การเปลี่ยนทิศทางด้านสภาพภูมิอากาศของยุโรปควรถูกมองว่าเป็นการ “ปรับจังหวะ” ทางการเมือง มากกว่าจะเป็นการเลิกเดินหน้าสู้ภาวะโลกร้อนทั้งทวีป

รัฐบาลยุโรปกำลังพยายามลดต้นทุนระยะสั้นของครัวเรือนและภาคอุตสาหกรรม รักษาความสามารถในการแข่งขัน และสร้างความมั่นคงทางพลังงาน ขณะเดียวกัน บริษัทพลังงานกำลังคำนวณผลตอบแทนทางธุรกิจใหม่ โดยน้ำมันและก๊าซยังให้ผลตอบแทนที่น่าดึงดูดกว่าการลงทุนพลังงานหมุนเวียนบางประเภท และผู้ถือหุ้นก็เรียกร้องให้บริษัททำกำไรได้ชัดเจนขึ้น

ผลที่ตามมาคือ ช่องว่างระหว่าง “ความทะเยอทะยานบนกระดาษ” กับ “ความเร็วในการลงมือทำจริง” กำลังกว้างขึ้น

การถอยมีอยู่จริง แต่ไม่ได้เกิดขึ้นเหมือนกันทุกประเทศ

รัฐบาลและสถาบันยุโรปหลายแห่งกำลังผ่อนกฎ มากกว่าจะยกเลิกเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศทั้งหมด ความแตกต่างนี้สำคัญ เพราะการเลื่อนข้อบังคับ การขยายเวลาปฏิบัติตาม หรือการเปิดทางให้ใช้เทคโนโลยีหลายรูปแบบ สามารถคงกรอบเป้าหมาย Net Zero ไว้ได้ แต่ลดความเร็วในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลง

ข้อเสนอปรับมาตรฐานรถยนต์ของสหภาพยุโรปสะท้อนแนวทางนี้ได้ชัดเจน ภายใต้ข้อเสนอ ผู้ผลิตรถยนต์จะต้องลดการปล่อยไอเสียจากท่อรถลง 90% ตั้งแต่ปี 2035 ส่วนอีก 10% อาจชดเชยด้วยเหล็กคาร์บอนต่ำ เชื้อเพลิงสังเคราะห์ หรือเชื้อเพลิงชีวภาพ ข้อเสนอนี้จึงผ่อนจากข้อกำหนดเดิมที่มีผลในทางปฏิบัติให้รถใหม่ต้องปล่อยไอเสียเป็นศูนย์ 100% แต่ยังไม่ใช่การเปิดทางให้รถน้ำมันและดีเซลแบบเดิมกลับมาโดยไม่มีข้อจำกัด 52

นี่คือเหตุผลทางการเมืองของการ “ปรับจังหวะ”: ยังคงประกาศเป้าหมายปลายทางเดิม แต่เปิดทางให้ผู้ผลิต ผู้บริโภค และรัฐบาลแต่ละประเทศเลือกเส้นทางที่ยืดหยุ่นขึ้น

เหตุใดรัฐบาลจึงเริ่มถอยจากมาตรการที่เข้มงวดกว่าเดิม

ค่าใช้จ่ายของครัวเรือนกลายเป็นประเด็นชี้ขาด

การตั้งราคาคาร์บอนหรือการกำหนดมาตรฐานระบบทำความร้อนจะได้รับการสนับสนุนง่ายกว่า หากประชาชนมองว่าประโยชน์ในอนาคตคุ้มกับต้นทุนและค่าใช้จ่ายยังบริหารจัดการได้ แต่เมื่อค่าน้ำมัน ค่าไฟ หรือค่าทำความร้อนพุ่งสูง นโยบายสภาพภูมิอากาศก็อาจกลายเป็นเป้าโจมตีทางการเมืองได้ทันที

แคนาดาไม่ใช่กรณีจากยุโรป แต่เป็นตัวอย่างที่ช่วยอธิบายปัญหานี้ได้ รัฐบาลออตตาวากำหนดให้ค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงสำหรับผู้บริโภคของรัฐบาลกลางเป็นศูนย์ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2025 ขณะที่ระบบกำหนดราคาคาร์บอนสำหรับภาคอุตสาหกรรมยังคงอยู่ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้กลไกสำคัญส่วนหนึ่งของระบบราคาคาร์บอนแคนาดาอ่อนแรงลง โดยไม่ได้ยกเลิกทุกมาตรการที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซจากภาคอุตสาหกรรม 30 31

