Zhipu AI, BAAI และ AISI กำลังต่อจิ๊กซอว์ระบบนิเวศ AI รุ่นถัดไปของจีน

จีนกำลังก้าวเข้าสู่ระยะใหม่ของการพัฒนา AI ด้วยแนวคิด “แบ่งบทบาทกันทำ” มากขึ้น

Zhipu AI กำลังเปลี่ยนโมเดลขนาดใหญ่ให้เป็นเอเจนต์เชิงพาณิชย์และเครื่องมือสำหรับนักพัฒนา ขณะที่ Beijing Academy of Artificial Intelligence หรือ BAAI กำลังพัฒนาโมเดลพื้นฐานแบบเปิด ระบบมัลติโมดัล โมเดลโลก และงานวิจัยด้านปัญญาประดิษฐ์ embodied ซึ่งหมายถึง AI ที่รับรู้และลงมือทำในโลกกายภาพ ส่วน AI for Science Institute, Beijing หรือ AISI มุ่งนำโมเดลไปใช้กับการค้นพบทางวิทยาศาสตร์และกระบวนการทางวิศวกรรม

ภาพรวมนี้สะท้อนยุทธศาสตร์ที่กว้างกว่า “การสร้างโมเดลที่เก่งที่สุด” นั่นคือทำให้ AI ใช้งานได้ตั้งแต่ซอฟต์แวร์และหุ่นยนต์ ไปจนถึงห้องปฏิบัติการและภาคอุตสาหกรรม

Zhipu AI: จากแชตบอตสู่เอเจนต์ที่ทำงานต่อเนื่อง

การเปิดตัว GLM-5.2 ของ Zhipu AI แสดงให้เห็นการเปลี่ยนผ่านจาก AI ที่ตอบคำถาม ไปสู่ระบบที่ออกแบบมาเพื่อจัดการงานซับซ้อนต่อเนื่องเป็นเวลานาน โมเดลนี้เปิดซอร์สเมื่อวันที่ 17 มิถุนายน 2026 และถูกนำเสนอสำหรับงานเขียนโค้ด งานแบบเอเจนต์ และบริบทขนาด 1 ล้านโทเคน

กระแสความสนใจจากนักลงทุนหลังการเปิดตัวช่วยผลักดันให้มูลค่าตลาดของ Zhipu AI ทะลุ 1 ล้านล้านดอลลาร์ฮ่องกงในช่วงหนึ่งของวันที่ 22 มิถุนายน อย่างไรก็ตาม มูลค่าดังกล่าวสะท้อนความคาดหวังเรื่องการทำตลาด การยอมรับจากนักพัฒนา และศักยภาพของแพลตฟอร์ม ไม่ควรถูกตีความว่าเป็นหลักฐานว่าโมเดลใดโมเดลหนึ่งบรรลุปัญญาประดิษฐ์ทั่วไป หรือ AGI แล้ว

จุดเปลี่ยนสำคัญจึงไม่ใช่แค่การขายสิทธิ์เข้าถึงโมเดล แต่คือการสร้าง “วงจรผลิตภัณฑ์” รอบโมเดลนั้น วงจรดังกล่าวอาจรวมถึง API เครื่องมือเขียนโค้ด การสั่งงานเอเจนต์ เวิร์กโฟลว์องค์กร และแอปพลิเคชันที่สร้างการใช้งานและรายได้

การเปิดน้ำหนักโมเดลยังช่วยให้ผู้ใช้ภายนอกเข้ามาทดสอบและพัฒนาต่อยอดได้กว้างขึ้น ขณะที่บริการเชิงพาณิชย์ช่วยสร้างรายได้สำหรับการพัฒนาโมเดลและโครงสร้างพื้นฐานในระยะต่อไป

บทเรียนที่ใหญ่กว่าคือ ความเป็นอิสระทางเทคโนโลยีไม่ได้หมายถึงการถือครองน้ำหนักโมเดลเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงระบบฝึกและประมวลผลโมเดล ท่อส่งข้อมูล วิธีการปรับแต่งหลังการฝึก เฟรมเวิร์กเอเจนต์ ช่องทางเข้าถึงนักพัฒนา และความสามารถในการเข้าถึงทรัพยากรคอมพิวต์อย่างเชื่อถือได้ โมเดลจะมีความยั่งยืนเชิงยุทธศาสตร์ก็ต่อเมื่อสามารถดึงดูดระบบนิเวศให้ก่อตัวขึ้นรอบชั้นต่าง ๆ เหล่านี้

