ยุทธศาสตร์ของญี่ปุ่นและเกาหลีใต้เมื่อเส้นทางพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซสั่นคลอน

การหยุดชะงักของการเดินเรือผ่าน ช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) กลายเป็นหนึ่งในความเสี่ยงด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลกในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา เส้นทางน้ำแคบระหว่างอ่าวเปอร์เซียกับทะเลอาหรับนี้เป็นทางผ่านของน้ำมันและก๊าซธรรมชาติราว หนึ่งในห้าของการค้าพลังงานทั่วโลก ทำให้ถูกมองว่าเป็น "จุดคอขวดพลังงาน" ที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

เมื่อการเดินเรือผ่านช่องแคบชะลอตัวหรือหยุดลง ประเทศที่พึ่งพาพลังงานนำเข้าจะได้รับผลกระทบแทบจะทันที โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือ

ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้—สองประเทศอุตสาหกรรมที่แทบไม่มีทรัพยากรพลังงานในประเทศ—จึงต้องปรับยุทธศาสตร์ทั้งในด้านการทูต ความมั่นคงทางทะเล และการกระจายแหล่งพลังงานในระยะยาว

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงสำคัญต่อเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือ

งานวิเคราะห์ด้านความมั่นคงพลังงานระบุว่า ญี่ปุ่นและเกาหลีใต้พึ่งพาการนำเข้าพลังงานฟอสซิลเป็นสัดส่วนสูงมาก ทำให้เสี่ยงต่อความผันผวนของเส้นทางขนส่งพลังงานระหว่างประเทศ

เส้นทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเป็นทางออกหลักของน้ำมันจากประเทศผู้ผลิตในตะวันออกกลาง เช่น ซาอุดีอาระเบีย อิรัก และอิหร่าน รวมถึงก๊าซ LNG จากกาตาร์และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์

เมื่อความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์เพิ่มขึ้น ต้นทุนการขนส่ง ค่าประกันภัยเรือบรรทุกน้ำมัน และความพร้อมของเรือก็สามารถเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้ราคาพลังงานในประเทศผู้นำเข้าสูงขึ้นตามไปด้วย

สำหรับเกาหลีใต้ ความเสี่ยงยิ่งชัดเจน เพราะประมาณ 70% ของการนำเข้าน้ำมันดิบของประเทศต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ และยังมี LNG อีกส่วนหนึ่งที่ใช้เส้นทางเดียวกัน

เกาหลีใต้: เฝ้าระวังพลังงานและใช้การทูตคุ้มครองเส้นทางเดินเรือ

รัฐบาลกรุงโซลตอบสนองต่อวิกฤตนี้ในระยะสั้นด้วยการติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิดและประสานงานทางการทูต

กระทรวงการค้า อุตสาหกรรม และพลังงานของเกาหลีใต้ได้จัดประชุมติดตามภาวะเศรษฐกิจฉุกเฉิน เพื่อประเมินความเสี่ยงต่อการนำเข้าพลังงาน การค้า และห่วงโซ่อุปทาน หากช่องแคบถูกปิดกั้นเป็นเวลานาน

เจ้าหน้าที่รัฐบาลยังย้ำว่าจำเป็นต้องติดตามสถานการณ์ตะวันออกกลางอย่างต่อเนื่อง เพราะการหยุดชะงักของเส้นทางพลังงานสามารถกระทบทั้งต้นทุนอุตสาหกรรม การขนส่ง และราคาพลังงานภายในประเทศ

ในด้านการทูต เกาหลีใต้ได้สื่อสารกับหลายประเทศที่เกี่ยวข้อง รวมถึงอิหร่าน เพื่อช่วยรักษาความปลอดภัยของการเดินเรือและเปิดเส้นทางพลังงานให้กลับมาทำงานตามปกติ

ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดี อี แจ‑มยอง (Lee Jae Myung) ระบุว่าเกาหลีใต้พร้อมมี "ส่วนร่วมอย่างเป็นรูปธรรม" ในความพยายามระหว่างประเทศเพื่อรับประกันเสรีภาพในการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

โดยสรุป กลยุทธ์ระยะสั้นของเกาหลีใต้มีสามด้านหลัก

• เฝ้าระวังการนำเข้าพลังงานและผลกระทบต่อเศรษฐกิจภายในประเทศ
• ใช้การทูตกับประเทศในตะวันออกกลางเพื่อรักษาเส้นทางขนส่ง
• พิจารณามีส่วนร่วมในภารกิจรักษาความปลอดภัยทางทะเลร่วมกับนานาชาติ