บทเรียนสำหรับยุโรปไม่ใช่ว่าการตั้งราคาคาร์บอนจะล้มเหลวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่คือมาตรการที่ผู้บริโภคเห็นต้นทุนโดยตรงมีความเปราะบางเป็นพิเศษ หากรัฐบาลไม่สามารถอธิบายได้อย่างน่าเชื่อถือว่าใครเป็นผู้จ่าย ใครได้ประโยชน์ และจะช่วยลดภาระประชาชนอย่างไร

ความมั่นคงทางพลังงานทำให้เส้นตายต้องยืดออก

สงครามที่รัสเซียรุกรานยูเครนและวิกฤตพลังงานที่ตามมาได้เปลี่ยนทิศทางการถกเถียงด้านพลังงานของยุโรป รัฐบาลต้องประคองหลายเป้าหมายพร้อมกัน ทั้งการลดการปล่อยคาร์บอน ความมั่นคงของแหล่งพลังงาน ความต่อเนื่องของภาคอุตสาหกรรม และความเสี่ยงที่ธุรกิจใช้พลังงานเข้มข้นจะสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน

แรงกดดันนี้ทำให้รัฐบาลมีแนวโน้มปล่อยให้โครงสร้างพื้นฐานฟอสซิลที่มีอยู่ดำเนินงานต่อไปนานขึ้น แม้ยังอธิบายการเปลี่ยนผ่านว่าเป็นการลดการพึ่งพาฟอสซิลอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่การหวนกลับ

นโยบายทะเลเหนือของสหราชอาณาจักรสะท้อนการประนีประนอมดังกล่าว แผนรัฐบาลระบุว่าแหล่งน้ำมันและก๊าซที่มีอยู่สามารถดำเนินงานได้ตลอดอายุโครงการ แต่จะไม่ออกใบอนุญาตใหม่เพื่อสำรวจแหล่งใหม่ 17 ขณะเดียวกัน รายงานอีกส่วนระบุว่าการขุดเจาะบางโครงการที่เชื่อมโยงกับแหล่งซึ่งได้รับใบอนุญาตแล้วอาจยังดำเนินต่อไปได้ 20

ในทางปฏิบัติ นี่ไม่ใช่ทั้งการขยายเชื้อเพลิงฟอสซิลเต็มรูปแบบและไม่ใช่การปิดโครงการทันที แต่เป็นความพยายามรักษาการจ้างงานและผลผลิตในประเทศ พร้อมจำกัดการสร้างศักยภาพการสำรวจใหม่

ความสามารถในการแข่งขันปะทะกับเส้นตายด้านสภาพภูมิอากาศ

ผู้ผลิตยุโรปกำลังเผชิญแรงกดดันให้ลดต้นทุนและแข่งขันในตลาดโลก จึงเป็นเรื่องยากขึ้นทางการเมืองที่จะบังคับใช้เส้นตายที่ตายตัว เมื่อภาคธุรกิจชี้ว่าโครงสร้างพื้นฐาน ห่วงโซ่อุปทาน หรือความต้องการของผู้บริโภคยังขยายตัวไม่ทัน

ข้อเสนอเรื่องรถยนต์ของสหภาพยุโรปสะท้อนความกังวลนี้ โดยนำเสนอความยืดหยุ่นมากขึ้นว่าเป็นหนทางช่วยภาคยานยนต์ ขณะเดียวกันก็ยังคงเป้าหมายลดการปล่อยไอเสียในระดับสูงไว้อย่างเป็นทางการ

อย่างไรก็ตาม นักวิจารณ์มีเหตุผลที่จะโต้แย้งว่า ความยืดหยุ่นอาจทำให้การเปลี่ยนจากรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปล่าช้า และทำให้ผลการลดการปล่อยก๊าซในโลกจริงอ่อนลง ตัวเลขเปอร์เซ็นต์บนกระดาษเพียงอย่างเดียวจึงไม่อาจยุติข้อถกเถียงนี้ได้