BAAI: สะพานงานวิจัยแบบเปิดสู่ปัญญาประดิษฐ์ในโลกจริง

BAAI พัฒนาต่อยอดจากงานโมเดลพื้นฐานตระกูล WuDao ไปสู่ตระกูล WuJie ซึ่งครอบคลุมงานวิจัยด้านระบบมัลติโมดัล โมเดลโลก และ AI แบบ embodied รายงานจากการประชุมล่าสุดระบุว่า WuJie·Physis เป็นโมเดลโลกเชิงกายภาพในพื้นที่แฝง ขณะที่ WuJie·RoboBrain Orca ซึ่งยังอยู่ระหว่างการพัฒนา เป็นระบบ embodied ที่เชื่อมการให้เหตุผลทางภาษา การคาดการณ์ด้วยภาพ และการตัดสินใจลงมือทำ

ทิศทางนี้มีความสำคัญ เพราะความฉลาดในโลกกายภาพต้องอาศัยความสามารถที่โมเดลข้อความเพียงอย่างเดียวไม่สามารถให้ได้ครบถ้วน หุ่นยนต์ต้องรับรู้สภาพแวดล้อม คาดการณ์เหตุการณ์ วางแผน ควบคุมการเคลื่อนไหว และปรับตัวเมื่อเงื่อนไขทางกายภาพเปลี่ยนแปลง

โมเดลโลกและระบบ embodied จึงพยายามทำให้ AI สามารถสร้างตัวแทนของสภาพแวดล้อมและลงมือทำภายในสภาพแวดล้อมนั้น ไม่ใช่เพียงบรรยายสิ่งที่เกิดขึ้น

บทบาทของ BAAI ยังเป็นเรื่องของสถาบันด้วย โครงการวิจัยของสถาบันเน้นโมเดลแบบโอเพนซอร์ส เอเจนต์ ระบบซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์พื้นฐาน ตลอดจนความร่วมมือระหว่างภาควิจัยและอุตสาหกรรม รายงานจากการประชุม BAAI ปี 2026 ระบุว่าสถาบันเปิดให้ใช้งานโมเดลมากกว่า 200 โมเดลแบบโอเพนซอร์ส และมียอดดาวน์โหลดทั่วโลกเกิน 1 พันล้านครั้ง ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลที่ผู้จัดการประชุมรายงาน และควรใช้เป็นตัวชี้วัดด้านการเผยแพร่ ไม่ใช่ตัววัดคุณภาพโมเดลโดยตรง

สำหรับระบบนิเวศ AI ของจีน คุณค่าของสถาบันอย่าง BAAI อยู่ที่การสร้างโครงสร้างพื้นฐานงานวิจัยและช่องทางพัฒนาบุคลากรที่นำกลับมาใช้ซ้ำได้ โมเดลแบบเปิด ชุดทดสอบ เครื่องมือ และแพลตฟอร์มหุ่นยนต์สามารถทำให้มหาวิทยาลัย สตาร์ตอัป และผู้ผลิตมีจุดเริ่มต้นร่วมกันสำหรับการพัฒนาต่อยอด

AISI: เปลี่ยน AI ให้เป็นกระบวนการค้นคว้าและวิศวกรรม

AISI เดินมาจากอีกมุมหนึ่ง สถาบันก่อตั้งขึ้นในเดือนกันยายน 2021 และอธิบายพันธกิจของตนว่าเป็นการผสานปัญญาประดิษฐ์เข้ากับการวิจัยทางวิทยาศาสตร์ พร้อมสร้างโครงสร้างพื้นฐานสำหรับ AI for Science หรือการใช้ AI เพื่อขับเคลื่อนวิทยาศาสตร์

กรอบแนวคิด “Four Beams and N Pillars” หรือ “สี่คานและหลายเสา” ของ AISI รวมโมเดลอัลกอริทึมและซอฟต์แวร์ ฐานข้อมูลและระบบองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ การทดลองและการวัดผลที่มีประสิทธิภาพสูง รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานคอมพิวเตอร์แบบบูรณาการ เป้าหมายคือเปลี่ยนงานวิจัยจากกระบวนการแยกส่วนแบบต่างคนต่างทำ ไปสู่แพลตฟอร์มที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น

