ดีล Waymo–Zeekr เปิดทางรถยนต์ไฟฟ้าจีนเข้าสหรัฐฯ โดยไม่ต้องขายให้ผู้บริโภค

ความย้อนแย้งนี้คือหัวใจของเรื่อง: ชาวอเมริกันอาจไม่สามารถเดินเข้าโชว์รูมเพื่อซื้อรถ Zeekr ได้ตามปกติ แต่รถที่ผลิตโดย Zeekr ยังสามารถเข้าสหรัฐฯ ได้ หากอยู่ในห่วงโซ่อุปทานเชิงพาณิชย์สำหรับบริการโรโบแท็กซี่

ตั้งแต่ปี 2024 เอกสารการขนส่งระบุว่า แพลตฟอร์ม Zeekr CM1e เดินทางผ่านท่าเรือลอสแอนเจลิสมากกว่า 3,200 คัน โดยมีรายงานว่ามากกว่า 2,600 คันมาถึงในปี 2026 เพียงปีเดียว เอกสารดังกล่าวไม่ได้ระบุชื่อ Waymo เป็นผู้รับสินค้า ดังนั้นความเชื่อมโยงจึงเป็นการอนุมาน ไม่ใช่หลักฐานเอกสารที่ยืนยันอย่างสมบูรณ์ อย่างไรก็ตาม รายงานระบุว่า Zeekr ยังไม่มีพันธมิตรในสหรัฐฯ รายอื่นที่เป็นที่รู้จัก

รูปแบบความร่วมมือนี้แบ่งบทบาทของทั้งสองบริษัทอย่างชัดเจน Zeekr จัดหาฮาร์ดแวร์รถยนต์และกำลังการผลิต ส่วน Waymo จัดหาระบบขับขี่อัตโนมัติและดำเนินธุรกิจเรียกรถ การแบ่งงานดังกล่าวช่วยอธิบายว่า เหตุใดดีลนี้จึงยังเดินหน้าต่อได้ แม้ภาษีและข้อจำกัดด้านความมั่นคงจะทำให้การเปิดตัวรถยนต์ไฟฟ้าจีนสำหรับผู้บริโภคทั่วไปเป็นเรื่องยากอย่างยิ่ง

Ojai คือรถโรโบแท็กซี่ตั้งแต่ต้น ไม่ใช่รถโชว์รูม

Waymo เรียกรถรุ่นนี้ว่า Ojai ขณะที่รหัสภายในของ Zeekr คือ CM1e รถคันนี้เป็นมินิแวนไฟฟ้าที่สร้างขึ้นเพื่อการใช้งานเฉพาะทางบนสถาปัตยกรรม SEA-M ของ Zeekr ไม่ใช่รถยนต์สำหรับขายปลีกที่นำมาติดตั้งเซนเซอร์เพิ่มเติมในภายหลัง

การออกแบบมุ่งรองรับการรับส่งผู้โดยสารซ้ำแล้วซ้ำเล่า รายละเอียดที่มีการรายงาน ได้แก่ ห้องโดยสารกว้างที่เน้นความสะดวกของผู้โดยสาร ประตูสไลด์ ระบบไฟฟ้าแรงดัน 800 โวลต์ แบตเตอรี่ขนาด 93 กิโลวัตต์ชั่วโมง และมอเตอร์ไฟฟ้าด้านหลังเดี่ยวกำลัง 200 กิโลวัตต์ รถยังถูกออกแบบให้ทำงานร่วมกับระบบขับขี่อัตโนมัติ Waymo รุ่นที่ 6 ซึ่งบริษัทระบุว่าสามารถปรับใช้กับรถได้หลายประเภท

ความเฉพาะทางนี้มีความหมายทางเศรษฐกิจ รถยนต์สำหรับผู้บริโภคถูกขายครั้งเดียว แต่โรโบแท็กซี่สามารถสร้างรายได้จากการเดินทางจำนวนมากตลอดอายุการใช้งาน ดังนั้นรถที่ออกแบบให้ผู้โดยสารขึ้นลงง่าย มีเวลาหยุดซ่อมน้อย ดูแลรักษาง่าย และทำงานเข้ากับระบบขับขี่อัตโนมัติได้ตั้งแต่ต้น อาจมีมูลค่าสำหรับผู้ให้บริการกองรถสูงกว่าราคาขายปลีกของรถที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน

เหตุใดภาษีจึงยังหยุดการนำเข้าไม่ได้

ตัวเลขภาษีที่มีการรายงานแตกต่างกันไปตามแหล่งข่าว บางรายงานระบุอัตรารวม 102.5% ขณะที่บางรายงานระบุอัตราแบบซ้อนกันที่ 127.5% ซึ่งประกอบด้วยภาษี Section 301 สำหรับรถยนต์ไฟฟ้าจีน 100% ภาษีนำเข้ารถยนต์ทั่วไป 2.5% และค่าธรรมเนียมเพิ่มเติมอีก 25% ดังนั้นอัตราที่แน่นอนและต้นทุนสุดท้ายควรถูกมองว่าเป็นตัวเลขตามรายงาน ยังไม่ใช่ราคาซื้อรถของ Waymo ที่ได้รับการยืนยัน

หากใช้อัตราสูงสุดตามที่มีการรายงาน รถที่ประเมินมูลค่าราว 39,000 ดอลลาร์สหรัฐอาจมีต้นทุนเกือบ 89,000 ดอลลาร์ก่อนรวมฮาร์ดแวร์ขับขี่อัตโนมัติของ Waymo ราคาดังกล่าวย่อมไม่สมเหตุสมผลสำหรับผู้ซื้อทั่วไป แต่การคำนวณของผู้ประกอบการโรโบแท็กซี่แตกต่างออกไป เพราะต้องพิจารณาต้นทุนรวม การใช้ประโยชน์ของกองรถ ระยะเวลาในการพัฒนา การบำรุงรักษา และรายได้จากการให้บริการที่เกิดขึ้นซ้ำ

ประเด็นสำคัญคือ ภาษีทำให้ต้นทุนสูงขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะห้ามการนำเข้าเชิงพาณิชย์โดยอัตโนมัติ ดีลนี้ดูมีเหตุผลทางเศรษฐกิจได้ เพราะ Waymo กำลังซื้อสินทรัพย์เฉพาะทางสำหรับกองรถ ไม่ใช่นำรถมาสต็อกไว้ขายให้ลูกค้ารายบุคคล

จุดแข็งของจีนคือความเร็วและห่วงโซ่อุปทานที่หนาแน่น

เหตุผลที่ Waymo เลือก Zeekr ไม่ได้มีเพียงเรื่องราคาถูก ระบบอุตสาหกรรมยานยนต์จีนรวมผู้ผลิตแบตเตอรี่ ซัพพลายเออร์ระบบขับเคลื่อนไฟฟ้า บริษัททำแม่พิมพ์ ผู้ผลิตชิ้นส่วน ทีมวิศวกรรม และโรงงานประกอบรถยนต์ไว้ในฐานการผลิตที่เชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด รายงานเกี่ยวกับความร่วมมือระบุว่า ความหนาแน่นดังกล่าวช่วยให้ผู้ผลิตจีนปรับแพลตฟอร์มตามความต้องการและผลักดันจากต้นแบบไปสู่การผลิตได้อย่างรวดเร็ว

ความสามารถนี้เหมาะกับคำสั่งซื้อเฉพาะทางเป็นพิเศษ Waymo ต้องการรถที่ออกแบบรอบการให้บริการเรียกรถอัตโนมัติ ไม่ใช่รถยนต์ยอดนิยมสำหรับผู้บริโภคที่เพียงติดตั้งแพ็กเกจขับขี่อัตโนมัติเข้าไป แพลตฟอร์มเฉพาะทางสามารถใส่ใจตั้งแต่ต้นทั้งการขึ้นลงของผู้โดยสาร การจัดวางห้องโดยสาร การติดตั้งเซนเซอร์ ความจุระบบไฟฟ้า และข้อกำหนดของกองรถ