บริษัทพลังงานกำลังถอยในเชิงธุรกิจอย่างชัดเจนกว่า

การเปลี่ยนทิศทางเห็นได้ชัดที่สุดจากการจัดสรรเงินลงทุนของภาคธุรกิจ BP ประกาศเพิ่มการลงทุนด้านน้ำมันและก๊าซเป็นประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี พร้อมลดแผนการใช้จ่ายด้านพลังงานหมุนเวียนและกิจกรรมเปลี่ยนผ่านพลังงานลงมากกว่า 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ทำให้เงินลงทุนด้านการเปลี่ยนผ่านเหลือประมาณ 1,500–2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี สำนักข่าว Reuters เชื่อมโยงการเปลี่ยนกลยุทธ์นี้กับความพยายามฟื้นความเชื่อมั่นและปรับปรุงผลตอบแทนให้ดีขึ้น 2

Equinor บริษัทพลังงานรายใหญ่ของนอร์เวย์ ก็ประกาศลดการลงทุนด้านพลังงานหมุนเวียนในช่วงสองปีถัดไปจากประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐเหลือ 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และยกเลิกเป้าหมายที่จะจัดสรรงบลงทุนสินทรัพย์ถาวรครึ่งหนึ่งให้กับพลังงานหมุนเวียนและโครงการคาร์บอนต่ำภายในปี 2030 3

รูปแบบการถอยของแต่ละบริษัทไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด แต่รายงานต่าง ๆ ชี้ไปที่แรงจูงใจร่วมกัน ได้แก่ ความไม่พอใจของนักลงทุน ผลตอบแทนที่ต่ำกว่าคาดในธุรกิจเปลี่ยนผ่านพลังงานบางส่วน และความสามารถในการทำกำไรอย่างต่อเนื่องของธุรกิจไฮโดรคาร์บอน 1 9

การถอยของภาคธุรกิจแตกต่างจากการที่รัฐบาลเปลี่ยนเป้าหมายเพียงอย่างเดียว เพราะบริษัทสามารถโยกเงินลงทุนได้ทันที แม้กฎหมายด้านสภาพภูมิอากาศของแต่ละประเทศยังคงอยู่ แต่การลดการลงทุนในพลังงานหมุนเวียน ระบบไฟฟ้า และธุรกิจเปลี่ยนผ่านรูปแบบอื่น ๆ ก็ทำให้การบรรลุเป้าหมายตามกฎหมายยากขึ้นได้

เยอรมนีสะท้อนความแตกต่างระหว่าง “มีเป้าหมาย” กับ “ทำให้สำเร็จ”

กรอบกฎหมายของเยอรมนียังคงกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อย 65% จากระดับปี 1990 ภายในปี 2030 และบรรลุความเป็นกลางทางสภาพภูมิอากาศภายในปี 2045 33

แต่การนำไปปฏิบัติกลับยากขึ้นในทางการเมือง ประสบการณ์ของเยอรมนีกับมาตรการด้านระบบทำความร้อนและพลังงานที่มีต้นทุนสูงแสดงให้เห็นว่า นโยบายสภาพภูมิอากาศสามารถกลายเป็นสัญลักษณ์ของการใช้อำนาจรัฐเกินขอบเขตได้อย่างรวดเร็ว เมื่อครัวเรือนกังวลว่าค่าใช้จ่ายจะสูงขึ้นหรือไม่แน่ใจว่าจะต้องเลือกใช้เทคโนโลยีใด

Climate Action Tracker ประเมินว่านโยบายปัจจุบันของเยอรมนีอยู่ในระดับ “เกือบเพียงพอ” เมื่อเทียบกับเส้นทางการลดการปล่อยก๊าซที่แบบจำลองกำหนดไว้ แต่เตือนว่านโยบายที่นำไปใช้จริงมีความเสี่ยงทำให้ประเทศพลาดทั้งเป้าหมายปี 2030 และเป้าหมายระยะยาว 36 ในการประเมินระดับประเทศอีกชุดหนึ่ง องค์กรเดียวกันให้ภาพรวมการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศของเยอรมนีอยู่ในระดับ “ไม่เพียงพอ” และระบุว่ารัฐบาลกำลังเคลื่อนห่างจากเป้าหมายที่มีผลผูกพันตามกฎหมายมากขึ้น 37

