วยข้อตกลงออกจากการดึงความสามารถโดยไม่ได้รับอนุญาตอย่างไร โดยยังเปิดทางให้สื่อสารกันเรื่องความเสี่ยงร่วม174818