สำหรับ Waymo ประโยชน์คือโอกาสในการขยายกองรถได้เร็วขึ้น ส่วน Zeekr ได้ทั้งปริมาณการผลิตและความสัมพันธ์ทางธุรกิจในต่างประเทศ แม้รถจะไม่ได้วางจำหน่ายภายใต้แบรนด์ Zeekr ในโชว์รูมสหรัฐฯ ก็ตาม

เหตุใด Waymo จึงติดตั้ง “สมอง” ของรถในแอริโซนา

มีรายงานว่ารถที่นำเข้ามาถึงสหรัฐฯ โดยไม่มีเทคโนโลยีรถยนต์เชื่อมต่อจากจีน จากนั้น Waymo จึงติดตั้งฮาร์ดแวร์และซอฟต์แวร์รุ่นที่ 6 ของบริษัทในสหรัฐฯ กระบวนการในแอริโซนาตามรายงานเพิ่มชุดเซนเซอร์เฉพาะของ Waymo ซึ่งประกอบด้วยกล้อง 13 ตัว ลิดาร์ 4 ชุด และเรดาร์ 6 ตัว

การออกแบบนี้ตั้งใจแยก “ตัวรถ” ออกจาก “ระบบเชื่อมต่อและปัญญาประดิษฐ์” ที่มีความอ่อนไหว:

• Zeekr จัดหา: ตัวถัง แบตเตอรี่ แชสซี ระบบขับเคลื่อนไฟฟ้า ห้องโดยสาร และแพลตฟอร์มรถพื้นฐาน
• Waymo จัดหา: เซนเซอร์ คอมพิวเตอร์ประมวลผล ซอฟต์แวร์ขับขี่อัตโนมัติ แผนที่ ระบบปฏิบัติการ และการเชื่อมเข้ากับกองรถ
• Waymo ควบคุม: หน้าจอและประสบการณ์ของผู้โดยสาร ระบบจัดรถ ความสัมพันธ์กับลูกค้า การดำเนินงาน และรายได้จากการให้บริการ

การแยกส่วนไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพื่อความสะดวกทางวิศวกรรม นโยบายสหรัฐฯ ให้ความสำคัญมากขึ้นกับฮาร์ดแวร์และซอฟต์แวร์รถยนต์เชื่อมต่อที่เชื่อมโยงกับจีนหรือประเทศอื่นที่ถูกมองว่าเป็นความเสี่ยงด้านความมั่นคง รายงานระบุว่า ข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้รถจีนไม่สามารถเดินทางเข้ามาพร้อมระบบเชื่อมต่อเดิมแล้วเปิดใช้งานได้ทันที

การติดตั้งระบบสำคัญภายในประเทศยังช่วยให้ Waymo ควบคุมการทดสอบซอฟต์แวร์ ความปลอดภัยไซเบอร์ ข้อมูลการใช้งาน และการอัปเกรดในอนาคตได้มากขึ้น บริษัทสามารถปรับเปลี่ยนระบบขับขี่อัตโนมัติโดยไม่ต้องพึ่งพา Zeekr ในการอัปเดต “ความฉลาด” ของรถ

ใครเป็นผู้เก็บเกี่ยวมูลค่าจากดีลนี้

Zeekr ได้ประโยชน์จากการผลิตรถ การจัดซื้อชิ้นส่วน งานวิศวกรรม และการส่งมอบรถให้กองบริการ นอกจากนี้ ดีลยังเป็นหลักฐานเชิงธุรกิจว่าแพลตฟอร์มการผลิตของบริษัทสามารถตอบโจทย์ลูกค้าด้านระบบขับขี่อัตโนมัติที่มีข้อกำหนดสูงได้

อย่างไรก็ตาม Waymo เป็นฝ่ายควบคุมชั้นธุรกิจที่เลียนแบบได้ยากกว่าและเชื่อมโยงกับรายได้ประจำโดยตรง ได้แก่ ระบบขับขี่ แผนที่ การจัดการกองรถ แอปพลิเคชันสำหรับผู้โดยสาร การสนับสนุนลูกค้า กระบวนการด้านความปลอดภัย และธุรกิจให้บริการเดินทาง ระบบรุ่นที่ 6 ของ Waymo ยังถูกออกแบบให้ทำงานกับรถได้หลายประเภท ซึ่งอาจช่วยลดการพึ่งพาผู้ผลิตรถยนต์หรือแชสซีรายใดรายหนึ่ง