การประเมินทั้งสองแบบไม่จำเป็นต้องขัดแย้งกัน เพราะแบบแรกพิจารณาว่าเส้นทางเชิงนโยบายยังใกล้พอที่จะปรับปรุงได้ด้วยการเปลี่ยนแปลงระดับปานกลาง ขณะที่แบบหลังเน้นทิศทางการดำเนินงานและการคาดการณ์การปล่อยก๊าซ เมื่อพิจารณาร่วมกัน ข้อสรุปที่ระมัดระวังคือ เยอรมนียังมีกรอบนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศที่กว้างและมีกฎหมายรองรับ แต่เส้นทางปัจจุบันยังไม่สอดคล้องกับเส้นตายของประเทศอย่างมั่นคง

การวิจารณ์การถอยของสหรัฐฯ ไม่ได้หยุดยุโรปจากการถอยตาม

ผู้นำยุโรปสามารถแยกแนวทางของตนออกจากการรื้อถอนนโยบายระดับรัฐบาลกลางของสหรัฐฯ ได้ โดยชี้ว่ายุโรปยังคงมีเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ ตลาดคาร์บอน และนโยบายสนับสนุนพลังงานหมุนเวียน รัฐบาลจึงอาจกล่าวได้ว่ายังคงรักษา “โครงสร้าง” ของการลดคาร์บอน เพียงแต่ปรับความเร็วให้เหมาะกับสถานการณ์

แต่ฝ่ายวิจารณ์โต้แย้งว่า ความแตกต่างในทางปฏิบัติอาจแคบลงเมื่อรัฐบาลเลื่อนข้อบังคับ ผ่อนกฎการปฏิบัติตาม หรือให้การคุ้มครองทางการเมืองแก่การลงทุนฟอสซิลใหม่ กฎที่อ่อนลงยังสามารถทำให้การปล่อยก๊าซสูงกว่านโยบายเดิมได้ แม้จะถูกนำเสนอว่าเป็นการปรับชั่วคราวหรือเป็นการเปิดกว้างทางเทคโนโลยี

นี่คือความตึงเครียดใจกลางการถอยของยุโรป: ภาษาทางการเมืองเน้นการรักษาความทะเยอทะยาน แต่วิถีการปล่อยก๊าซจริงจะถูกกำหนดโดยตลาดและการลงมือปฏิบัติ

ความเสี่ยงระยะยาวของการผ่อนแรงระยะสั้น

เหตุผลสนับสนุนการปรับจังหวะในระยะสั้นนั้นตรงไปตรงมา รัฐบาลต้องการลดแรงต้านทางการเมือง ปกป้องครัวเรือนจากต้นทุนที่มองเห็นได้ รักษาฐานการผลิตในยุโรป และหลีกเลี่ยงภาวะขาดแคลนพลังงาน ส่วนบริษัทต้องการผลตอบแทนที่คาดการณ์ได้และกำลังจัดสรรเงินตามแรงจูงใจดังกล่าว

แต่ความเสี่ยงระยะยาวก็ชัดเจนเช่นกัน ทุกความล่าช้าทำให้เวลาที่เหลือสำหรับสร้างไฟฟ้าสะอาด ปรับปรุงโครงข่ายไฟฟ้า เปลี่ยนระบบขนส่งไปสู่การใช้ไฟฟ้า ปรับปรุงระบบทำความร้อน และลดคาร์บอนในอุตสาหกรรมหนักน้อยลง หากพลาดเป้าหมายปี 2030 การลดการปล่อยก๊าซในภายหลังอาจต้องใช้มาตรการที่มีต้นทุนสูงและสร้างความปั่นป่วนมากกว่าเดิม

ดังนั้น การถอยด้านสภาพภูมิอากาศของยุโรปจึงไม่ใช่ทั้งการหักเลี้ยวออกจากเส้นทางเดิมอย่างสิ้นเชิง และไม่ใช่เพียงการปรับเทคนิคเล็กน้อย แต่คือการเปลี่ยนลำดับความสำคัญ จากการเร่งลดคาร์บอนให้เร็วที่สุด ไปสู่การบริหารต้นทุนทางการเมืองและเศรษฐกิจของการเปลี่ยนผ่าน

ผลลัพธ์จะขึ้นอยู่กับว่า ความยืดหยุ่นนี้ช่วยสร้างการเปลี่ยนผ่านที่ยั่งยืนและได้รับการสนับสนุนมากขึ้น หรือเพียงยืดอายุการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลออกไป

การเปลี่ยนทิศทางด้านสภาพภูมิอากาศของยุโรปควรถูกมองว่าเป็นการ “ปรับจังหวะ” ทางการเมือง มากกว่าจะเป็นการเลิกเดินหน้าสู้ภาวะโลกร้อนทั้งทวีป

รัฐบาลยุโรปกำลังพยายามลดต้นทุนระยะสั้นของครัวเรือนและภาคอุตสาหกรรม รักษาความสามารถในการแข่งขัน และสร้างความมั่นคงทางพลังงาน ขณะเดียวกัน บริษัทพลังงานกำลังคำนวณผลตอบแทนทางธุรกิจใหม่ โดยน้ำมันและก๊าซยังให้ผลตอบแทนที่น่าดึงดูดกว่าการลงทุนพลังงานหมุนเวียนบางประเภท และผู้ถือหุ้นก็เรียกร้องให้บริษัททำกำไรได้ชัดเจนขึ้น

ผลที่ตามมาคือ ช่องว่างระหว่าง “ความทะเยอทะยานบนกระดาษ” กับ “ความเร็วในการลงมือทำจริง” กำลังกว้างขึ้น

การถอยมีอยู่จริง แต่ไม่ได้เกิดขึ้นเหมือนกันทุกประเทศ

รัฐบาลและสถาบันยุโรปหลายแห่งกำลังผ่อนกฎ มากกว่าจะยกเลิกเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศทั้งหมด ความแตกต่างนี้สำคัญ เพราะการเลื่อนข้อบังคับ การขยายเวลาปฏิบัติตาม หรือการเปิดทางให้ใช้เทคโนโลยีหลายรูปแบบ สามารถคงกรอบเป้าหมาย Net Zero ไว้ได้ แต่ลดความเร็วในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลง

ข้อเสนอปรับมาตรฐานรถยนต์ของสหภาพยุโรปสะท้อนแนวทางนี้ได้ชัดเจน ภายใต้ข้อเสนอ ผู้ผลิตรถยนต์จะต้องลดการปล่อยไอเสียจากท่อรถลง 90% ตั้งแต่ปี 2035 ส่วนอีก 10% อาจชดเชยด้วยเหล็กคาร์บอนต่ำ เชื้อเพลิงสังเคราะห์ หรือเชื้อเพลิงชีวภาพ ข้อเสนอนี้จึงผ่อนจากข้อกำหนดเดิมที่มีผลในทางปฏิบัติให้รถใหม่ต้องปล่อยไอเสียเป็นศูนย์ 100% แต่ยังไม่ใช่การเปิดทางให้รถน้ำมันและดีเซลแบบเดิมกลับมาโดยไม่มีข้อจำกัด 52

นี่คือเหตุผลทางการเมืองของการ “ปรับจังหวะ”: ยังคงประกาศเป้าหมายปลายทางเดิม แต่เปิดทางให้ผู้ผลิต ผู้บริโภค และรัฐบาลแต่ละประเทศเลือกเส้นทางที่ยืดหยุ่นขึ้น

เหตุใดรัฐบาลจึงเริ่มถอยจากมาตรการที่เข้มงวดกว่าเดิม

ค่าใช้จ่ายของครัวเรือนกลายเป็นประเด็นชี้ขาด

การตั้งราคาคาร์บอนหรือการกำหนดมาตรฐานระบบทำความร้อนจะได้รับการสนับสนุนง่ายกว่า หากประชาชนมองว่าประโยชน์ในอนาคตคุ้มกับต้นทุนและค่าใช้จ่ายยังบริหารจัดการได้ แต่เมื่อค่าน้ำมัน ค่าไฟ หรือค่าทำความร้อนพุ่งสูง นโยบายสภาพภูมิอากาศก็อาจกลายเป็นเป้าโจมตีทางการเมืองได้ทันที

แคนาดาไม่ใช่กรณีจากยุโรป แต่เป็นตัวอย่างที่ช่วยอธิบายปัญหานี้ได้ รัฐบาลออตตาวากำหนดให้ค่าธรรมเนียมเชื้อเพลิงสำหรับผู้บริโภคของรัฐบาลกลางเป็นศูนย์ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2025 ขณะที่ระบบกำหนดราคาคาร์บอนสำหรับภาคอุตสาหกรรมยังคงอยู่ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้กลไกสำคัญส่วนหนึ่งของระบบราคาคาร์บอนแคนาดาอ่อนแรงลง โดยไม่ได้ยกเลิกทุกมาตรการที่มุ่งลดการปล่อยก๊าซจากภาคอุตสาหกรรม 30 31

