พลังงานแสงอาทิตย์ช่วยกู้วิกฤตคลื่นความร้อนยุโรปปี 2026 แต่ผู้เชี่ยวชาญชี้จุดอ่อนหลังพระอาทิตย์ตกดิน

เมื่อคลื่นความร้อนที่ร้อนระอุแผ่ปกคลุมยุโรปในเดือนมิถุนายนและกรกฎาคม 2026 ผลักดันอุณหภูมิทะลุ 40°C ในหลายพื้นที่ โครงข่ายไฟฟ้าของทวีปต้องเผชิญกับวิกฤตสามประการพร้อมกัน: ความต้องการใช้เครื่องปรับอากาศที่พุ่งสูง ข้อจำกัดด้านการผลิตจากโรงไฟฟ้าพลังความร้อนและพลังน้ำ และอุปกรณ์ที่ถูกใช้งานจนใกล้ขีดจำกัด ทว่าภายใต้แรงกดดันมหาศาล ระบบไฟฟ้ากลับยังคงมีเสถียรภาพ และรายงานวิเคราะห์ใหม่จาก Ember องค์กรวิจัยพลังงานชั้นนำ ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 13 สิงหาคม 2026 ชี้ให้เห็นว่า พลังงานแสงอาทิตย์คือปัจจัยสำคัญที่ช่วยกู้สถานการณ์นี้ไว้ได้

แต่ Ember ก็ได้ส่งสัญญาณเตือนที่ชัดเจนเช่นกัน: พลังงานแสงอาทิตย์เพียงอย่างเดียวเป็นแค่ทางออกในตอนกลางวัน จุดเปราะบางที่แท้จริงเกิดขึ้นหลังพระอาทิตย์ตกดิน เมื่อความต้องการใช้ไฟฟ้าเพื่อทำความเย็นยังคงสูงอยู่ แต่การผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์กลับลดลงเป็นศูนย์ องค์กรวิจัยนี้จึงแนะนำให้เร่งขยายระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่และระบบบริหารจัดการความต้องการใช้ไฟฟ้าอย่างยืดหยุ่น (Demand-Side Flexibility) เพื่อเป็นก้าวถัดไปที่สำคัญ

สถิติการผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ในช่วงคลื่นความร้อน

พลังงานแสงอาทิตย์เป็นแหล่งไฟฟ้าหลักเพียงแหล่งเดียวที่ทำงานได้ดีกว่าช่วงปกติในช่วงคลื่นความร้อน ในเดือนมิถุนายน 2026 พลังงานแสงอาทิตย์ผลิตไฟฟ้าได้เป็นประวัติการณ์ถึง 52 เทระวัตต์-ชั่วโมง (TWh) ทั่วสหภาพยุโรป (EU) คิดเป็น 25% ของไฟฟ้าทั้งหมดในเดือนนั้น ส่งผลให้แซงหน้านิวเคลียร์ (21%) ก๊าซธรรมชาติ (15%) และพลังงานลม (14%) ขึ้นเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าที่ใหญ่ที่สุดของกลุ่ม EU เป็นครั้งแรก ในแต่ละวันที่มีคลื่นความร้อน ผลผลิตจากโซลาร์เซลล์ในประเทศต่างๆ เช่น ฝรั่งเศสและฮังการี สูงขึ้นถึง 17% เมื่อเทียบกับวันอื่นๆ ในเดือนมิถุนายนและกรกฎาคม

การเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหันนี้เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุด ความต้องการไฟฟ้าในเวลากลางวันพุ่งสูงขึ้นอย่างรุนแรงตามการใช้งานเครื่องปรับอากาศที่เพิ่มขึ้น โดยความต้องการรายวันในอิตาลีเพิ่มขึ้นถึง 28% ในฮังการี 23% ในฝรั่งเศส 14% และในสเปน 13% เมื่อเทียบกับสัปดาห์ก่อนเกิดคลื่นความร้อน การผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ที่เพิ่มขึ้นนี้ช่วยรองรับภาระในช่วงกลางวัน และทำให้ระบบไฟฟ้ามีเสถียรภาพตลอดช่วงเวลาที่ร้อนที่สุดของวัน

เหตุใดแหล่งพลังงานอื่นถึงทำงานได้ไม่เต็มที่

ในขณะที่พลังงานแสงอาทิตย์เติบโต แหล่งผลิตไฟฟ้าอื่นๆ เกือบทั้งหมดกลับผลิตไฟฟ้าได้น้อยลงภายใต้สภาวะอากาศร้อนจัดและภัยแล้ง:

• นิวเคลียร์: ในฝรั่งเศส กำลังการผลิตจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์มากถึง 18% ได้รับผลกระทบจากระดับน้ำในแม่น้ำที่ลดต่ำลงและอุณหภูมิน้ำที่สูงขึ้น ซึ่งจำเป็นต่อกระบวนการหล่อเย็น ในฮังการีและโรมาเนีย ระดับน้ำที่ต่ำของแม่น้ำดานูบทำให้ผลผลิตจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลดลงอย่างรุนแรง ในสวิตเซอร์แลนด์ เครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์แห่งหนึ่งต้องหยุดเดินเครื่องชั่วคราว
• ก๊าซและถ่านหิน: โรงไฟฟ้าก๊าซในสหราชอาณาจักรสูญเสียกำลังการผลิต 2.5 GW และโรงไฟฟ้าถ่านหินในโปแลนด์สูญเสียกำลังการผลิตราว 1.3 GW
• พลังน้ำ: การผลิตไฟฟ้าจากพลังน้ำของ EU ในเดือนกรกฎาคมแตะระดับต่ำสุดในรอบอย่างน้อยหนึ่งทศวรรษ โดยผู้ผลิตรายใหญ่ 7 ใน 8 รายของ EU ผลิตไฟฟ้าได้ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 5 ปี

ผลลัพธ์คือระบบไฟฟ้าที่เผชิญกับข้อจำกัดด้านอุปทานท่ามกลางความต้องการใช้ไฟฟ้าที่ทำสถิติสูง ราคาไฟฟ้าในตลาดซื้อขายล่วงหน้า (Day-ahead) ในอิตาลีและสเปนพุ่งขึ้นสู่ระดับสูงสุดนับตั้งแต่ช่วงวิกฤตก๊าซในฤดูหนาวปี 2022/23 ซึ่งเป็นผลจากความต้องการหลังพระอาทิตย์ตกดินที่สูงบนระบบไฟฟ้าที่ตึงตัว

"ความท้าทายที่แท้จริงเริ่มต้นขึ้นหลังจากพระอาทิตย์ตกดิน"

รายงานของ Ember ชี้ให้เห็นข้อจำกัดที่สำคัญ: ขณะที่พลังงานแสงอาทิตย์ทำงานได้ดีเยี่ยมในตอนกลางวัน แต่ "ความท้าทายที่แท้จริงเริ่มต้นขึ้นหลังจากพระอาทิตย์ตกดิน" — พลังงานแสงอาทิตย์ไม่สามารถตอบสนองความต้องการไฟฟ้าสูงในช่วงเย็นได้โดยตรง เมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้า ระบบไฟฟ้าต้องพึ่งพาแหล่งอื่นๆ แต่ดังที่คลื่นความร้อนแสดงให้เห็น แหล่งเหล่านี้กลับมีความน่าเชื่อถือลดลงในช่วงที่มีสภาพอากาศรุนแรง

ข้อเสนอแนะของ Ember เพื่อเสริมความแข็งแกร่งให้ระบบไฟฟ้า

Ember เสนอแนวทางหลักสองประการเพื่อปิดช่องว่างในช่วงเย็นและเตรียมพร้อมระบบไฟฟ้าของยุโรปสำหรับอนาคต:

• ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่ (คำแนะนำหลัก): Ember ระบุว่า "ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่เป็นหนึ่งในวิธีการที่ชัดเจนที่สุดในการทำให้ระบบไฟฟ้าของยุโรปมีความยืดหยุ่นมากขึ้นในช่วงฤดูร้อนที่ร้อนขึ้น" การกักเก็บพลังงานช่วยให้สามารถชาร์จไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ราคาถูกในตอนกลางวัน และปล่อยออกมาใช้ในช่วงเย็น ซึ่งเป็นช่วงที่ความต้องการทำความเย็นยังคงสูง และระบบไฟฟ้ามีความเสี่ยงมากที่สุดที่จะต้องพึ่งพาไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงฟอสซิลราคาแพง
• การบริหารจัดการด้านอุปสงค์อย่างยืดหยุ่น (Demand Response): รายงานยังเรียกร้องให้มีการใช้ระบบบริหารจัดการความต้องการใช้ไฟฟ้าอย่างยืดหยุ่นมากขึ้น เพื่อปรับเปลี่ยนหรือลดการใช้ไฟฟ้าในช่วงเวลาที่มีความต้องการสูงสุด

Ember เน้นย้ำว่า "จะต้องมีความยืดหยุ่นที่เพิ่มขึ้นเพื่อเตรียมพร้อมระบบไฟฟ้าสำหรับอนาคต" เนื่องจากสภาพอากาศร้อนจัดจะเกิดขึ้นบ่อยครั้งขึ้น และแนะนำให้รัฐบาลและหน่วยงานกำกับดูแลเร่งดำเนินการทั้งในด้านการติดตั้งระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่และการบริหารจัดการด้านอุปสงค์ เมื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้เกิดคลื่นความร้อนที่ถี่และรุนแรงมากขึ้น ฤดูร้อนของปี 2026 อาจเป็นภาพตัวอย่างของสิ่งที่จะกลายเป็นเรื่องปกติใหม่ ซึ่งพลังงานแสงอาทิตย์จะเป็นกระดูกสันหลังของระบบไฟฟ้าในตอนกลางวัน แต่มีเพียงระบบกักเก็บพลังงานและความยืดหยุ่นเท่านั้นที่จะทำให้ระบบไฟฟ้าทำงานได้อย่างต่อเนื่องหลังมืดค่ำ