Bohrium เป็นตัวอย่างของแนวทางดังกล่าว แพลตฟอร์มคลาวด์สำหรับงานวิจัยนี้ถูกนำเสนอให้เป็นสภาพแวดล้อมที่เชื่อมโยงวรรณกรรมวิชาการ องค์ความรู้ โมเดล การคำนวณ การวิเคราะห์ข้อมูล และกระบวนการทดลอง เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงให้ AI สร้างคำตอบ แต่ช่วยให้นักวิจัยเดินทางจากคำถาม ไปสู่การจำลอง การทดลอง และข้อมูลใหม่ที่ผ่านการตรวจสอบแล้ว

วงจรปิดนี้มีความสำคัญเป็นพิเศษในวิทยาศาสตร์วัสดุและโมเลกุล โมเดลอะตอมขนาดใหญ่ เช่น DPA4 สามารถช่วยค้นหาวัสดุและสนับสนุนการจำลอง ขณะที่คุณค่าในทางปฏิบัติจะเพิ่มขึ้นเมื่อผลคาดการณ์ถูกนำไปทดสอบจริง และข้อมูลจากการทดลองถูกใช้ปรับปรุงโมเดลในรอบถัดไป รายงานปี 2026 ระบุว่า DPA4 รุ่นอัปเกรดได้อันดับหนึ่งในตัวชี้วัดแบบองค์รวมบนกระดานจัดอันดับระดับนานาชาติด้านการค้นพบวัสดุ อย่างไรก็ตาม ผลบนกระดานจัดอันดับเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันผลกระทบทางวิทยาศาสตร์ในโลกจริง

งานที่เชื่อมโยงกับ AISI ด้านเครื่องยนต์จรวดเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพมากขึ้นของการตรวจสอบด้วยกายภาพ รายงานระบุถึงกระบวนการตั้งแต่การออกแบบเชิงกำเนิด การจำลองการเผาไหม้ การผลิตแบบเติมเนื้อวัสดุ การวัดและควบคุมอัตโนมัติ ไปจนถึงการทดสอบ โดยมีรายงานว่าเครื่องต้นแบบลดขนาดสามารถผ่านการตรวจสอบแบบวงจรปิดแล้ว

โครงการลักษณะนี้มีความสำคัญเพราะเชื่อมผลลัพธ์จาก AI เข้ากับข้อจำกัดทางวิศวกรรมและการทดสอบจริง แทนที่จะหยุดอยู่ที่คะแนนซอฟต์แวร์หรือผลการทดสอบบนเบนช์มาร์ก

เหตุใดระบบนิเวศจึงสำคัญกว่าโมเดลดาวเด่นเพียงตัวเดียว

ความได้เปรียบของโมเดลแนวหน้าเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว

อันดับโมเดลและข้อได้เปรียบของผลิตภัณฑ์อาจเปลี่ยนได้อย่างรวดเร็ว แต่ชุมชนนักพัฒนา ชุดข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ ห้องทดลอง มาตรฐาน และประสบการณ์การนำไปใช้งานสามารถสะสมต่อเนื่องเป็นเวลานาน ทรัพยากรเหล่านี้ทำให้การพัฒนาโมเดลรุ่นใหม่มีประโยชน์มากขึ้น และลดการพึ่งพาการเปิดตัวเพียงครั้งเดียว

แต่ละสาขาต้องการ “ความฉลาด” คนละแบบ

เอเจนต์เขียนโค้ด ระบบควบคุมหุ่นยนต์ เครื่องจำลองโมเลกุล และระบบค้นวรรณกรรมวิทยาศาสตร์ไม่ได้กำลังแก้ปัญหาเดียวกัน ยุทธศาสตร์ AI ระดับประเทศหรือระดับอุตสาหกรรมจึงมีแนวโน้มได้ประโยชน์จากโมเดลเฉพาะทางและโครงสร้างพื้นฐานร่วม มากกว่าการคาดหวังให้ระบบอเนกประสงค์เพียงระบบเดียวทำทุกอย่าง