บทเรียนสำหรับยุโรปไม่ใช่ว่าการตั้งราคาคาร์บอนจะล้มเหลวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่คือมาตรการที่ผู้บริโภคเห็นต้นทุนโดยตรงมีความเปราะบางเป็นพิเศษ หากรัฐบาลไม่สามารถอธิบายได้อย่างน่าเชื่อถือว่าใครเป็นผู้จ่าย ใครได้ประโยชน์ และจะช่วยลดภาระประชาชนอย่างไร

ความมั่นคงทางพลังงานทำให้เส้นตายต้องยืดออก

สงครามที่รัสเซียรุกรานยูเครนและวิกฤตพลังงานที่ตามมาได้เปลี่ยนทิศทางการถกเถียงด้านพลังงานของยุโรป รัฐบาลต้องประคองหลายเป้าหมายพร้อมกัน ทั้งการลดการปล่อยคาร์บอน ความมั่นคงของแหล่งพลังงาน ความต่อเนื่องของภาคอุตสาหกรรม และความเสี่ยงที่ธุรกิจใช้พลังงานเข้มข้นจะสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน

แรงกดดันนี้ทำให้รัฐบาลมีแนวโน้มปล่อยให้โครงสร้างพื้นฐานฟอสซิลที่มีอยู่ดำเนินงานต่อไปนานขึ้น แม้ยังอธิบายการเปลี่ยนผ่านว่าเป็นการลดการพึ่งพาฟอสซิลอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่การหวนกลับ

นโยบายทะเลเหนือของสหราชอาณาจักรสะท้อนการประนีประนอมดังกล่าว แผนรัฐบาลระบุว่าแหล่งน้ำมันและก๊าซที่มีอยู่สามารถดำเนินงานได้ตลอดอายุโครงการ แต่จะไม่ออกใบอนุญาตใหม่เพื่อสำรวจแหล่งใหม่ 17 ขณะเดียวกัน รายงานอีกส่วนระบุว่าการขุดเจาะบางโครงการที่เชื่อมโยงกับแหล่งซึ่งได้รับใบอนุญาตแล้วอาจยังดำเนินต่อไปได้ 20

ในทางปฏิบัติ นี่ไม่ใช่ทั้งการขยายเชื้อเพลิงฟอสซิลเต็มรูปแบบและไม่ใช่การปิดโครงการทันที แต่เป็นความพยายามรักษาการจ้างงานและผลผลิตในประเทศ พร้อมจำกัดการสร้างศักยภาพการสำรวจใหม่

ความสามารถในการแข่งขันปะทะกับเส้นตายด้านสภาพภูมิอากาศ

ผู้ผลิตยุโรปกำลังเผชิญแรงกดดันให้ลดต้นทุนและแข่งขันในตลาดโลก จึงเป็นเรื่องยากขึ้นทางการเมืองที่จะบังคับใช้เส้นตายที่ตายตัว เมื่อภาคธุรกิจชี้ว่าโครงสร้างพื้นฐาน ห่วงโซ่อุปทาน หรือความต้องการของผู้บริโภคยังขยายตัวไม่ทัน

ข้อเสนอเรื่องรถยนต์ของสหภาพยุโรปสะท้อนความกังวลนี้ โดยนำเสนอความยืดหยุ่นมากขึ้นว่าเป็นหนทางช่วยภาคยานยนต์ ขณะเดียวกันก็ยังคงเป้าหมายลดการปล่อยไอเสียในระดับสูงไว้อย่างเป็นทางการ

อย่างไรก็ตาม นักวิจารณ์มีเหตุผลที่จะโต้แย้งว่า ความยืดหยุ่นอาจทำให้การเปลี่ยนจากรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปล่าช้า และทำให้ผลการลดการปล่อยก๊าซในโลกจริงอ่อนลง ตัวเลขเปอร์เซ็นต์บนกระดาษเพียงอย่างเดียวจึงไม่อาจยุติข้อถกเถียงนี้ได้