ด้วยเหตุนี้ ความร่วมมือนี้จึงควรถูกมองว่าเป็นห่วงโซ่มูลค่าที่แบ่งเป็นส่วน ๆ มากกว่าจะเป็นการเปิดตัวรถยนต์ไร้คนขับจีนในสหรัฐฯ การผลิตของจีนทำหน้าที่เป็นโครงสร้างทางกายภาพ ขณะที่บริษัทสหรัฐฯ ถือครองชั้นปัญญาและบริการที่ติดต่อกับลูกค้าโดยตรง

โมเดลนี้สะท้อนอะไรต่อผู้ผลิตรถยนต์จีน

ความร่วมมือดังกล่าวสร้างช่องทางเข้าสู่ตลาดสหรัฐฯ แต่เป็นช่องทางที่แคบ ผู้ผลิตจีนสามารถจัดหาฮาร์ดแวร์เฉพาะทางให้ผู้ให้บริการในสหรัฐฯ ได้ โดยยังไม่จำเป็นต้องสร้างแบรนด์สำหรับผู้บริโภค เครือข่ายตัวแทนจำหน่าย หรือระบบรถยนต์เชื่อมต่อครบวงจรด้วยตนเอง

แต่เส้นทางนี้ยังมีความเสี่ยงสำคัญหลายด้าน:

• ภาษีอาจทำลายความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของรถนำเข้า
• ข้อจำกัดอาจขยายจากระบบเชื่อมต่อและซอฟต์แวร์ไปสู่ฮาร์ดแวร์หรือความเชื่อมโยงในห่วงโซ่อุปทานส่วนอื่น
• ซัพพลายเออร์ที่มีความเชื่อมโยงกับจีนอาจเผชิญการตรวจสอบทางการเมืองมากขึ้น
• อาจจำเป็นต้องประกอบรถและจัดหาชิ้นส่วนในท้องถิ่น
• รถนำเข้าต้องผ่านข้อกำหนดด้านความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว ความมั่นคงไซเบอร์ และการดำเนินงานของสหรัฐฯ
• นโยบายอุตสาหกรรมอาจผลักดันให้การผลิตรถยนต์ไฟฟ้าและระบบขับขี่อัตโนมัติเข้าใกล้ตลาดอเมริกาเหนือมากขึ้น

บทเรียนที่ยั่งยืนจึงไม่ใช่ว่า “ภาษีไม่มีความหมาย” แต่คือการใช้งานเชิงพาณิชย์เฉพาะทางอาจทำให้การนำเข้ายังมีเหตุผล แม้สินค้าชนิดเดียวกันจะไม่คุ้มค่าหากขายให้ผู้บริโภคทั่วไป Zeekr ได้พื้นที่ในตลาดผ่านความสามารถด้านการผลิต ขณะที่ Waymo ยังคงควบคุมเทคโนโลยีขับขี่อัตโนมัติ ข้อมูล แบรนด์ ความสัมพันธ์กับลูกค้า และเศรษฐศาสตร์ของบริการ

ข้อตกลงลักษณะนี้อาจช่วยลดเวลาและเงินทุนที่ต้องใช้ในการขยายบริการโรโบแท็กซี่ แต่ก็เผยให้เห็นข้อจำกัดของความแข็งแกร่งด้านการผลิตเพียงอย่างเดียว หากผู้ผลิตจีนไม่ได้ควบคุมซอฟต์แวร์ ข้อมูล การปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ ความสัมพันธ์กับลูกค้า และรายได้จากบริการที่เกิดขึ้นซ้ำ การมีอยู่ในตลาดสหรัฐฯ ของบริษัทก็อาจยังคงเป็นเพียงบทบาทซัพพลายเออร์ ไม่ใช่คู่แข่งระยะยาวในตลาดผู้บริโภค