คู่มืออ่านสัญลักษณ์งานเชื่อมในแบบวิศวกรรม

ความต่างนี้สำคัญมากในงานจริง เพราะสัญลักษณ์ชนิดเดียวกันอาจสั่งงานคนละด้านของชิ้นงานได้ หากวางไว้เหนือหรือใต้เส้นอ้างอิง และตัวเลขหรือข้อความในหางสัญลักษณ์ก็อาจเปลี่ยนวิธีผลิตหรือวิธีตรวจงานได้ .

ส่วนประกอบหลักของสัญลักษณ์งานเชื่อม

กฎด้านลูกศรและด้านตรงข้าม

ในแนวทางของ AWS/A2.4 ตำแหน่งของสัญลักษณ์เมื่อเทียบกับเส้นอ้างอิงใช้บอกด้านที่จะเชื่อม :

• สัญลักษณ์อยู่ใต้เส้นอ้างอิง หมายถึงเชื่อมที่ ด้านลูกศร
• สัญลักษณ์อยู่เหนือเส้นอ้างอิง หมายถึงเชื่อมที่ ด้านตรงข้ามของรอยต่อ
• มีสัญลักษณ์ทั้งเหนือและใต้เส้นอ้างอิง โดยทั่วไปหมายถึงต้องเชื่อมทั้งสองด้าน .

อย่างไรก็ตาม อย่าใช้กฎนี้แทนการดูมาตรฐานของโครงการ TWI ระบุว่ามาตรฐานสัญลักษณ์งานเชื่อมไม่ได้แสดงรายละเอียดเหมือนกันทุกระบบ และ ISO 2553 กับ BS EN 22553 มีลักษณะการแสดงผลที่ต้องระวังเมื่ออ่านแบบ .

อ่านตัวเลขรอบสัญลักษณ์อย่างไร

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือเห็นตัวเลขข้างสัญลักษณ์แล้วตีความว่าเป็นขนาดรอยเชื่อมทันที ทั้งที่ตัวเลขอาจหมายถึงหลายอย่าง เช่น ความยาวแนวเชื่อม ระยะพิทช์หรือระยะศูนย์ถึงศูนย์ มุมร่อง ช่องเปิดราก ความลึกการเติม หรือจำนวนรอยเชื่อมแบบรู สล็อต จุด ตะเข็บ และสตัด .

สำหรับรอยเชื่อมชน TWI อธิบายว่า หากมีตัวอักษร S พร้อมตัวเลขอยู่ทางซ้ายของสัญลักษณ์ ตัวเลขนั้นหมายถึงความลึกการหลอมลึกหรือ depth of penetration และหากแบบที่ใช้สัญลักษณ์งานเชื่อมไม่ได้ระบุมิติพิเศษสำหรับรอยเชื่อมชน โดยทั่วไปมักถือว่าต้องการรอยเชื่อมชนแบบหลอมทะลุเต็มแนว .

สัญลักษณ์รอยเชื่อมที่ควรรู้จัก

1. รอยเชื่อมฟิลเลต

รอยเชื่อมฟิลเลตใช้สัญลักษณ์รูปสามเหลี่ยมมุมฉากวางบนเส้นอ้างอิง National Board ระบุว่าขาตั้งของสัญลักษณ์ฟิลเลตจะอยู่ทางซ้ายเสมอ . เมื่อรู้แล้วว่าสัญลักษณ์อยู่ด้านลูกศรหรือด้านตรงข้าม จึงค่อยอ่านตัวเลขประกอบเพื่อดูขนาด ความยาว หรือระยะพิทช์ หากมีระบุไว้ .

2. รอยเชื่อมร่อง

สัญลักษณ์รอยเชื่อมร่องมักใช้กับรอยต่อชน และรอยต่ออาจต้องเตรียมขอบชิ้นงานก่อนเชื่อมหรือไม่ต้องเตรียมก็ได้ หากเชื่อมจากด้านเดียวเรียกว่าร่องเดี่ยว และหากเชื่อมจากสองด้านเรียกว่าร่องคู่ . ในบางกรณี ลูกศรแบบมีรอยหักช่วยบอกว่าด้านใดของรอยต่อที่ต้องเตรียมขอบ .

3. รอยเชื่อมรูและรอยเชื่อมสล็อต

สัญลักษณ์รอยเชื่อมรูหรือสล็อตใช้เมื่อแบบต้องการให้เติมเนื้อเชื่อมในรูหรือช่องยาวเพื่อยึดชิ้นส่วนเข้าด้วยกัน ตัวเลขที่มากับสัญลักษณ์เหล่านี้อาจบอกจำนวนรอยเชื่อม มุมบากลบคม ความลึกการเติม หรือระยะศูนย์ถึงศูนย์ แล้วแต่กรณี .

4. รอยเชื่อมจุด ตะเข็บ สตัด และโปรเจกชัน

ตารางสัญลักษณ์ไม่ได้มีแค่ฟิลเลตกับร่องเท่านั้น แต่ยังมีสัญลักษณ์สำหรับรอยเชื่อมจุด รอยเชื่อมตะเข็บ รอยเชื่อมสตัด และรอยเชื่อมโปรเจกชัน ซึ่งจะปรากฏเมื่อแบบใช้กระบวนการหรือรูปแบบรอยต่อเหล่านี้ .

5. รอยเชื่อมด้านหลัง รอยเชื่อมรองรับ และสัญลักษณ์ขั้นสูง

ในแบบที่ละเอียดขึ้น อาจพบสัญลักษณ์รอยเชื่อมด้านหลัง รอยเชื่อมรองรับ หรือรอยเชื่อมขอบ นอกจากนี้หางสัญลักษณ์ยังอาจใส่ข้อมูลจำเพาะ เช่น หมายเลขจำแนกที่ต้องใช้ในงานบางประเภท ดังนั้นไม่ควรมองหางสัญลักษณ์เป็นเพียงหมายเหตุเสริม .

6. สัญลักษณ์การตรวจสอบแบบไม่ทำลาย

แบบบางชุดอาจกำหนดการตรวจสอบแบบไม่ทำลายชิ้นงาน หรือ NDE/NDT ไว้ด้วย มาตรฐาน AWS A2.4 ไม่ได้ครอบคลุมเฉพาะสัญลักษณ์งานเชื่อมเท่านั้น แต่ยังรวมถึงสัญลักษณ์การบัดกรีแข็งและการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย ดังนั้นเมื่อเห็นสัญลักษณ์ตรวจสอบบนแบบ ควรอ่านเป็นส่วนหนึ่งของข้อกำหนดการผลิตและการยอมรับงาน .

วิธีอ่านสัญลักษณ์งานเชื่อมทีละขั้น

1. ดูมาตรฐานของแบบก่อน ตรวจหมายเหตุบนแบบหรือเอกสารโครงการว่าใช้ AWS, ISO, BS EN หรือมาตรฐานอื่น เพราะการตีความอาจต่างกัน .
2. ตามลูกศรไปยังรอยต่อ ลูกศรบอกว่าข้อมูลในสัญลักษณ์ใช้กับชิ้นส่วนหรือรอยต่อใด .
3. กำหนดด้านที่จะเชื่อม หากใช้การจัดวางแบบ AWS โดยทั่วไป สัญลักษณ์ใต้เส้นอ้างอิงคือด้านลูกศร เหนือเส้นคือด้านตรงข้าม และทั้งสองด้านคือเชื่อมสองด้าน .
4. ระบุชนิดรอยเชื่อม แยกว่าเป็นฟิลเลต ร่อง รู สล็อต จุด ตะเข็บ สตัด หรือชนิดอื่น .
5. อ่านตัวเลขตามบริบท อย่าอ่านตัวเลขแยกจากสัญลักษณ์ ให้ดูตำแหน่งของตัวเลขและชนิดรอยเชื่อม เพราะอาจหมายถึงขนาด ความยาว ระยะพิทช์ มุม ช่องเปิดราก หรือความลึกการหลอม .
6. ตรวจหางสัญลักษณ์ หากมีหาง อาจระบุกระบวนการเชื่อม มาตรฐาน หมายเลขจำแนก หรือเอกสารอ้างอิงที่ต้องปฏิบัติตาม .
7. อย่าลืมสัญลักษณ์เสริม เช่น เชื่อมหน้างาน เชื่อมรอบแนวรอยต่อ รูปร่างผิว วิธีแต่งผิว หรือการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย ซึ่งอาจเป็นเงื่อนไขสำคัญของงาน .

ตัวอย่างการตีความแบบรวดเร็ว

สัญลักษณ์ฟิลเลตอยู่ใต้เส้นอ้างอิง: หากแบบใช้แนวทาง AWS หมายถึงต้องเชื่อมฟิลเลตที่ด้านลูกศร จากนั้นจึงอ่านตัวเลขรอบสัญลักษณ์เพื่อดูขนาด ความยาว หรือระยะพิทช์ หากมีระบุ .

สัญลักษณ์ร่องตัววีอยู่เหนือเส้นอ้างอิง: ในการจัดวางแบบ AWS ตำแหน่งเหนือเส้นอ้างอิงหมายถึงรอยเชื่อมอยู่ด้านตรงข้ามของรอยต่อ ไม่ใช่ด้านที่ลูกศรชี้ .

ตัวอักษร S พร้อมตัวเลขข้างสัญลักษณ์รอยเชื่อมชน: ตามคำอธิบายของ TWI ตัวอักษร S พร้อมตัวเลขทางซ้ายของสัญลักษณ์รอยเชื่อมชนหมายถึงความลึกการหลอมลึก .

ข้อมูลในหางสัญลักษณ์: หากในหางมีหมายเลขจำแนก มาตรฐาน หรือกระบวนการเชื่อม ต้องอ่านก่อนลงมือทำ เพราะเอกสารอ้างอิงทางเทคนิคมีตัวอย่างข้อมูลบังคับที่ใส่ไว้ในหางสัญลักษณ์ .

ข้อผิดพลาดที่ควรหลีกเลี่ยง

• ใช้ตารางสัญลักษณ์ทั่วไปโดยไม่ดูมาตรฐานของแบบ เพราะ AWS, ISO และ BS EN อาจมีวิธีแสดงผลต่างกัน .
• ตีความตัวเลขทุกตัวว่าเป็นขนาดรอยเชื่อม ทั้งที่อาจเป็นความยาว ระยะพิทช์ มุมร่อง ช่องเปิดราก ความลึกการเติม หรือความลึกการหลอม .
• มองข้ามตำแหน่งเหนือหรือใต้เส้นอ้างอิง ในแนวทาง AWS ตำแหน่งนี้ใช้บอกด้านที่จะเชื่อม .
• ไม่อ่านหางสัญลักษณ์ เพราะหางอาจระบุมาตรฐาน กระบวนการ หรือหมายเลขจำแนกที่ไม่มีอยู่ในสัญลักษณ์หลัก .
• ละเลยสัญลักษณ์การตรวจสอบ หากแบบระบุการตรวจสอบแบบไม่ทำลาย สัญลักษณ์นั้นเป็นส่วนหนึ่งของข้อกำหนด ไม่ใช่ข้อมูลประกอบเฉย ๆ .

สรุป

วิธีอ่านสัญลักษณ์งานเชื่อมที่ปลอดภัยคืออ่านเป็นลำดับ: มาตรฐานของแบบ → ลูกศร → ด้านของสัญลักษณ์ → ชนิดรอยเชื่อม → ตัวเลขมิติ → หางสัญลักษณ์ → สัญลักษณ์เสริม กฎเหนือและใต้เส้นอ้างอิงช่วยได้มากเมื่ออ่านแบบตามแนวทาง AWS แต่ไม่ควรใช้แทนมาตรฐานที่ระบุในแบบหรือข้อกำหนดโครงการ เพราะเอกสารเหล่านั้นคือแหล่งอ้างอิงสุดท้ายเมื่อมีความคลุมเครือ .