บริษัทพลังงานกำลังถอยในเชิงธุรกิจอย่างชัดเจนกว่า

การเปลี่ยนทิศทางเห็นได้ชัดที่สุดจากการจัดสรรเงินลงทุนของภาคธุรกิจ BP ประกาศเพิ่มการลงทุนด้านน้ำมันและก๊าซเป็นประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี พร้อมลดแผนการใช้จ่ายด้านพลังงานหมุนเวียนและกิจกรรมเปลี่ยนผ่านพลังงานลงมากกว่า 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ทำให้เงินลงทุนด้านการเปลี่ยนผ่านเหลือประมาณ 1,500–2,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี สำนักข่าว Reuters เชื่อมโยงการเปลี่ยนกลยุทธ์นี้กับความพยายามฟื้นความเชื่อมั่นและปรับปรุงผลตอบแทนให้ดีขึ้น 2

Equinor บริษัทพลังงานรายใหญ่ของนอร์เวย์ ก็ประกาศลดการลงทุนด้านพลังงานหมุนเวียนในช่วงสองปีถัดไปจากประมาณ 10,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐเหลือ 5,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และยกเลิกเป้าหมายที่จะจัดสรรงบลงทุนสินทรัพย์ถาวรครึ่งหนึ่งให้กับพลังงานหมุนเวียนและโครงการคาร์บอนต่ำภายในปี 2030 3

รูปแบบการถอยของแต่ละบริษัทไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด แต่รายงานต่าง ๆ ชี้ไปที่แรงจูงใจร่วมกัน ได้แก่ ความไม่พอใจของนักลงทุน ผลตอบแทนที่ต่ำกว่าคาดในธุรกิจเปลี่ยนผ่านพลังงานบางส่วน และความสามารถในการทำกำไรอย่างต่อเนื่องของธุรกิจไฮโดรคาร์บอน 1 9

การถอยของภาคธุรกิจแตกต่างจากการที่รัฐบาลเปลี่ยนเป้าหมายเพียงอย่างเดียว เพราะบริษัทสามารถโยกเงินลงทุนได้ทันที แม้กฎหมายด้านสภาพภูมิอากาศของแต่ละประเทศยังคงอยู่ แต่การลดการลงทุนในพลังงานหมุนเวียน ระบบไฟฟ้า และธุรกิจเปลี่ยนผ่านรูปแบบอื่น ๆ ก็ทำให้การบรรลุเป้าหมายตามกฎหมายยากขึ้นได้

เยอรมนีสะท้อนความแตกต่างระหว่าง “มีเป้าหมาย” กับ “ทำให้สำเร็จ”

กรอบกฎหมายของเยอรมนียังคงกำหนดเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อย 65% จากระดับปี 1990 ภายในปี 2030 และบรรลุความเป็นกลางทางสภาพภูมิอากาศภายในปี 2045 33

แต่การนำไปปฏิบัติกลับยากขึ้นในทางการเมือง ประสบการณ์ของเยอรมนีกับมาตรการด้านระบบทำความร้อนและพลังงานที่มีต้นทุนสูงแสดงให้เห็นว่า นโยบายสภาพภูมิอากาศสามารถกลายเป็นสัญลักษณ์ของการใช้อำนาจรัฐเกินขอบเขตได้อย่างรวดเร็ว เมื่อครัวเรือนกังวลว่าค่าใช้จ่ายจะสูงขึ้นหรือไม่แน่ใจว่าจะต้องเลือกใช้เทคโนโลยีใด

Climate Action Tracker ประเมินว่านโยบายปัจจุบันของเยอรมนีอยู่ในระดับ “เกือบเพียงพอ” เมื่อเทียบกับเส้นทางการลดการปล่อยก๊าซที่แบบจำลองกำหนดไว้ แต่เตือนว่านโยบายที่นำไปใช้จริงมีความเสี่ยงทำให้ประเทศพลาดทั้งเป้าหมายปี 2030 และเป้าหมายระยะยาว 36 ในการประเมินระดับประเทศอีกชุดหนึ่ง องค์กรเดียวกันให้ภาพรวมการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศของเยอรมนีอยู่ในระดับ “ไม่เพียงพอ” และระบุว่ารัฐบาลกำลังเคลื่อนห่างจากเป้าหมายที่มีผลผูกพันตามกฎหมายมากขึ้น 37