งานวิจัยแบบเปิดช่วยขยายฐานนวัตกรรม

น้ำหนักโมเดล เครื่องมือ เบนช์มาร์ก และแพลตฟอร์มแบบเปิดช่วยให้นักวิจัยและบริษัทต่าง ๆ ทดสอบ ปรับใช้ และต่อยอดงานของกันและกันได้ BAAI สามารถสนับสนุนชั้นงานวิจัยแบบเปิด ขณะที่บริษัทเชิงพาณิชย์อย่าง Zhipu AI นำความสามารถเหล่านั้นไปแปลงเป็นผลิตภัณฑ์และรายได้

การตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์สร้างวงจรป้อนกลับที่แข็งแรงกว่า

ในงาน AI for Science ระบบที่มีคุณค่ามากที่สุดอาจไม่ใช่ระบบที่ตอบได้ฟังดูสมเหตุสมผล แต่เป็นระบบที่เชื่อมการคาดการณ์เข้ากับการจำลอง การทดลอง และการวัดผล ทุกผลลัพธ์ที่ผ่านการตรวจสอบสามารถช่วยปรับปรุงข้อมูลและโมเดลสำหรับรอบต่อไปได้ มาตรฐานนี้เข้มงวดกว่าการสร้างคำตอบที่ดูน่าเชื่อถือ แต่ก็เปิดเส้นทางสู่คุณค่าทางอุตสาหกรรมได้ชัดเจนกว่า

ความเป็นอิสระคือสแต็กความสามารถ ไม่ใช่คำขวัญ

การพัฒนา AI ที่รับมือความเสี่ยงได้ต้องมีความสามารถครอบคลุมอัลกอริทึม ซอฟต์แวร์ ข้อมูล คอมพิวต์ บุคลากร เครื่องมือ และการนำไปใช้งาน การกระจายความสามารถในแต่ละชั้นช่วยลดการพึ่งพาซัพพลายเออร์หรือแนวทางทางเทคนิคเพียงรายเดียว และทำให้ระบบนิเวศรับมือได้ดีขึ้นเมื่อโมเดลหนึ่งทำผลงานต่ำกว่าคาด หรือเมื่อเงื่อนไขภายนอกเปลี่ยนแปลง

ภาพยุทธศาสตร์ที่กำลังก่อตัว

Zhipu AI, BAAI และ AISI ทำหน้าที่แตกต่างกัน แต่กำลังประกอบกันเป็นระบบเดียวกัน

• Zhipu AI สร้างแรงขับเคลื่อนเชิงพาณิชย์ผ่านโมเดลอเนกประสงค์ ระบบเขียนโค้ด เอเจนต์ และผลิตภัณฑ์สำหรับนักพัฒนา
• BAAI สนับสนุนงานวิจัยแบบเปิด เครือข่ายบุคลากร โมเดลพื้นฐาน และเส้นทางสู่ AI แบบมัลติโมดัลและ embodied
• AISI สร้างโครงสร้างพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เชื่อมโมเดลเข้ากับองค์ความรู้ การคำนวณ การทดลอง และการตรวจสอบทางวิศวกรรม

ความสำคัญของทั้งสามจึงอยู่ที่การเกื้อหนุนกัน ไม่ใช่การทำหน้าที่แทนกัน Zhipu AI แสดงให้เห็นว่าโมเดลแนวหน้าสามารถกลายเป็นแพลตฟอร์มได้ BAAI แสดงให้เห็นว่างานวิจัยแบบเปิดสามารถกระจายความสามารถไปสู่ชุมชนที่กว้างขึ้น ส่วน AISI แสดงให้เห็นว่า AI สามารถฝังตัวอยู่ในกระบวนการที่วัดความสำเร็จจากวัสดุ การทดลอง หรือระบบวิศวกรรมที่สร้างได้จริง

ข้อสรุปที่ระมัดระวังที่สุดเกี่ยวกับระยะถัดไปของ AI จีนจึงไม่ใช่การบอกว่าโมเดลใดโมเดลหนึ่งยุติการแข่งขันระดับโลกแล้ว แต่คือความได้เปรียบอาจเกิดขึ้นจากการเชื่อมศูนย์วิจัยต้นทาง แพลตฟอร์มเชิงพาณิชย์ ความสามารถทางเทคนิคที่เป็นอิสระ และการประยุกต์ใช้ข้ามสาขาให้กลายเป็นระบบนิเวศอุตสาหกรรมที่เปิดกว้างและร่วมมือกัน