ญี่ปุ่น: รักษาการขนส่งน้ำมันพร้อมกระจายแหล่งพลังงาน

ฝั่งญี่ปุ่นเลือกใช้แนวทางสองชั้น คือการรักษาการขนส่งพลังงานในระยะสั้น และลดความเสี่ยงเชิงโครงสร้างในระยะยาว

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือเรือบรรทุกน้ำมันที่เชื่อมโยงกับญี่ปุ่นซึ่งบริหารโดยบริษัทพลังงาน Eneos สามารถผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้สำเร็จในช่วงที่สถานการณ์ตึงเครียด เหตุการณ์นี้ถูกมองว่าเป็นผลจากความพยายามทางการทูตของญี่ปุ่นในการรักษาเส้นทางพลังงานสำคัญของประเทศ

ในระยะยาว โตเกียวกำลังเร่ง กระจายห่วงโซ่อุปทานด้านพลังงานและทรัพยากร โดยเฉพาะแร่สำคัญ (critical minerals) เช่น ลิเทียม ทองแดง และแร่หายาก ซึ่งจำเป็นต่อแบตเตอรี่ รถยนต์ไฟฟ้า และเทคโนโลยีพลังงานสะอาด

กระทรวงเศรษฐกิจ การค้า และอุตสาหกรรมของญี่ปุ่น (METI) ได้ผลักดันความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อสร้างห่วงโซ่อุปทานแร่สำคัญที่หลากหลายและมีเสถียรภาพมากขึ้น

นอกจากนี้ ญี่ปุ่นยังขยายความร่วมมือกับประเทศที่มีทรัพยากร เช่น อินโดนีเซีย และประเทศในแอฟริกา เพื่อเพิ่มทางเลือกด้านทรัพยากรและลดการพึ่งพาแหล่งเดิมเพียงไม่กี่แห่ง

กระแสเรียกร้องกองกำลังทางทะเลพหุชาติ

เนื่องจากช่องแคบฮอร์มุซมีบทบาทสำคัญต่อพลังงานโลก หลายประเทศจึงเริ่มผลักดันแนวคิดความร่วมมือด้านความมั่นคงทางทะเล

ผู้นำจาก 26 ประเทศ รวมทั้งญี่ปุ่นและเกาหลีใต้ ได้ออกแถลงการณ์ร่วมสนับสนุนการฟื้นฟูการเดินเรือผ่านช่องแคบ และแสดงความพร้อมใช้มาตรการทางการทูต เศรษฐกิจ และทางทหารเพื่อปกป้องเสรีภาพในการเดินเรือ

การประชุมระหว่างประเทศที่มีหลายสิบประเทศเข้าร่วมยังได้หารือถึงมาตรการด้านความปลอดภัย เช่น การกวาดทุ่นระเบิดและการประสานงานการลาดตระเวนทางทะเล

สำหรับประเทศที่ต้องนำเข้าพลังงานจำนวนมาก ความร่วมมือระดับนานาชาติจึงถูกมองว่าเป็นสิ่งจำเป็น เพราะไม่มีประเทศใดสามารถรับประกันความปลอดภัยของเส้นทางพลังงานระดับโลกได้เพียงลำพัง

บทเรียนสำคัญ: ความมั่นคงพลังงานคือปัญหาของห่วงโซ่อุปทาน

วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซทำให้เห็นชัดว่า "ความมั่นคงด้านพลังงาน" ในยุคปัจจุบันไม่ได้หมายถึงการมีสัญญาซื้อพลังงานเพียงอย่างเดียว

มันเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัยพร้อมกัน เช่น

• ความปลอดภัยของเส้นทางเดินเรือ
• เสถียรภาพทางภูมิรัฐศาสตร์
• การกระจายแหล่งทรัพยากรและห่วงโซ่อุปทาน

ญี่ปุ่นที่มุ่งเน้นการกระจายแหล่งพลังงานและแร่สำคัญ และเกาหลีใต้ที่ให้ความสำคัญกับการทูตด้านความมั่นคงทางทะเลและการติดตามเสถียรภาพพลังงานภายในประเทศ แสดงให้เห็นถึงสองแนวทางที่แตกต่างแต่เสริมกันในการรับมือกับความเสี่ยงเดียวกัน

หากความตึงเครียดในจุดคอขวดพลังงานของโลกยังคงดำเนินต่อไป กลยุทธ์เหล่านี้มีแนวโน้มจะกลายเป็นแกนหลักของนโยบายพลังงานในเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือในอีกหลายปีข้างหน้า.