การประเมินทั้งสองแบบไม่จำเป็นต้องขัดแย้งกัน เพราะแบบแรกพิจารณาว่าเส้นทางเชิงนโยบายยังใกล้พอที่จะปรับปรุงได้ด้วยการเปลี่ยนแปลงระดับปานกลาง ขณะที่แบบหลังเน้นทิศทางการดำเนินงานและการคาดการณ์การปล่อยก๊าซ เมื่อพิจารณาร่วมกัน ข้อสรุปที่ระมัดระวังคือ เยอรมนียังมีกรอบนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศที่กว้างและมีกฎหมายรองรับ แต่เส้นทางปัจจุบันยังไม่สอดคล้องกับเส้นตายของประเทศอย่างมั่นคง

การวิจารณ์การถอยของสหรัฐฯ ไม่ได้หยุดยุโรปจากการถอยตาม

ผู้นำยุโรปสามารถแยกแนวทางของตนออกจากการรื้อถอนนโยบายระดับรัฐบาลกลางของสหรัฐฯ ได้ โดยชี้ว่ายุโรปยังคงมีเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศ ตลาดคาร์บอน และนโยบายสนับสนุนพลังงานหมุนเวียน รัฐบาลจึงอาจกล่าวได้ว่ายังคงรักษา “โครงสร้าง” ของการลดคาร์บอน เพียงแต่ปรับความเร็วให้เหมาะกับสถานการณ์

แต่ฝ่ายวิจารณ์โต้แย้งว่า ความแตกต่างในทางปฏิบัติอาจแคบลงเมื่อรัฐบาลเลื่อนข้อบังคับ ผ่อนกฎการปฏิบัติตาม หรือให้การคุ้มครองทางการเมืองแก่การลงทุนฟอสซิลใหม่ กฎที่อ่อนลงยังสามารถทำให้การปล่อยก๊าซสูงกว่านโยบายเดิมได้ แม้จะถูกนำเสนอว่าเป็นการปรับชั่วคราวหรือเป็นการเปิดกว้างทางเทคโนโลยี

นี่คือความตึงเครียดใจกลางการถอยของยุโรป: ภาษาทางการเมืองเน้นการรักษาความทะเยอทะยาน แต่วิถีการปล่อยก๊าซจริงจะถูกกำหนดโดยตลาดและการลงมือปฏิบัติ

ความเสี่ยงระยะยาวของการผ่อนแรงระยะสั้น

เหตุผลสนับสนุนการปรับจังหวะในระยะสั้นนั้นตรงไปตรงมา รัฐบาลต้องการลดแรงต้านทางการเมือง ปกป้องครัวเรือนจากต้นทุนที่มองเห็นได้ รักษาฐานการผลิตในยุโรป และหลีกเลี่ยงภาวะขาดแคลนพลังงาน ส่วนบริษัทต้องการผลตอบแทนที่คาดการณ์ได้และกำลังจัดสรรเงินตามแรงจูงใจดังกล่าว

แต่ความเสี่ยงระยะยาวก็ชัดเจนเช่นกัน ทุกความล่าช้าทำให้เวลาที่เหลือสำหรับสร้างไฟฟ้าสะอาด ปรับปรุงโครงข่ายไฟฟ้า เปลี่ยนระบบขนส่งไปสู่การใช้ไฟฟ้า ปรับปรุงระบบทำความร้อน และลดคาร์บอนในอุตสาหกรรมหนักน้อยลง หากพลาดเป้าหมายปี 2030 การลดการปล่อยก๊าซในภายหลังอาจต้องใช้มาตรการที่มีต้นทุนสูงและสร้างความปั่นป่วนมากกว่าเดิม

ดังนั้น การถอยด้านสภาพภูมิอากาศของยุโรปจึงไม่ใช่ทั้งการหักเลี้ยวออกจากเส้นทางเดิมอย่างสิ้นเชิง และไม่ใช่เพียงการปรับเทคนิคเล็กน้อย แต่คือการเปลี่ยนลำดับความสำคัญ จากการเร่งลดคาร์บอนให้เร็วที่สุด ไปสู่การบริหารต้นทุนทางการเมืองและเศรษฐกิจของการเปลี่ยนผ่าน

ผลลัพธ์จะขึ้นอยู่กับว่า ความยืดหยุ่นนี้ช่วยสร้างการเปลี่ยนผ่านที่ยั่งยืนและได้รับการสนับสนุนมากขึ้น หรือเพียงยืดอายุการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิลออกไป